![\"\"](\"https:\/\/blog.ulubat.org\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/image-3-1024x1024.png\")
<\/figure><\/div>\n\n\n1912’de Londra’da do\u011fan Alan Turing’in matemati\u011fe \u00f6zel ayr\u0131 bir ilgisi vard\u0131 ve b\u00fct\u00fcn hayat\u0131n\u0131 ona adayarak ge\u00e7irecekti. Cambridge’de \u00fcniversite e\u011fitimini tamamlad\u0131ktan sonra en \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan kabul edilen Hesaplanabilirlik Teorisi hakk\u0131ndaki yaz\u0131s\u0131n\u0131 yay\u0131mlad\u0131. 2.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’na kadar kendini matemati\u011fe adayan Turing, sava\u015f zaman\u0131nda ise Bletchley Park’ta toplanan k\u00fc\u00e7\u00fck bir gruba kat\u0131ld\u0131. Bu grubun temel hedefi, Alman askerlerin birbirleriyle ileti\u015fimde kulland\u0131klar\u0131 \u015fifreli mesajla\u015fma sistemini de\u015fifre edebilmekti. <\/p>\n\n\n\n
Turing ve Enigma’n\u0131n Hikayesi<\/h2>\n\n\n\n
Grubun ilk hedefi Almanlar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 ve Enigma ad\u0131 verilen aletin i\u015fleyi\u015fini kavrayabilmekti. D\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bir daktiloya benzer bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc vard\u0131r Enigma’n\u0131n: Tu\u015flardan olu\u015fan bir klavye ve k\u00e2\u011f\u0131d\u0131n durdu\u011fu bir alan. Peki bu makineyi d\u00fcnyan\u0131n en iyi \u015fifreleme makinelerinden biri haline getiren \u00f6zelli\u011fi neydi? \u0130\u00e7indeki \u00fc\u00e7 \u00e7arkl\u0131 yap\u0131s\u0131yd\u0131. Klavyesinde bir harfe (\u00f6rnek olarak A harfi diyelim) bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman i\u00e7indeki bu \u00e7arklar sayesinde harf, \u00fc\u00e7 kere farkl\u0131 bir harfe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fckten sonra k\u00e2\u011f\u0131da ge\u00e7iyordu. \u00d6rne\u011fimizden devam edecek olursak bizim bast\u0131\u011f\u0131m\u0131z A harfi, makinenin i\u00e7inde s\u0131ras\u0131yla D’ye, M’ye, Z’ye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor ve k\u00e2\u011f\u0131da Z harfi bas\u0131l\u0131yor. \u0130\u015fleri daha da \u00e7\u00f6z\u00fclemez hala getirmek i\u00e7in Enigma’n\u0131n m\u00fchendisleri makineye k\u00fc\u00e7\u00fck bir ayr\u0131nt\u0131 daha eklemi\u015fler: Her bir harfe bas\u0131ld\u0131ktan sonra en az bir \u00e7ark hareket ediyor. Peki bunun sonucu ne mi oluyor? \u00d6rne\u011fimiz \u00fczerinden konu\u015fursak ikinci kez A harfine bast\u0131ktan sonra k\u00e2\u011f\u0131ttan Z harfi yerine farkl\u0131 bir harfle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Bu makine ile yaz\u0131lan metinler mors alfabesi ile askerler aras\u0131nda birbirlerine iletiliyordu. Mesaj\u0131 alan Alman askerleri, Mors alfabesini de\u015fifre edip sadece kendilerinin bildikleri bir sistemle Enigma’y\u0131 tersinir \u00e7al\u0131\u015facak \u015fekilde ayarl\u0131yor ve o garip harflerin yan yana geldi\u011fi metni anla\u015f\u0131labilir bir metne \u00e7evirebiliyorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n Mors sinyallerini yakalayan \u0130ngiliz h\u00fck\u00fcmetinde ise anla\u015f\u0131lamaz metinlerden olu\u015fan bir k\u00e2\u011f\u0131tlar \u00fcst \u00fcste y\u0131\u011f\u0131l\u0131yordu. Edebiyat\u00e7\u0131lardan, kriptograflardan ve birka\u00e7 matematik\u00e7iden olu\u015fun orta b\u00fcy\u00fckl\u00fckte bir grup gizlice bu y\u0131\u011f\u0131n \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Yaln\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 daha \u00e7ok seven Turing, \u00e7o\u011fu ki\u015finin \u00e7\u00f6z\u00fclmesi imk\u00e2ns\u0131z olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc, denizcilerin kulland\u0131\u011f\u0131 Enigma \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131. Turing bir noktada bu metinlerin ancak bir makine taraf\u0131ndan de\u015fifre edilebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131. O zamana kadar insan beyni her \u015feyden \u00fcst\u00fcn g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc ve bu iddiaya ilk Turing kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kacakt\u0131. \u015eifreli metinlerde baz\u0131 harflerin daha fazla kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark eden Turing, buna dayal\u0131 bir teori ile Bombe makinesini icat etti. Bu makine sayesinde Pasifik Sava\u015f\u0131’n\u0131n galibi \u0130ngiltere H\u00fck\u00fcmeti oldu. Turing’in sava\u015fa en b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar\u0131ndan bir di\u011feri ise Normandiya \u00c7\u0131kartmas\u0131 \u00f6ncesinde \u015fa\u015f\u0131rtma olarak planlanan Fortitude Operasyonu’nunda Almanlar’\u0131n mesajlar\u0131n\u0131 dinleyebildikleri i\u00e7in kand\u0131rmacay\u0131 ger\u00e7ek\u00e7i k\u0131lmalar\u0131 kolayla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Baz\u0131 ki\u015filere g\u00f6re Turing sayesinde sava\u015f normalde s\u00fcrece\u011finden iki y\u0131l k\u0131sa s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr ve binlerce ki\u015finin hayat\u0131 kurtulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Turing bu d\u00f6nemki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile bilgisayar beyninin ne kadar ileri gidebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. 