{"id":10133,"date":"2021-03-27T15:24:00","date_gmt":"2021-03-27T12:24:00","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.ulubat.org\/?p=10133"},"modified":"2021-04-01T22:13:18","modified_gmt":"2021-04-01T19:13:18","slug":"zihin-gozu-korlugu-aphantasia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/genel\/zihin-gozu-korlugu-aphantasia\/","title":{"rendered":"Z\u0130H\u0130N G\u00d6Z\u00dc K\u00d6RL\u00dc\u011e\u00dc: APHANTASIA"},"content":{"rendered":"\n
\"\"
kaynak: Science Focus<\/a><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

  <\/strong>Aile  \u00fcyelerini, en sevdi\u011finiz arkada\u015f\u0131n\u0131z\u0131, yemekleri, herhangi bir manzaray\u0131 ya da anlat\u0131lan herhangi bir betimleme c\u00fcmlesini dinlerken hayal kuramad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Birisi size yol tarifi veriyor ancak siz, onu hayal edemiyorsunuz. Bir arkada\u015f\u0131n\u0131zla y\u00fcz y\u00fcze sohbet ediyorsunuz ancak ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131zda arkada\u015f\u0131n\u0131z\u0131n y\u00fcz\u00fcn\u00fc zihninizde canland\u0131ram\u0131yorsunuz. Uykuya dalmadan \u00f6nce aileniz size koyunlar\u0131 say diyor ancak say\u0131lacak koyunu g\u00f6remiyorsunuz. Bunun gibi tamamen g\u00f6rsel imge olu\u015fturma yetene\u011finden yoksunluk durumuna “aphantasia” deniliyor.<\/p>\n\n\n\n

Aphantasia nedir?<\/strong>  <\/h3>\n\n\n\n

  Zihinsel imgeleme, ge\u00e7mi\u015fi yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmemize ve varsay\u0131msal gelecekleri sim\u00fcle etmemizi sa\u011flar, b\u00f6ylece d\u00fcnyada deneyimledi\u011fimiz olaylar\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak esnek ve uyarlanabilir bir \u015fekilde yorumlamam\u0131za olanak tan\u0131r. Buna ba\u011fl\u0131 olarak hayat\u0131m\u0131z\u0131 da planlama ve  k\u0131yaslama \u00fczerinden y\u00fcr\u00fct\u00fcr\u00fcz. Ancak zihin g\u00f6z\u00fc k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc ya\u015fayan ki\u015filer g\u00f6rsel imgelemede \u00e7ok zorlan\u0131rlar ve bu duruma aphantasia denilir. Bu isim, 2015 y\u0131l\u0131nda Exeter \u00dcniversitesi’nde bili\u015fsel ve davran\u0131\u015fsal n\u00f6rolog olan Prof. Adam Zeman taraf\u0131ndan bulunmu\u015ftur. Zeman, kalp ameliyat\u0131 sonras\u0131 g\u00f6rsel imgeleme yetene\u011fini kaybetmi\u015f bir hastan\u0131n sevk edildi\u011finde bu fenomenin ilk kez fark\u0131na varm\u0131\u015ft\u0131r. Zeman’\u0131n hastas\u0131na ili\u015fkin de\u011ferlendirmesi, cevaplardan \u00e7ok soru ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Hasta, bir kaleyi tan\u0131mlayabiliyor, \u00e7imenin mi yoksa \u00e7am a\u011fac\u0131n\u0131n m\u0131 daha koyu ye\u015fil oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliyor ancak nesneleri hayal etmeden bu cevaplar\u0131 bilgisine dayal\u0131 olarak s\u00f6yleyebildi\u011fini bildirmi\u015ftir .<\/p>\n\n\n\n

