{"id":10622,"date":"2021-07-15T17:24:56","date_gmt":"2021-07-15T14:24:56","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.ulubat.org\/?p=10622"},"modified":"2021-07-15T19:08:45","modified_gmt":"2021-07-15T16:08:45","slug":"beyninizi-nasil-yeniden-programlarsiniz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/genel\/beyninizi-nasil-yeniden-programlarsiniz\/","title":{"rendered":"BEYN\u0130N\u0130Z\u0130 NASIL YEN\u0130DEN PROGRAMLARSINIZ?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"

kaynak<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Meslek hayat\u0131nda, akademide ve e\u011fitim s\u00fcre\u00e7lerinde tatmin duymak zaman zaman g\u00fc\u00e7le\u015febiliyor. \u0130nsanlar kendilerini ait olmad\u0131klar\u0131 kariyerlere s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f, yap\u0131lmas\u0131 gerekenleri s\u00fcrekli erteliyor ve tam potansiyellerine bir t\u00fcrl\u00fc ula\u015fam\u0131yormu\u015f gibi hissederken bulabiliyor. Ancak t\u00fcm\u00fcyle umutsuzlu\u011fa kap\u0131lmak yerine d\u00fc\u015f\u00fcnce kal\u0131plar\u0131n\u0131 ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmak da m\u00fcmk\u00fcn. Bu da beyindeki \u00f6d\u00fcl mekanizmas\u0131n\u0131 ve n\u00f6roplastisite kavramlar\u0131n\u0131 biraz anlad\u0131ktan sonra davran\u0131\u015f geli\u015ftirici t\u00fcyolar\u0131n g\u00fcndelik hayata entegrasyonuyla sa\u011flanabilir.<\/p>\n\n\n\n

Sizi ba\u015flang\u0131\u00e7ta bir davran\u0131\u015fa iten ya da ondan al\u0131koyan mekanizman\u0131n nas\u0131l i\u015fledi\u011fini hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcn\u00fcz m\u00fc? \u0130nsan beyni bir \u015feyleri refleksif olarak yapmaya e\u011filimlidir yani tan\u0131d\u0131k olan\u0131, \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri sever ve onlar\u0131 uygulamay\u0131 kolay bulur. Bu y\u00fczden yeni al\u0131\u015fkanl\u0131klar edinmeye ve eski kal\u0131plar\u0131 y\u0131kmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken zorlanma hisseder. Beyin, al\u0131\u015fk\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir \u015feyle(zorluk) kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda onu anlamland\u0131rmak i\u00e7in \u00fc\u00e7 unsur hakk\u0131nda bilgi sahibi olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, bunlar: zorlu\u011fa kar\u015f\u0131 uygun yan\u0131t\u0131 vermek i\u00e7in gereken s\u00fcre, yan\u0131t\u0131n verili\u015f yolu ve bu yan\u0131t\u0131n verilmesi durumunda ortaya \u00e7\u0131kacak sonu\u00e7tur(\u00f6d\u00fcl). Dolay\u0131s\u0131yla karar verme s\u00fcre\u00e7leri, davran\u0131\u015f ve \u00f6d\u00fcl mekanizmas\u0131 i\u00e7 i\u00e7edir.<\/p>\n\n\n\n

