{"id":10334,"date":"2021-04-20T14:02:00","date_gmt":"2021-04-20T11:02:00","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.ulubat.org\/?p=10334"},"modified":"2021-04-20T14:32:04","modified_gmt":"2021-04-20T11:32:04","slug":"beynimiz-covid-19dan-nasil-etkileniyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/genel\/beynimiz-covid-19dan-nasil-etkileniyor\/","title":{"rendered":"COV\u0130D-19 N\u00d6ROLOJ\u0130K HASTALIKLARA SEBEP OLUR MU?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"
Reuters<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

COV\u0130D19, \u015eiddetli Akut Solunum Sendromu koronavirus\u00fcn\u00fcn (SARS-CoV-2) neden oldu\u011fu bula\u015f\u0131c\u0131 bir hastal\u0131kt\u0131r. H\u00e2l\u00e2 devam eden bir pandemiye neden olan bu vir\u00fcs\u00fcn en \u00e7ok akci\u011fer tutulumu bilinmesine ra\u011fmen dola\u015f\u0131m, bo\u015falt\u0131m ve sinir sistemi \u00fczerine de etkileri vard\u0131r. Bu yaz\u0131mda COVID-19 \u2018un sinir sistemi \u00fczerindeki etkilerini anlatan en g\u00fcncel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 sizlerle payla\u015faca\u011f\u0131m. \u0130lk olarak SARS-COV-2\u2019nin virolojisi hakk\u0131nda k\u0131saca bilgi edinelim.<\/p>\n\n\n\n

SARS-COV-2 Virolojisi <\/strong><\/h2>\n\n\n\n

SARS-CoV-2, bir insan patojeni olarak ortaya \u00e7\u0131kan en son koronavir\u00fcst\u00fcr. Koronavir\u00fcsler tek sarmall\u0131, pozitif polariteli RNA vir\u00fcsleridir. Alfa-koronavir\u00fcs, beta-koronavir\u00fcs, gama-koronavir\u00fcs ve delta- koronavir\u00fcs olmak \u00fczere d\u00f6rt tiptedirler. SARS-CoV-2; SARS-CoV ve Orta Do\u011fu Solunum Sendromu Koronavir\u00fcs\u00fc (MERS-CoV) ile genetik benzerlik g\u00f6steren tipik olarak 60 ila 140 nm boyutunda bir beta-koronavir\u00fcst\u00fcr. Do\u011fada \u00e7ok yayg\u0131n olarak bulunan koronavir\u00fcsler; solunumsal, enterik, hepatik ve n\u00f6rolojik hastal\u0131klara neden olur. \u0130lk ke\u015ffedildikleri y\u0131llarda sadece hayvanlarda patojen olduklar\u0131 bilinmekteyken ilerleyen y\u0131llarda insanlarda da enfeksiyon etkeni oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir. \u0130mm\u00fcnohistokimyasal \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7in n\u00fckleokapsid ve spike proteinlerine kar\u015f\u0131 antikorlar kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"

https:\/\/www.flickr.com\/photos\/188073481@N04\/49809180602\/in\/photolist-2iTt54U-2iJsGxq-2kfX6M7-2iWkyBZ-2jiyWFR-2iJukRc-2iJpXya-2iJpXyF-2iJsGDx-2iLUx4Z-2iJukH6-2iJpXun-2iJpXk4-2iJsGG8-2iJukMV-2jKVWRT-2iYk789-2iFjSwz-2iZP9BX-2jc5Cnp-2kLAX38-2jd6CWr-2iHs3fM-2kBzKUK-2k4W5Yh-2kLAWTq-2iyXHzJ-2kLAWRm-2kLBpbm-2kLBp6b-2iJsGHA-2iJsGu9-2iJukEL-2iJukGK-2iJpXvK-2iJpXsJ-2iJpXyq-2jDfHdE-2iJpXtL-2iMN5vT-2kLxbhQ-2iMN5wj-2kJKG5U-2kEnwpu-2kLBp8q-2kFrrdC-2kLBp9x-2kLAWSt-2kLxbdm-2khkVVS<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