   \u0130nsanlar \u00fczerinde yap\u0131lan beyin taray\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, zihinde canland\u0131rmayla ilgili beyin alanlar\u0131 a\u011f\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Bunlar, birincil g\u00f6rme korteksi ve fusiformda y\u00fcz tan\u0131ma ile ilgili bir b\u00f6lgeye yak\u0131n bir alan\u0131 i\u00e7ermektedir. Bu a\u011f ayr\u0131ca, genellikle karar verme, \u00e7al\u0131\u015fma belle\u011fi ve dikkat ile ilgili olan frontal ve parietal loblar\u0131n b\u00f6l\u00fcmlerini de i\u00e7ermektedir. Hipokampus ve medial temporal lob dahil  haf\u0131za alanlar\u0131 da \u00f6nemlidir. Bu belirli beyin b\u00f6lgelerinin yan\u0131 s\u0131ra, \u201cvarsay\u0131lan d\u00fc\u011f\u00fcm a\u011f\u0131\u201d veya \u201chayal kurma a\u011f\u0131\u201d da s\u00f6z konusudur.<\/p>\n\n\n\n

   Bu alanlar genellikle beynin dinlenme durumunda ve i\u00e7 g\u00f6zlem yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman aktiftir. Zeman’\u0131n dedi\u011fi gibi, \u201cTaray\u0131c\u0131da rahatlarsan\u0131z, bu alanlar en aktif g\u00f6r\u00fcnen alanlard\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde veya gelece\u011fi tahmin etti\u011finizde ortaya aktif olan bir t\u00fcr hayal a\u011f\u0131  \u00e7\u0131k\u0131yor.” Zeman, g\u00f6rsel imgelemenin i\u00e7ten gelen uyar\u0131larla olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor \u00e7\u00fcnk\u00fc g\u00f6rselle\u015ftirdi\u011fimizde d\u0131\u015f d\u00fcnya yerine i\u00e7 uyaranlara dikkat ediyoruz.  Zeman, “Dolay\u0131s\u0131yla, \u015fu b\u00fcy\u00fck a\u011f\u0131n oldu\u011funu biliyoruz: g\u00f6rsel, karar verme, i\u015fleyen bellek, dikkat, uzun s\u00fcreli bellek ve i\u00e7 g\u00f6zlem.” diye \u00f6zetlemi\u015ftir. “Bir a\u011f\u0131n oldu\u011fu yerde, bu a\u011f\u0131n birka\u00e7 farkl\u0131 \u015fekilde etkisinin bozulabilece\u011fini tahmin edebilirsiniz, bu da neden birden fazla aphantasia t\u00fcr\u00fc oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamaya yard\u0131mc\u0131 olur.”<\/p>\n\n\n\n

  \u00d6rne\u011fin, Zeman’\u0131n ilk hastas\u0131  ki\u015filerin y\u00fczlerine bakt\u0131\u011f\u0131nda normal beyin aktivasyonuna sahipti, ancak o ki\u015filerin y\u00fczlerini hayal etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken ayn\u0131 beyin alanlar\u0131 aktifle\u015femedi. Ona g\u00f6re, belki de karar alma alanlar\u0131 ile g\u00f6rsel alanlar aras\u0131nda bir ba\u011flant\u0131 kayb\u0131 vard\u0131. Bu durum, kalp ameliyat\u0131 s\u0131ras\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir fel\u00e7 sonucu meydana gelmi\u015f olabilir. Bunun gibi ameliyat sonras\u0131 olanlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda aphantasial\u0131 di\u011fer insanlar i\u00e7in n\u00f6ral temelin farkl\u0131 olmas\u0131 muhtemeldir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
kaynak<\/a><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Aphantasial\u0131 bir ki\u015fi r\u00fcya g\u00f6rebilir mi?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Zeman bunun g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc kadar tuhaf oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor. \u201cBeynin uyan\u0131kken ve r\u00fcya g\u00f6r\u00fcrken yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fey farkl\u0131d\u0131r\u201d diyor. Zeman, r\u00fcya g\u00f6rmeyi beyin sap\u0131ndan organize edilen “a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131ya” bir s\u00fcre\u00e7 olarak tan\u0131mlarken, bilin\u00e7li olarak g\u00f6rselle\u015ftirme korteks taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen “yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya” bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Bunun, baz\u0131 insanlar\u0131n r\u00fcya g\u00f6r\u00fcrken ve uyan\u0131kken g\u00f6rselle\u015ftirme yetenekleri aras\u0131nda farkl\u0131l\u0131klara neden olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. . Zeman’\u0131n ilk hastas\u0131 gibi baz\u0131 ki\u015filer g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc bir r\u00fcya g\u00f6remezken di\u011ferleri uyan\u0131kken g\u00f6rselleri zihinlerinde canland\u0131ramamalar\u0131na ra\u011fmen r\u00fcya g\u00f6rebilir.<\/p>\n\n\n\n

