İMHOTEP ve HEKİMLİK

İMHOTEP ve HEKİMLİK

Bugün sizlere tarihe hem mimarlığı hem de hekimliğiyle ışık tutmuş ve kendisinden sonra gelen nesillere örnek olmuş değerli bir devlet adamı olan İmhotep’ten bahsetmek istedim.

   Antik Mısır döneminde toplumda üç şifacı bulunmaktaydı ve görevleri sırasıyla rahiplik, kahinlik ve hekimlikti. Bu hekimlerin içinden şüphesiz ki en ünlüsü, Firavun Zozer’in (MÖ 2980-2900) başveziri İmhotep’ti. İmhotep tanınmış bir hekim, cerrah, astrolog, rahip, mimar, bilge ve piramit tasarımcısıydı. Onun “Deyişler”i daha sonra yazıya aktarıldı ve Mısır tarihinin sonraki dönemlerinde İmhotep’in otoritesi o kadar harikaydı ki, büyülü güce sahip olan tüm zamanların en büyük bilgesi olarak kabul edildi. Günümüze ulaşan papirüslerden anlaşıldığına göre, Mısır tıbbı dini inançlar ile sihir tekniklerini, son derece etkileyici pratik ilaç tedavileri ve cerrahi yöntemlerle birleştirmişti. Bu papirüsler birçok hastalığın gerçek nedenlerini belirleyen, tarihteki ilk metinlerdir. Özellikle, her biri fizik muayene, tedavi ve prognoz tanımlaması ile birlikte 48 travmatik vaka incelenmiştir. XIX.Yüzyılın ünlü Kanadalı tıp doktoru William Osler, İmhotep’i tıbbın babası ve “kişiliği antik çağın sisinden gelen ilk şifacı” olarak adlandırmıştır.

İmhotep’in mimarlığını yaptığı Firavun Zoser Piramidi, Sakkara

    İmhotep ilk yapılan basamak piramidinin (Sakkara’daki Firavun Zoser Piramidi) mimarıdır. Bu piramidi yaparken Antik Mısır yazılarında kutsal olan üçgenden (firavunu sonsuzluğa taşıması için) ve merdivenden (firavunu sonsuzluğa daha rahat ulaştırması için) yararlanmıştır.

Bu büyük inşaat projesiyle ilgilenen bir hekim ve yönetici olarak Imhotep, günümüzün mesleki tıp doktorlarına aşina olmayan bir konumdaydı. İmhotep’in, piramit üzerindeki çalışma ekiplerinin büyük taş blokları hareket ettirirken ve kaldırırken yaralanmalara maruz kaldıklarını ve tıbbi bakıma ihtiyaçları olduğunu gözlemleme fırsatı olmuştur. Bu gözlemleri daha sonra Edwin Smith belgesi haline gelen papirüs için temel oluşturmuştur. Edwin Smith papirüsündeki bazı vakalar, ağır inşaatla uğraşan işçilerdeki mesleki travma tanımlarıyla tutarlı olmuştur. Papirüste yazılı ve mesleki tıp açısından özellikle ilgi çekici olan durum, sırt ağrısı ile ilgili olan yazıdır.

Edwin Smith papirüsünün sırt ağrısı vakasını içeren son kısmı (New York Academy of Medicine)

Papirüsteki metnin tercümesi şu şekildedir:

Omurganın bir omurunun burkulmasıyla ilgili talimatlar: Muayenede omurga sütununun bir omurunda burkulma olan bir adamı incelerseniz, ona şunu söylemelisiniz: “Şimdi iki bacağınızı uzatın. İkisini de uzattığında, içinde acı çektiği omurganın omurunda neden olduğu ağrı nedeniyle her iki bacağı de hemen büzülür. Bu hastayla ilgili şunu söylemelisin: “Birinin omurganın omurunda burkulması var. Tedavi edeceğim bir hastalık.” “Tedavi olarak ona secde pozisyonu vermelisin ve ona….”  diyerek yarım kalmış devamı bulunamamış bir vaka metnidir ve bugün modern tıpta dahi sırt ağrısı tedavisinin kesin bir çözümü bulunmamaktadır. Özetle, eski Mısır tıp literatürünün mesleki tıp ile önemli bir ilişkisi olduğu görülmektedir. Belki de Edwin Smith papirüsünü mesleki travmaların ilk el kitabı ve Imhotep’i de mesleksel hastalıklar tıbbının babası olarak görmeliyiz.

İmhotep bu yeteneklerinin ve bilminin yanısıra hepimizin çok iyi bildiği hekimlik andına da katkıda bulunmuştur. Günümüzde hekim andı denilince hemen Hipokrat andı hatırlansa da ilk hekim andı M.Ö. 3000 yıllarında Mısır’lı hekim-rahip İmhotep tarafın­dan oluşturulmuştur. Ki­mi yazarlar, and metninin Hipokrat’ın kendisi tarafından kaleme alınan metinlerden biri olduğunu kabul etmektedirler. Gerek İmhotep’in andında gerekse Hipokrat andında ruhun ölmezliği, hocalara saygı gibi ortak öğeler dikkat çekecek kadar fazla bulunmakta­dır. Hipokrat andı onun öteki çalışmalarında bulunmayan kimi dinsel öğe­ler içerdiği ve bazı özgün fikirleriyle çeliştiği için Hipokrat’ın bu andı kale­me alırken İmhotep’ten esinlendiği daha doğru görünmektedir.

İmhotep, Louvre Müzesi

     İmhotep tıbbın babası olarak kabul edilen Hipokrat’dan yüzyıllar önce modern tıbbı kullanmıştır. İmhotep’in mezarı hala bulunamamıştır ama hastalarını tedavi ederken kullandığı oda bulunabilmiştir ve modern tıbbı kullandığına dair kanıtlar bu odada da yer almaktadır.

KAYNAKÇA:

  • Hurry, J. B. (1926). Imhotep. The Vizier and Physician of King Zoser and afterwards the Egyptian God of Medicine. Imhotep. The Vizier and Physician of King Zoser and afterwards the Egyptian God of Medicine.
  • Brandt-Rauf, P. W., & Brandt-Rauf, S. I. (1987). History of occupational medicine: relevance of Imhotep and the Edwin Smith papyrus. British journal of industrial medicine44(1), 68.
  • Yayla, G. (2002). Imhotep’den Leonardo’ya: Hekimlik. Perinatoloji Dergisi10(4), 297-299.
  • İNANÇ, D. Tarihte ilk hekim yada doktor kimdi? Geçmişten günümüze Tıp Tarihi.
  • Andı, H. HEKİM ANDI VE BENZERİ METİNLER (Eleştirel bir yaklaşımla).

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.