{"id":12252,"date":"2022-07-26T13:47:01","date_gmt":"2022-07-26T10:47:01","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.ulubat.org\/?p=12252"},"modified":"2022-07-26T14:10:28","modified_gmt":"2022-07-26T11:10:28","slug":"psikiyatrik-bozukluklarin-epigenetik-ve-psikososyal-yonu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/genel\/psikiyatrik-bozukluklarin-epigenetik-ve-psikososyal-yonu\/","title":{"rendered":"PS\u0130K\u0130YATR\u0130K BOZUKLUKLARIN EP\u0130GENET\u0130K & PS\u0130KOSOSYAL Y\u00d6N\u00dc"},"content":{"rendered":"\n

Psikiyatrik bozukluklar halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nem arz eden ve g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e yayg\u0131nla\u015fan bozukluklar aras\u0131ndad\u0131r. Bu bozukluklar\u0131n etiyolojisi, hastal\u0131klar\u0131n tedavisinde ve geli\u015fiminde olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Asl\u0131nda bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu bozukluklar\u0131n \u00e7evresel, biyolojik, genetik ve bili\u015fsel pek \u00e7ok boyutu bulunmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bu bozukluklar\u0131 tek bir sebebe ba\u011flamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Olduk\u00e7a karma\u015f\u0131k ve de\u011fi\u015fken etmenleri olan psikiyatrik bozukluklar\u0131 bu yaz\u0131da epigenetik ve psikososyal a\u00e7\u0131dan inceleyece\u011fiz. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Stresli ya\u015fam olaylar\u0131, \u00e7ocukluk \u00e7a\u011f\u0131 travmalar\u0131, aile i\u00e7i sorunlar, \u00e7at\u0131\u015fmalar ve kay\u0131plar; ruhsal hastal\u0131klar\u0131n ba\u015flamas\u0131nda etkisi olan \u00f6nemli psikososyal fakt\u00f6rlerdir. Literat\u00fcrdeki \u00e7al\u0131\u015fmalardan elde edilen bilgilere g\u00f6re \u00e7ocukluk \u00e7a\u011f\u0131ndaki travmalar, ba\u011flanma stilleri, ailesel fakt\u00f6rler ve olumsuz ya\u015fant\u0131lar psikiyatrik bozukluklar \u00fczerinde ciddi bir etkiye sahiptir. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Peki hangi psikiyatrik bozukluk hangi psikososyal etmenden nas\u0131l etkilenir? G\u00f6ze \u00e7arpan psikiyatrik bozukluklardan biri \u015fizofrenidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u015eizofreni; genellikle gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131nda ba\u015flayan, ruhsal durumun b\u00fct\u00fcn alanlar\u0131nda belirti ve bulgu g\u00f6steren ve ki\u015fide b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yeti yitimine sebep olan bir sa\u011fl\u0131k sorunudur. \u015eizofrenideki \u00f6nemli etmenlerden birisi d\u00fc\u015f\u00fck sosyoekonomik d\u00fczeydir. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re yoksul bir \u00e7evrede b\u00fcy\u00fcyen ya da baban\u0131n sosyal s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 \u015fizofreni riskini artt\u0131rmaktad\u0131r. \u015eizofreni bireylerde en s\u0131k g\u00f6r\u00fclen durumlardan birisi ise \u00e7ocukluk \u00e7a\u011f\u0131ndaki duygusal ihmaldir. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re \u015fizofreni ve di\u011fer psikotik bozukluklar\u0131n olu\u015fma riskini artt\u0131ran nedenler aras\u0131nda kirada oturmak, tek ebeveynli ailede olmak, sosyal yard\u0131m almak ve d\u00fc\u015f\u00fck sosyoekonomik d\u00fczey verilmi\u015ftir. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130nceleyece\u011fimiz bir di\u011fer psikiyatrik bozukluk dissosiyatif bozukluklard\u0131r. Dissosiasyon kelimesi \u201c\u00e7\u00f6z\u00fclme\u201d anlam\u0131na gelmektedir. Dissosiyatif bozukluklarda ki\u015finin bellek, kimlik, bilin\u00e7 ya da alg\u0131 b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnde bozulmalar g\u00f6r\u00fclmektedir. Dissosiyatif bozukluklar bir anda ya da a\u015famal\u0131 bir \u015fekilde, ge\u00e7ici ya da kronik olabilmektedir. \u00c7ocukluk travmalar\u0131n en yo\u011fun oldu\u011fu tan\u0131 grubu dissosiyatif bozukluklard\u0131r. Dissosiyatif kimlik bozukluklar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funda \u00e7ocukluk d\u00f6neminde invaziv, ac\u0131 verici t\u0131bbi m\u00fcdahalelere maruziyet \u00f6yk\u00fcs\u00fcne rastlan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Psikososyal a\u00e7\u0131dan ele alaca\u011f\u0131m\u0131z son bozukluklar, cinsel i\u015flev bozukluklar\u0131d\u0131r. Cinsel i\u015flev bozukluklar\u0131n\u0131n temel \u00f6zelli\u011fi, cinsel uyar\u0131ma cevap vermede yetersizli\u011fin olmas\u0131 veya cinsel ili\u015fki esnas\u0131nda a\u011fr\u0131 deneyiminin olmas\u0131d\u0131r. Cinsel problemler biyolojik veya psikolojik kaynakl\u0131 olabilir. Kad\u0131nlar \u00fczerinde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda, sosyok\u00fclt\u00fcrel yap\u0131n\u0131n cinsel i\u015flev bozuklu\u011fu \u00fczerinde olumsuz etkileri olabilece\u011fi g\u00f6sterilmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin ailelerin cinselli\u011fe olan yakla\u015f\u0131mlar\u0131, cinselli\u011fin \u00f6\u011frenme \u015fekli veya evlenme \u015fekli gibi durumlar\u0131n cinsel i\u015flev bozukluklar\u0131 \u00fczerinde etkisi bulunmaktad\u0131r. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Cinsel problemlere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda pek \u00e7ok durumdan etkilendi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. E\u015fler aras\u0131ndaki ili\u015fkinin nas\u0131l oldu\u011fu, cinsel bilgi eksiklikleri\/yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131, yeti\u015ftirilme tarz\u0131, cinsel performans kayg\u0131s\u0131, terk edilme korkusu, \u00e7ocukluk ve ergenlik d\u00f6nemindeki psikososyal geli\u015fim a\u015famalar\u0131ndaki aksakl\u0131klar ve tutucu yeti\u015ftirilme vb. fakt\u00f6rler bu noktada etkilidir ve dikkat edilmesi gereklidir. Bunlarla birlikte ya\u015fanan psikiyatrik sorunlar \u00e7evreyle de \u015fekillenir. \u00d6zellikle dini inan\u00e7lar, psikiyatrik bozukluk belirtilerinin \u015fekillenmesinde etkilidir. \u00d6rne\u011fin M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkeler \u00fczerinde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda obsesyonlar\u0131n daha \u00e7ok dini temal\u0131 oldu\u011fu dikkat \u00e7ekmektedir. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Verilen \u00f6rneklerle psikososyal sebeplerin psikiyatrik bozukluklar \u00fczerinde fazlas\u0131yla etkili oldu\u011funu anl\u0131yoruz. \u015eimdi ise psikiyatrik bozukluklar\u0131n epigenetik altyap\u0131s\u0131na de\u011finece\u011fiz. Epigenetik <\/strong>(<\/em><\/strong>Yun. epi: yan\u0131nda, yan\u0131 s\u0131ra; genesis: soy, d\u00f6l)<\/em><\/strong>, gen ifadesinde DNA\u2019n\u0131n baz diziliminin d\u0131\u015f\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikleri ifade etmekte kullan\u0131lan bir terimdir. Yani DNA\u2019m\u0131zdaki baz dizimini de\u011fi\u015ftirmeden bunun \u00f6tesindeki de\u011fi\u015fiklikleri ifade etmektedir. \u0130lk kez ayn\u0131 h\u00fccrelere sahip olan v\u00fccut organlar\u0131n\u0131n neden farkl\u0131 genleri ifade etti\u011fini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015f olup \u00f6nemi gittik\u00e7e daha iyi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7evresel ya\u015fant\u0131lar\u0131n geneti\u011fin ifade edili\u015findeki etkisi \u00e7ok karma\u015f\u0131k ve \u00e7e\u015fitlidir. Epigenetik de\u011fi\u015fimler yaln\u0131zca geli\u015fim esnas\u0131nda de\u011fil, eri\u015fkinlikte akut d\u00fczenlemelerde de yer al\u0131r. Epigenetik d\u00fczenlemeler kal\u0131tsal olabilir. Kal\u0131c\u0131, dengeli olmalar\u0131na ra\u011fmen geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Bu bilgilerden yararlanarak \u00e7e\u015fitli ila\u00e7lar epigenetik ifadeler \u00fczerinde etkide bulunup tedavilerde kullan\u0131lmak \u00fczere ara\u015ft\u0131rma konusu haline gelmi\u015ftir. Anne ve bebek ili\u015fkisinin bebe\u011fin ileride strese verdi\u011fi yan\u0131t\u0131 etkiledi\u011fi deneylerle g\u00f6zlenmi\u015ftir. S\u0131\u00e7anlar \u00fczerinde yap\u0131lan deneylerde, s\u0131\u00e7anlar\u0131n yavrular\u0131na y\u00f6nelik temaslar\u0131 ve bak\u0131m\u0131 yavrular\u0131n eri\u015fkin ya\u015famda daha az anksiyeteli oldu\u011fu ve strese verdikleri HPA yan\u0131t\u0131n\u0131n daha az oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir. Bu anlamda, temas ve bak\u0131m\u0131 daha az olan s\u0131\u00e7anlar\u0131n yavrular\u0131, daha \u00e7ok olan s\u0131\u00e7anlar taraf\u0131ndan yeti\u015ftirildi\u011finde kendi yavrular\u0131na benzer oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Epigenetik \u00e7al\u0131\u015fmalarla elde edilen bilgiler, insan davran\u0131\u015f\u0131 ve psikiyatrik hastal\u0131klar ile ilgili \u00f6nemli ipu\u00e7lar\u0131 vermektedir. Genomumuz s\u00fcrekli bir de\u011fi\u015fim halindedir. Do\u011fum \u00f6ncesinden ba\u015flayarak ya\u015fam boyu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z her olay\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131zda, ki\u015fili\u011fimizde ve geli\u015ftirdi\u011fimiz ruhsal bozukluklarda etkisi vard\u0131r. Bu bulgular, psikiyatrik bozukluklar i\u00e7in geli\u015ftirilen tedavilere \u0131\u015f\u0131k olmaktad\u0131r. Psikiyatrik bozukluklar halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde \u00f6nemli etkilere sahiptir. Bu ba\u011flamda, tedavi g\u00f6ren hastalar i\u00e7in bu \u00e7ok boyutluluk \u00f6nemlidir. Olas\u0131 riskleri azaltmak i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca psikososyal ve epigenetik etmenler dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yazan: Sacide YA\u015eASIN <\/p>\n\n\n\n

Kaynaklar:<\/p>\n\n\n\n

https:\/\/dergipark.org.tr\/en\/download\/article-file\/1633285<\/a><\/p>\n\n\n\n

https:\/\/app.trdizin.gov.tr\/publication\/paper\/detail\/TVRNMU16QTBOQT09<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Psikiyatrik bozukluklar halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nem arz eden ve g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e yayg\u0131nla\u015fan bozukluklar aras\u0131ndad\u0131r. Bu bozukluklar\u0131n etiyolojisi, hastal\u0131klar\u0131n tedavisinde<\/p>\n","protected":false},"author":1214,"featured_media":12253,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1,2173,19],"tags":[1502,125,2291,1201],"acf":[],"views":392,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12252"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1214"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12252"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12252\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12257,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12252\/revisions\/12257"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12253"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12252"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12252"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12252"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}