  Hen\u00fcz yay\u0131nlanm\u0131\u015f yeterince \u00e7al\u0131\u015fma bulunmuyor. Zihin g\u00f6z\u00fc k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnde, sinirsel olarak her ne kadar etki varsa da, bir dereceye kadar kal\u0131t\u0131msal etkinin de oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Aphantasial\u0131 ki\u015filerin, ayn\u0131 zamanda hayal etmekte  zorlanan yak\u0131n bir akrabas\u0131 (ebeveyn, karde\u015f veya \u00e7ocuk) olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da y\u00fcksektir. Aphantasian\u0131n bu kadar uzun s\u00fcredir isimsiz ve \u00fczerinde fazla ara\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n bir nedeni, b\u00fcy\u00fck bir sorun olmamas\u0131d\u0131r. Bu durum nesneleri hayal g\u00fcc\u00fcnden \u00e7izmeyi imkans\u0131z k\u0131larken ve g\u00f6rselle\u015ftirme stratejilerini bir \u015feyleri ezberlemek i\u00e7in kullanamazken, bilgiyi zihinsel olarak kullanman\u0131n ve aktarman\u0131n ba\u015fka yollar\u0131 da vard\u0131r. Baz\u0131 insanlar kelimeler veya semboller kullan\u0131r, baz\u0131lar\u0131 ise “zihin g\u00f6z\u00fc” yerine iyi bir “akl\u0131n kula\u011f\u0131” veya “akl\u0131n burnu” oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr  ya da kinestetik (hareket temelli) g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere sahip olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Zeman, “Zihinde canland\u0131rmadan da yarat\u0131c\u0131 olmak tamamen m\u00fcmk\u00fcn,” diyor.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
kaynak<\/a><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Zeman aphantasia olan ki\u015filerin te\u015fhis ve tedaviye ihtiyac\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor. Bunun hakk\u0131nda, “Bu bir bozukluk de\u011fil, insan deneyimindeki ilgi \u00e7ekici bir varyasyon” diyor. Ger\u00e7ekten de, aphantasia olan baz\u0131 bilim adamlar\u0131, bu durumun bilimsel problemlere konsantre olmas\u0131nda yard\u0131mc\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir. Di\u011fer yandan aphantasial\u0131 bir\u00e7ok insan, d\u00fcnyay\u0131 di\u011fer insanlardan farkl\u0131 ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 bilmeyebilir ve normal hayatlar\u0131n\u0131 ya\u015famaya devam edebilirler.<\/p>\n\n\n\n

Korkutucu bir senaryoyu okuduklar\u0131nda korkuyorlar m\u0131?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

  Son yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda aphantasia olan ve olmayan ki\u015filerin korkun\u00e7 senaryolar kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tepkileri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunu test etmek i\u00e7in iki grubun cilt iletkenlik seviyeleri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bir ki\u015fi korku gibi g\u00fc\u00e7l\u00fc duygular hissetti\u011finde cildin daha iyi bir elektrik iletkeni haline geldi\u011fi bilinmektedir. Aphantasia olan ve olmayan iki gruba karanl\u0131k bir odada kar\u015f\u0131lar\u0131na bir ekrana korkutucu hikayeler yans\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hikayeleri okuduk\u00e7a hayal edebilen ki\u015filerin cilt iletkenlikleri artm\u0131\u015f ancak zihinlerinde canland\u0131rmayanlar\u0131n cilt iletkenlik seviyeleri d\u00fcz bir \u015fekilde kalm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra ekrana korkutucu resimler yans\u0131t\u0131lm\u0131\u015f ve her iki grubun da cilt iletkenlik seviyeleri benzer \u015fekilde g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu \u00e7al\u0131\u015fmayla aphantasial\u0131 ki\u015filerin duygu eksikli\u011fi ya\u015famad\u0131\u011f\u0131, sadece okuduklar\u0131 senaryoyu zihinlerinde canland\u0131rmakta sorun oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda bu \u00e7al\u0131\u015fma, iki grup aras\u0131ndaki fiziksel fark\u0131 net bir \u015fekilde ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

   Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar aphantasian\u0131n ayn\u0131 zamanda depresyon , anksiyete ve dissosiyatif bozukluklarla da ili\u015fkili oldu\u011fu i\u00e7in psikolojik bir k\u00f6kene sahip olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015flerdir ancak ba\u011flant\u0131y\u0131 anlamak i\u00e7in daha fazla ara\u015ft\u0131rmaya ihtiya\u00e7 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Daha fazla bilgi sahibi olmak i\u00e7in:<\/p>\n\n\n\n

Thorudottir S., Sigurdardottir H., Rice G.,\u201d The Architect Who Lost the Ability to Imagine: The Cerebral Basis of Visual Imagery\u201d Brain Sciences,<\/em>10(2): 59., 2020, Eri\u015fim Tarihi:19 Mart 2021, Doi: https:\/\/dx.doi.org\/10.3390%2Fbrainsci10020059<\/a><\/p>\n\n\n\n

Dawes A., Keogh R.,\u201d A Cognitive Profile of Multi-Sensory Imagery, Memory and Dreaming in Aphantasia\u201d Scientific Reports, <\/em>10: 10022., 2020, Eri\u015fim Tarihi:19 Mart 2021, Doi: https:\/\/dx.doi.org\/10.1038%2Fs41598-020-65705-7<\/a><\/p>\n\n\n\n

Yetman D.,(14 Mart 2021)\u201d Is There a Cure for Aphantasia?\u201dHealthline,<\/em> Eri\u015fim Tarihi:23 Mart 2021, https:\/\/www.healthline.com\/health\/aphantasia-cure<\/a><\/p>\n\n\n\n

Science Focus,<\/em>(14 Kas\u0131m 2019)\u201d Aphantasia: What It\u2019s Like to Live With No Mind\u2019s Eye\u201d Eri\u015fim Tarihi:23 Mart 2021,https:\/\/www.sciencefocus.com\/the-human-body\/aphantasia-life-with-no-minds-eye\/<\/a><\/p>\n\n\n\n

Pultarova T.,(13 Aral\u0131k2017)\u201d Hard to Imagine: What Is Aphantasia?\u201dLive Science<\/em>, Eri\u015fim Tarihi:22 Mart 2021, https:\/\/www.livescience.com\/61183-what-is-aphantasia.html<\/a><\/p>\n\n\n\n

Gallagather J.,(26 A\u011fustos 2015)\u201dAphantasia: A Life Without Mental Images\u201d BBC News, <\/em>Eri\u015fim Tarihi:22 Mart 2021, https:\/\/www.bbc.com\/news\/health-34039054<\/a><\/p>\n\n\n\n

Science Daily,<\/em>(10 Mart 2021)\u201d<\/em> I Ain’t Afraid of No Ghosts: People With Mind-Blindness Not So Easily Spooked\u201d Eri\u015fim Tarihi:23 Mart 2021, https:\/\/www.sciencedaily.com\/releases\/2021\/03\/210310122434.htm<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  Aile  \u00fcyelerini, en sevdi\u011finiz arkada\u015f\u0131n\u0131z\u0131, yemekleri, herhangi bir manzaray\u0131 ya da anlat\u0131lan herhangi bir betimleme c\u00fcmlesini dinlerken hayal kuramad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":367,"featured_media":10136,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1,19,165],"tags":[1946,1954,1949,1952,1953,1947,1948,1951],"acf":[],"views":1358,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10133"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/367"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10133"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10133\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10200,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10133\/revisions\/10200"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10136"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10133"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10133"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10133"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}