COV\u0130D-19\u2019un Merkezi Sinir Sistemine Kat\u0131l\u0131m Yollar\u0131 Ve Mekanizmalar\u0131<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u0130nsan koronavir\u00fcslerinde merkezi sinir sistemi enfeksiyonlar\u0131n\u0131n mekanizmalar\u0131 hen\u00fcz tam olarak ayd\u0131nlat\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte, \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalar SARS \u2010 CoV’nin, beyin \u00f6rneklerinde imm\u00fcnohistokimya, elektron mikroskobu, ger\u00e7ek zamanl\u0131 ters transkripsiyon \u2010 polimeraz zincir reaksiyonu ve polimeraz zincir reaksiyonu ile beyin omurilik s\u0131v\u0131s\u0131nda oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Deneysel hayvanlarla yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar, SARS-CoV\u2019nin beyne koku alma siniri yoluyla girebilece\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Daha geni\u015f bir yay\u0131l\u0131m g\u00f6stermeden \u00f6nce ba\u015flang\u0131\u00e7ta medulladaki beyin sap\u0131 ve kardiyorespiratuar merkez gibi alanlar dahil olmak \u00fczere beyin b\u00f6lgelerine yay\u0131labilece\u011fi de ortaya konmu\u015ftur. Koku siniri enfeksiyonunu; orta beyindeki piriform ve intralimbik korteksler, bazal ganglionlar ve dorsal raphae \u00e7ekirdekleri gibi b\u00f6lgelerin tutulumu takip eder. (Transn\u00f6ronal yay\u0131l\u0131m) Talamus ve hipotalamus dahil olmak \u00fczere di\u011fer b\u00f6lgeler daha az tutarl\u0131 bir \u015fekilde pozifttir. Singulat ve anterior koku alma \u00e7ekirdeklerinde \u00f6nemli n\u00f6ron kayb\u0131 vard\u0131r. COVID-19\u2019da de\u011fi\u015fmi\u015f koku ya da koku kayb\u0131 (hiposmi), bu aktar\u0131m\u0131n olfakt\u00f6r sinir ve anatomik beyin ba\u011flant\u0131 yollar\u0131n\u0131n SARS-CoV2 taraf\u0131ndan da kullan\u0131labilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir.<\/p>\n\n\n\n

COVID-19’un yayg\u0131n olarak bildirilen bir ba\u015fka ilgin\u00e7 klinik semptomu hipogezidir (tat kayb\u0131). Tat duyusu fasiyal, glossofaringeal ve vagus sinirinin superior laringeal dal\u0131 ile al\u0131n\u0131r. Daha sonra bu bilgi beyin sap\u0131ndaki soliter \u00e7ekirde\u011fe oradan da talamusa iletilir. Bu nedenle bu kraniyal sinirler, beyne trans-n\u00f6ronal yay\u0131lma i\u00e7in potansiyel olarak ba\u015fka bir yol sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

Genel dola\u015f\u0131mda SARS \u2010 CoV \u2010 2 varl\u0131\u011f\u0131, merkezi sinir sistemine hematojen bir giri\u015f yolu sa\u011flayabilir. Vir\u00fcs, endotel h\u00fccrelerindeki ACE2 resept\u00f6rlerini kullanabilir. Ard\u0131ndan viral partik\u00fcllerin k\u0131lcal endotelden tomurcuklan\u0131p endotele zarar vermesi, kan-beyin bariyeri (BBB) \u200b\u200byoluyla eri\u015fim kazanarak n\u00f6ronlardaki ACE2 resept\u00f6rleriyle etkile\u015fime neden olur. B\u00f6ylece viral tomurcuklanmay\u0131 ba\u015flat\u0131r. SARS \u2010 CoV \u2010 2 partik\u00fclleri; b\u00f6brek, akci\u011fer, kalp ve karaci\u011ferde postmortem<\/em> dokunun kan damarlar\u0131ndaki endotelyal h\u00fccrelerde elektron mikroskobu ile g\u00f6sterilmi\u015ftir. Endotel h\u00fccrelerinin enfeksiyonu, son zamanlarda COVID-19 hastalar\u0131nda bildirilen kanamaya veya hemorajik enfarkt\u00fcse yol a\u00e7an k\u0131lcal damarlar\u0131n y\u0131rt\u0131lmas\u0131na neden olur ve \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanabilir.<\/p>\n\n\n\n