 Beynin \u00d6d\u00fcl Mekanizmas\u0131 Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131yor?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00d6d\u00fcl mekanizmas\u0131 basit\u00e7e cue(itici g\u00fc\u00e7), davran\u0131\u015f ve sonu\u00e7ta elde edilen \u00e7\u0131kt\u0131 d\u00f6ng\u00fcs\u00fc olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. \u00d6d\u00fcl yolaklar\u0131n\u0131n fonksiyonel anatomisinde RPE\u2019ler (Reward Prediction Error Signal) \u00f6nemli bir yer tutmaktad\u0131r. Orta Beyinde VTA ( Ventral Tegmental Alan) \u00e7e\u015fitli \u00f6d\u00fcl yolaklar\u0131n\u0131n \u015fekillendirilmesinde dopamin salan b\u00f6lge olarak i\u015flev g\u00f6rmektedir. Dopamin, VTA\u2019dan sal\u0131nd\u0131ktan sonra MFB( Median Forebrain Bundle) dopaminerjik n\u00f6ronlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla NAcc( Nucleus Accumbens) ve limbik sisteme iletilir. Ba\u015fka bir yolak da VTA ile prefrontal korteks aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 kurar. Sonu\u00e7 olarak zevk yan\u0131t\u0131 ve tatmin duygular\u0131 bu b\u00f6lgelere dopamin iletimiyle ortaya \u00e7\u0131kar. RPE\u2019ler ise bu yan\u0131t beklenilenden daha d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funda dopamin sal\u0131m\u0131n\u0131n azalmas\u0131 ya da beklenilenin \u00fcst\u00fcnde bir \u00f6d\u00fcl elde edildi\u011finde dopamin art\u0131\u015f\u0131 durumlar\u0131nda olu\u015fturulan sinyallerdir. Bu sinyaller n\u00f6roplastisiteyi etkiledikleri i\u00e7in davran\u0131\u015f ve \u00f6\u011frenmeyi \u015fekillendirirler.<\/p>\n\n\n\n

\"\"