1950 y\u0131l\u0131nda, bilgisayarlar\u0131n sadece hesap makinesi olarak yer ald\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde, yapay zek\u00e2n\u0131n teorisini ortaya atm\u0131\u015ft\u0131 ve ileride bir makineyle bir insan aras\u0131nda anla\u015f\u0131l\u0131r bir fark kalmayaca\u011f\u0131n\u0131 ortaya atm\u0131\u015ft\u0131. Bu teorisini test etmek i\u00e7inse Turing Testi’ni olu\u015fturdu. Test \u015fu \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirilmeliydi: Bir ki\u015fi elindeki bilgisayar \u00fczerinden birisiyle konu\u015fmaya ba\u015flar, 5 dakika sonunda ki\u015finin, kar\u015f\u0131s\u0131nda konu\u015ftu\u011fu ki\u015finin ger\u00e7ek bir insan m\u0131 yoksa bir bilgisayar m\u0131 oldu\u011funa karar vermesi gerekir. Deneklerin %30’undan fazlas\u0131n\u0131 kand\u0131rabilen yapay zek\u00e2 testi ge\u00e7er. 1950 y\u0131l\u0131nda ortaya at\u0131lm\u0131\u015f bu testi sadece bir yapay zek\u00e2 ge\u00e7ebilmi\u015ftir. 2014 y\u0131l\u0131nda Eugene Demchenko isimli yaz\u0131l\u0131m %33 oran\u0131nda insanlar\u0131, kendisinin 13 ya\u015f\u0131ndaki erkek bir \u00e7ocuk oldu\u011funa inand\u0131rd\u0131. Turing’in bu konudaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u015fu an hala kullan\u0131lmakta olan Captcha’n\u0131n temellerini atm\u0131\u015ft\u0131r. Belki b\u00f6yle deyince size bir anlam ifade etmemi\u015ftir (Bana etmemi\u015fti.) ama sitelerde \u015fifre girdi\u011finizde sizin insan oldu\u011funuzu anlamak i\u00e7in foto\u011fraf g\u00f6steren sistemin temelinden bahsediyoruz.<\/p>\n\n\n\n Bu sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z ba\u015far\u0131lara ve daha nicelerine imzas\u0131n\u0131 atan Turing’in maalesef hayat\u0131n\u0131n geri kalan\u0131 \u00e7ok mutlu mesut ge\u00e7miyor. Bletchley Park’taki \u00e7al\u0131\u015fmalar gizli tutuldu\u011fu i\u00e7in elde edilen zafer i\u00e7in hakketti\u011fi \u00f6vg\u00fcy\u00fc g\u00f6remiyor. 1952 y\u0131l\u0131nda homoseks\u00fcel oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor ve o d\u00f6nemde \u0130ngiltere’de bu yasal su\u00e7 say\u0131lmakta. Turing’e iki se\u00e7enek veriliyor: ya hapse girecek ya da hormonal tedavi almaya ba\u015flayacak. Hormon tedavisini se\u00e7en Turing’in, sosyal hayattan soyutlanma ve ila\u00e7lar\u0131n \u00fczerinde yaratt\u0131\u011f\u0131 psikolojik, fiziksel de\u011fi\u015fiklikler nedeniyle bunal\u0131ma girdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmekte. 1954 y\u0131l\u0131nda siyan\u00fcr zehirlenmesinden dolay\u0131 yata\u011f\u0131nda \u00f6l\u00fc bulunan Turing’in yan\u0131 ba\u015f\u0131nda yar\u0131s\u0131 yenmi\u015f bir elma durmaktad\u0131r. Elma \u00fczerinde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, elman\u0131n siyan\u00fcrl\u00fc oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bu da akla tek bir soru getirmektedir: Turing intihar m\u0131 etti? Ancak bu sorunun cevab\u0131 hi\u00e7bir zaman tam olarak netle\u015fmedi. Bu olay insanlar\u0131n akl\u0131nda \u00f6nemli \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc elma olay\u0131 olarak kald\u0131 (di\u011fer ikisi ise Havva’n\u0131n ve Newton’un elmayla hikayesidir). \u0130ngiliz h\u00fck\u00fcmeti 2000’li y\u0131llarda Alan Turing’e verilen cezalar\u0131 kald\u0131rd\u0131 ve yap\u0131lanlar i\u00e7in \u00f6z\u00fcr diledi.<\/p>\n\n\n\n Bilgisayarlar yokken bilgisayar i\u00e7in satran\u00e7 oyunu tasarlayan, yapay zekadan bahseden bir zek\u00e2, b\u00f6ylece olmas\u0131 gerekenden \u00e7ok daha \u00f6nce yok oldu. Ancak onu ve onun hikayesini ya\u015fatmak i\u00e7in 2014’te “The Imitation Game” isimli bir film \u00e7ekildi. Filmin konusu kadar oyunculuklar\u0131n da izlenmeye de\u011fer oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Daha sonra ba\u015fka bir hikayeyle g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere…<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n![\"EN\u0130GMA\n"\"](\"https:\/\/blog.ulubat.org\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/image-2-1024x1024.png\")
<\/figure>\n\n\n\nTuring Testi ile Yapay Zeka<\/h2>\n\n\n\n
Homoseks\u00fcellik, Elma ve \u00d6l\u00fcm<\/h2>\n\n\n\n