 SARS-CoV-2\u2019nin merkezi sinir sistemine muhtemel \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc giri\u015f yolu ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k h\u00fccreleridir. Vir\u00fcs v\u00fccuda solunum yoluyla girer. \u00d6nce trakea ve bron\u015flar\u0131n epitel h\u00fccrelerini ard\u0131ndan akci\u011ferin alveolar h\u00fccrelerini enfekte eder. Daha sonra vir\u00fcs\u00fc beyin dahil di\u011fer organlara ta\u015f\u0131yan yerle\u015fik ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k h\u00fccrelerini enfekte ederek merkezi sinir sistemine giri\u015fi sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

COVID-19 hastalar\u0131nda otoimmun ensafalit tablosu da di\u011fer bir merkezi sinir sistemi tutulum yolunu g\u00f6stermektedir. Bu durum a\u015f\u0131r\u0131 kendi kendine yan\u0131tla ve antijen sorumlu immun yan\u0131ta neden olan genetik yatk\u0131nl\u0131kla ili\u015fkilendirilmi\u015ftir. SARS hastalar\u0131nda, koronavir\u00fcs spike proteinine kar\u015f\u0131 otoantikorlar\u0131n insan epitel ve endotel h\u00fccreleri ile reaksiyona girerek sitotoksisiteye neden oldu\u011fu bulunmu\u015ftur. Benzer \u015fekilde COVID-19\u2019lu hastalarda da SARS-COV-2\u2019ye kar\u015f\u0131 antikorlar \u00fcretilebilir.<\/p>\n\n\n\n

COVID-19\u2019un N\u00f6ropatolojik Bulgular\u0131 Ve N\u00f6ropatogenezi<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

COVID-19 hastalar\u0131n\u0131n n\u00f6ropatogenezini inceledi\u011fimizde \u00e7ok geni\u015f bir histolojik bulgu aral\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. En s\u0131k g\u00f6zlenen bulgular mikroglial nod\u00fcller, perivask\u00fcler lenfositoz dahil lenfoid inflamasyon, parankimal lenfositik infiltrasyon ve leptomeningeal lenfositik enflamasyon, hipoksik-iskemik de\u011fi\u015fiklikler, astroglioz, akut\/subakut beyin enfarkt\u00fcsleri, birincil kanama ve mikrotromb\u00fcslerdir. \u0130mm\u00fcnohistokimyasal \u00e7al\u0131\u015fmalarda saptanan lenfoid inflamasyon ve mikroglial nod\u00fcl prevalans\u0131n\u0131n y\u00fcksek oldu\u011fu unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
https:\/\/www.flickr.com\/photos\/147697339@N04\/38547766450\/in\/photolist-EW3w8k-21JknYW-VXVy6q<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Mikrotromb\u00fcsler, enfarkt\u00fcsler, kanamalar, n\u00f6trofilik t\u0131ka\u00e7lar ve Alzheimer tip 2 astrositoz<\/h2>\n\n\n\n