kaynak<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

N\u00f6roplastisite Kavram\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

N\u00f6roplastisite, beynin n\u00f6ral aktivite ve gereksinimlere g\u00f6re yap\u0131sal de\u011fi\u015fime u\u011frayabilme yetene\u011fi olarak tan\u0131mlanabilir. N\u00f6ral geli\u015fim esnas\u0131nda ve \u00e7ocukluk d\u00f6neminde bu de\u011fi\u015fimler daha s\u0131k ya\u015fan\u0131yor olsa da yeti\u015fkinlik d\u00f6nemlerinde de beynin fark\u0131ndal\u0131kla de\u011fi\u015fime u\u011frat\u0131labilece\u011fi bilinmektedir. Dopamin, reward prediction ile eylemi ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in gereken motivasyonu ve i\u015fin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flarken, derin odak (deep work) AcH (asetilkolin) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla n\u00f6roplastisiteyi tetikler ve uyku esnas\u0131nda da n\u00f6roplastisite arac\u0131l\u0131 de\u011fi\u015fimler \u00f6\u011frenilir, peki\u015ftirilir. Endi\u015fe, s\u0131k\u0131nt\u0131 duyma, t\u00fckenme vb. duygular da bu de\u011fi\u015fimin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc dopamin, NE( n\u00f6radrenalin) sistemini bask\u0131layabildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde bu de\u011fi\u015fimleri meydana getirebilir. NE aktiflenip dopamin azald\u0131\u011f\u0131nda basit\u00e7e \u2018\u2019pes edilir.\u2019\u2019 Yani bu duygular\u0131 bir s\u00fcreli\u011fine ya\u015famak beyni o yapmak istemedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc i\u015fe haz\u0131rlamak i\u00e7in gereklidir. \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde beyni adapte etme s\u00fcrecinde DMN( Default Mode Network) daha aktif oldu\u011fu i\u00e7in derin \u00f6\u011frenme esnas\u0131ndaki ak\u0131\u015f(flow) durumuna k\u0131yasla beynin daha fazla enerji harcad\u0131\u011f\u0131 da saptanm\u0131\u015ft\u0131r, yani ertelemek beyni aktif \u00f6\u011frenme s\u00fcrecinden daha fazla yormaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Geli\u015fim Odakl\u0131 Zihin ve N\u00f6roplastisiteyi Artt\u0131rmak i\u00e7in T\u00fcyolar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D\u00f6n\u00fcp dola\u015fan endi\u015fe verici, geriletici bir d\u00fc\u015f\u00fcnce kal\u0131b\u0131ndan kurtulman\u0131n ilk ad\u0131m\u0131 onu tekrar adland\u0131rmakt\u0131r.  Beyin verilen mesajlara olduk\u00e7a duyarl\u0131d\u0131r ve tekrarlanan d\u00fc\u015f\u00fcncelere kendini inand\u0131r\u0131r. Bu sebeple d\u00fc\u015f\u00fcnceyi tan\u0131mlamak, i\u00e7e y\u00f6nelmek, d\u00fc\u015f\u00fcncenin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 duygular\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmak sonras\u0131nda yanl\u0131\u015f bir kal\u0131p oldu\u011funu kabullenmek \u00f6nemlidir. Kabulleni\u015fin ard\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ve yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 davran\u0131\u015f\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in yerine bir ba\u015fkas\u0131n\u0131 koymak m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Bu yerine koyu\u015f n\u00f6roplastisitenin ve kimyasal de\u011fi\u015fimlerin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi as\u0131l yer olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. Son olarak en ba\u015ftaki d\u00fc\u015f\u00fcnce kal\u0131b\u0131n\u0131n bir dikkat da\u011f\u0131t\u0131c\u0131 unsur olarak g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flanmas\u0131 ve zihinde de\u011fersizle\u015ftirilmesi ile davran\u0131\u015f de\u011fi\u015ftirme s\u00fcreci tamamlan\u0131r. Bu \u015fekilde anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda de\u011fi\u015fim hemen m\u00fcmk\u00fcn olacakm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor olsa da beyne de\u011fi\u015fime al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in bili\u015fsel egzersizler de yapt\u0131rmak gerekebilir. Bunlar g\u00f6rsel, uzamsal ve haf\u0131za ile ili\u015fkili egzersizler olabilir. \u00d6rne\u011fin yeni bir dil \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015fmak gri madde yo\u011funlu\u011funu ve hipokampal vol\u00fcm\u00fc artt\u0131rmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla dikkat, uzun d\u00f6nem haf\u0131za ve motor beceriler \u00fczerinde olumlu etkilere sebep olmakta, ayn\u0131 zamanda beyni konfor alan\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de\u011fi\u015fimi kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Fiziksel egzersizin, m\u00fczikle u\u011fra\u015fman\u0131n hatta video oyunlar\u0131 oynaman\u0131n bile bu s\u00fcre\u00e7ler \u00fczerinde olumlu etkilerinin oldu\u011fu bilinmektedir. Stres yan\u0131t\u0131n\u0131 ve kayg\u0131lar\u0131 azaltmak i\u00e7inse optic flow( y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f esnas\u0131nda gelip ge\u00e7en nesnelerin akmas\u0131) ve lateralize g\u00f6z hareketleri i\u015f g\u00f6rebilir. Bu durum ileri do\u011fru yap\u0131lan y\u00fcr\u00fcme hareketinin g\u00f6zler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla alg\u0131lan\u0131p amygdalay\u0131 uyararak korku yan\u0131t\u0131n\u0131 azaltmas\u0131 ve amygdalan\u0131n NAcc\u2019e yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 dolay\u0131s\u0131yla dopamin sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 tetiklemesi \u015feklinde a\u00e7\u0131klanabilir. Bu da basit bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe \u00e7\u0131kman\u0131n bile sakinle\u015ftirici etkilerinin olabilece\u011fini g\u00f6stermektedir. \u0130lgin\u00e7 bir \u015fekilde a\u015f\u0131k olman\u0131n da stres yan\u0131t\u0131n\u0131 azaltmada ve n\u00f6roplastisiteyi artt\u0131rmada etkili oldu\u011fu yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarla ortaya konmu\u015ftur.  B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra nefes egzersizleri, mindfulness uygulamalar\u0131 ve meditasyon da zihin kontrol\u00fc i\u00e7in kullan\u0131labilecek g\u00fc\u00e7l\u00fc ara\u00e7lardand\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

\"\"




kaynak<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak i\u00e7sel motivasyonu in\u015fa etmek, \u00f6d\u00fcllerin ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan kurtulmak i\u00e7in anlaml\u0131 u\u011fra\u015flar edinmek, adanmak ve ba\u015fard\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131kan \u00f6zg\u00fcven mental hapishanelerden \u00f6zg\u00fcrle\u015fmeyi sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a ve ileri okuma i\u00e7in: <\/strong><\/p>\n\n\n\n