SARS-CoV-2; IL-6 ve IL-1p gibi sitokinlerin kana a\u015f\u0131r\u0131 ve h\u0131zl\u0131 sal\u0131m\u0131 ile karakterize edilen \u015fiddetli bir hiperimm\u00fcn reaksiyon olan sitokin f\u0131rt\u0131nas\u0131na neden olabilir. IL-6, p\u0131ht\u0131la\u015fma sistemini aktive eder ve vask\u00fcler ge\u00e7irgenli\u011fi art\u0131r\u0131r. Bu durum, viral endotelyopati ile kombinasyon halinde, COVID-19 ile ili\u015fkili koag\u00fclopatiden sorumlu olabilir. SARS-CoV-2; IHC (immunohistokimyasal) ve elektron mikroskobu ile incelemede serebral endotelyal h\u00fccrelerde tespit edilmi\u015ftir.  Hiperkoag\u00fclasyon, s\u0131ras\u0131yla mikrotromb\u00fcs, enfarkt\u00fcs ve kanamalar\u0131n histolojik bulgular\u0131na neden olur. Ayr\u0131ca IL-1\u03b2, n\u00f6trofiller ve\/veya trombositler i\u00e7eren vask\u00fcler “n\u00f6trofilik t\u0131ka\u00e7lar” bak\u0131m\u0131ndan da zengindir.  Bu “n\u00f6trofilik t\u0131ka\u00e7lar” otopsiye gelen COVID-19 hastalar\u0131n\u0131n beyin, akci\u011fer, kalp, b\u00f6brek ve karaci\u011ferlerinde g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Vakalar\u0131n yakla\u015f\u0131k %1,6’s\u0131n\u0131n ya da daha fazlas\u0131n\u0131n beyninde “n\u00f6trofilik t\u0131ka\u00e7lar” vard\u0131r Ortaya \u00e7\u0131kan hipokseminin yan\u0131 s\u0131ra \u00f6nceden var olan arteriyoskleroz ile birlikte pn\u00f6moni ve ARDS de muhtemelen serebral enfarktlara katk\u0131da bulunur. COVID-19 otopsilerinde, serebral enfarktlara ek olarak, ara s\u0131ra g\u00f6r\u00fclen hipofiz enfarkt\u00fcs\u00fc vakalar\u0131 da g\u00f6zlenmi\u015f, Alzheimer tip 2 astrositoz da hepatik ensafalopatinin karakteristik bulgusu olarak rapor edilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Klinik \u00d6rnekler<\/h2>\n\n\n\n

-COVID-19 ile ili\u015fkili menenjit\/ensefaliti olan 24 ya\u015f\u0131nda bir erkek hasta ate\u015f, kusma, \u015fuur kayb\u0131 ve kas\u0131lmalar ile ba\u015fvurdu. Hastada boyun sertli\u011fi yoktu. Beyin MRG\u2019de lateral ventrik\u00fcl ve hipokampus boyunca hiperintensite g\u00f6zlendi. SARS\u2010CoV\u20102 RNA’s\u0131n\u0131n BOS’tan izole edildi\u011fi yay\u0131nlanm\u0131\u015f vakalar, vir\u00fcs\u00fcn n\u00f6rovir\u00fclans\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir<\/p>\n\n\n\n

-59 ya\u015f\u0131ndaki bir kad\u0131n hasta, hastaneye yat\u0131r\u0131ld\u0131ktan 6 g\u00fcn sonra k\u00f6t\u00fcle\u015fti. MRG sonu\u00e7lar\u0131nda; beyin sap\u0131, amigdala, putamen ve talamik \u00e7ekirdeklerde beyin sap\u0131 \u015fi\u015fmesi ve simetrik hemorajik lezyonlar g\u00f6r\u00fcld\u00fc.  Mevcut literat\u00fcr\u00fcn g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi, akut serebrovask\u00fcler hastal\u0131\u011f\u0131n COVID-19 pop\u00fclasyonlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen daha yayg\u0131n, ciddi n\u00f6rolojik komplikasyonlardan biri oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

-79 ya\u015f\u0131ndaki SARS\u2010CoV\u20102 pozitif bir erkekte intrakraniyal kanamaya neden olan serebrovask\u00fcler olay tespit edildi. Hastan\u0131n BT’sinde akci\u011fer sol alt lobda buzlu cam opasitesi g\u00f6zlendi.<\/p>\n\n\n\n

-Belirgin ajitasyon, konf\u00fczyon ve kortikospinal sistem bulgular\u0131 ile ba\u015fvuran ensefalopatili SARS\u2010CoV\u20102 pozitif hastalarda akut iskemik inmeler (MRI ile te\u015fhis edilmi\u015f) bildirilmi\u015f. Daha y\u00fcksek D\u2010dimerlerin daha y\u00fcksek serebrovask\u00fcler hastal\u0131k riskinin g\u00f6stergesi olabilece\u011fi de \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen bulgular aras\u0131ndad\u0131r. (D\u2010dimer, fibrin p\u0131ht\u0131 degradasyonunun bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr ve yak\u0131n zamanda veya mevcut p\u0131ht\u0131 olu\u015fumunu g\u00f6sterir)<\/p>\n\n\n\n

Tuhaft\u0131r ki, COVID-19\u2019daki serebrovask\u00fcler olaylar sadece ya\u015fl\u0131lar veya kardiyovask\u00fcler hastal\u0131\u011f\u0131 olanlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. B\u00fcy\u00fck damar t\u0131kan\u0131kl\u0131klar\u0131 da dahil olmak \u00fczere iskemik inmeye sebep olarak gen\u00e7lerin de hastaneye ba\u015fvurmalar\u0131na neden olmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca COVID-19 hastalar\u0131nda anksiyete, depresyon, uykusuzluk ve s\u0131k\u0131nt\u0131 gibi baz\u0131 \u00f6zg\u00fcl olmayan psikolojik problemler kaydedilmi\u015ftir. COVID-19’dan kurtulan 89 ki\u015fi incelendi\u011finde % 35’inin hafif, % 13’\u00fcn\u00fcn orta ila \u015fiddetli psikolojik semptomlara sahip oldu\u011fu elde edilen sonu\u00e7lar aras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak<\/strong> yap\u0131lan bu g\u00fcncel \u00e7al\u0131\u015fmalara g\u00f6re COV\u0130D-19; serebrovask\u00fcler olaylar, viral ensefalit ve meningoensefalit olmak bir\u00e7ok n\u00f6rolojik hastal\u0131\u011fa neden olabilir ve merkezi sinir sistemi i\u00e7indeki viral enfeksiyon i\u00e7in kan\u0131t sa\u011flar. Bug\u00fcne kadar COV\u0130D-19 n\u00f6ropatolojisini do\u011frulamak i\u00e7in yap\u0131lan otopsi beyin muayeneleri nispeten az say\u0131dad\u0131r. Bu semptomlar asl\u0131nda solunum yetmezli\u011fi ve di\u011fer komplikasyonlara ba\u011fl\u0131 merkezi sinir sisteminin sekonder tutulumunun sonucu olabilir. Ve bu semptomlar\u0131 g\u00f6steren bireyler kesin olarak COVID-19\u2019dur diyemeyiz.<\/p>\n\n\n\n

KAYNAK\u00c7A<\/h2>\n\n\n\n

1)      Serap Demir Tekol: SARS-CoV-2: Virolojisi ve Tan\u0131da Kullan\u0131lan Mikrobiyolojik Testler<\/p>\n\n\n\n

2)      Katarina Zimmer: COVID-19\u2019s Effects on the Brain (Jan 20, 2021)<\/em><\/p>\n\n\n\n

(https:\/\/www.the-scientist.com\/news-opinion\/covid-19s-effects-on-the-brain-68369<\/a><\/p>\n\n\n\n

3)      Neuropathology of COVID-19 (neuro-COVID): Clinicopathological Update. Jerry vd.,2021.<\/p>\n\n\n\n

(https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC7861505\/<\/a>)<\/p>\n\n\n\n

4)   Ross, Rachel, Laura, Ross, Sarah, Tehmina… Laura 2020).( The emerging                spectrum of COVID-19 neurology: clinical, radiological and laboratory findings )<\/p>\n\n\n\n

       (https:\/\/academic.oup.com\/brain\/article\/143\/10\/3104\/5868408?searchresult=1<\/a>)<\/p>\n\n\n\n

5)      Al-Sarraj, Troakes (2020) (Invited Review: The spectrum of neuropathology in COVID\u201019)<\/p>\n\n\n\n

(https:\/\/onlinelibrary.wiley.com\/doi\/full\/10.1111\/nan.12667<\/a>)<\/p>\n\n\n\n

      6)    Marshall, M. (2020). (How COVID-19 can damage the brain?)<\/p>\n\n\n\n

(https:\/\/www.nature.com\/articles\/d41586-020-02599-5<\/a>)<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

COV\u0130D19, \u015eiddetli Akut Solunum Sendromu koronavirus\u00fcn\u00fcn (SARS-CoV-2) neden oldu\u011fu bula\u015f\u0131c\u0131 bir hastal\u0131kt\u0131r. H\u00e2l\u00e2 devam eden bir pandemiye neden olan bu<\/p>\n","protected":false},"author":387,"featured_media":10337,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[2010,2015,2017,2007,2008,2014,2012,2013,2009,2011,2016],"acf":[],"views":742,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10334"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/387"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10334"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10334\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10351,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10334\/revisions\/10351"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10337"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10334"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10334"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10334"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}