Uykunun biyolojik ve herkesin ihtiyac\u0131 oldu\u011fu bir d\u00f6ng\u00fc oldu\u011funu hepimiz biliyoruz. Fakat ayn\u0131 zamanda hemen hemen hepimiz uykusuzluk \u00e7ekiyoruz. Bu uykusuzlu\u011fun sebebi her zaman farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterse de yeterli olmayan uyku her seferinde bir\u00e7ok sonu\u00e7 do\u011furabiliyor. Bu sonu\u00e7lar bazen kilo al\u0131m\u0131, ins\u00fclin direnci gibi \u015feyleri bazen de duygular\u0131 etkileyebiliyor, anksiyeteye sebep olabiliyor hatta ne kadar uyudu\u011fumuz g\u00fcn i\u00e7inde ne kadar c\u00f6mert oldu\u011fumuza kadar bizi etkileyebiliyor.<\/p>\n\n\n\n
1990’lardan beri bilim insanlar\u0131; eksik uykunun ki\u015finin metabolik sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkileyebilece\u011fini, obezite ve tip 2 diyabete yol a\u00e7abilecek davran\u0131\u015fsal ve fizyolojik de\u011fi\u015fikliklere neden olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlar.<\/p>\n\n\n\n
Colorado Boulder \u00dcniversitesi’nde uyku fizyolo\u011fu olan Christopher Depner ve meslekta\u015flar\u0131, 20’li ya\u015flar\u0131n ortas\u0131ndaki \u00fc\u00e7 gen\u00e7 yeti\u015fkin grubunu yakla\u015f\u0131k iki hafta boyunca farkl\u0131 uyku rejimlerine tabi tuttu. Bir grup her gece yakla\u015f\u0131k sekiz saat uyudu, bir ba\u015fkas\u0131 gecede kabaca be\u015f saat, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise hafta i\u00e7i geceleri be\u015f saat kadar vakit ge\u00e7iriyor ve bir hafta sonu boyunca istedikleri zaman ve istedikleri kadar uyuyorlard\u0131. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc grubun hafta sonu daha \u00e7ok uyumas\u0131na ra\u011fmen hafta i\u00e7i olan uykusuzluklar\u0131n\u0131 telafi edemediklerini bildiriyor. Yani, hafta i\u00e7i kaybettikleri uykuyu geri alam\u0131yorlar. Tabii ki her gece \u00e7ok az uyuyan grup (ikinci grup) da hafta sonu uyuyanlar grup (\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc grup) da bir \u015feyler kazan\u0131yorlar: kilo.<\/p>\n\n\n\n
Depner, uyku eksikli\u011finin leptin gibi i\u015ftah\u0131 kontrol eden hormonlar\u0131 bozdu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. \u00c7al\u0131\u015fma haftalar\u0131 boyunca her iki grup da (ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc grup) simit, yo\u011furt ve patates cipsi gibi gece ge\u00e7 saatlerde at\u0131\u015ft\u0131rmal\u0131klarda yakla\u015f\u0131k 400 ila 650 kalori t\u00fcketiyorlar. Deneyin sonunda, her iki gruptaki insanlar ortalama olarak yakla\u015f\u0131k 1,5 kilo ald\u0131lar. Ancak i\u015f ins\u00fclin duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131na gelince iki grup birbirinden ayr\u0131ld\u0131. Her iki grubun da temel duyarl\u0131l\u0131klar\u0131 deneyden \u00f6ncekine g\u00f6re b\u00fcy\u00fck oranda d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olsa da \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc gruptaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f oran\u0131 daha fazlayd\u0131. Ayr\u0131ca, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc grup karaci\u011fer ve kas h\u00fccreleri aktifli\u011finde \u00f6nemli d\u00fc\u015f\u00fc\u015fler de ya\u015fad\u0131 ki bildi\u011finiz \u00fczere her ikisi de g\u0131da sindirimi i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli.<\/p>\n\n\n\n
Sonras\u0131nda, UCLA’da uyku endokrinolo\u011fu olan Peter Liu, bu sonu\u00e7lar\u0131n \u00f6zellikle kronik olarak uykusuzluk \u00e7eken ki\u015filerde geni\u015f \u00e7apta uygulanabilir olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorguluyor. Yeterince uyumad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiren ki\u015filerle yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarda, fazladan birka\u00e7 saat uyuman\u0131n ins\u00fclin duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in faydal\u0131 oldu\u011funu buluyor.<\/p>\n\n\n\n
Ba\u015fka bir deneyde uyku kayb\u0131 ve c\u00f6mertlik aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 test etmek i\u00e7in California \u00dcniversitesi’nden sinirbilimci Eti Ben Simon ve ekibi, 23 gen\u00e7 yeti\u015fkinle bir deney yapt\u0131lar. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar bir gece uyudular ve bir gece de uyan\u0131k kald\u0131lar. Sabahlar\u0131 ise kat\u0131l\u0131mc\u0131lar, \u00e7e\u015fitli senaryolarla yabanc\u0131lara veya tan\u0131d\u0131klar\u0131na yard\u0131m etme olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 de\u011ferlendiren standart bir anketi doldurdular. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 80’i, uykudan mahrum kald\u0131klar\u0131nda dinlendikleri zamana g\u00f6re ba\u015fkalar\u0131na yard\u0131m etme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funu g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar daha sonra, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n sinirsel aktivitelerini MRI makinesinde g\u00f6zlemlediler ve her kat\u0131l\u0131mc\u0131n\u0131n kendi dinlenmi\u015f ve uykusuz sinirsel aktivitesini birbiri ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131lar. Bu da, uyku yoksunlu\u011funun ba\u015fkalar\u0131yla empati kurma yetene\u011fiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 bir beyin b\u00f6lgeleri a\u011f\u0131ndaki aktiviteyi azaltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n
Ba\u015fka bir deneyde, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00e7evrimi\u00e7i olarak 136 kat\u0131l\u0131mc\u0131y\u0131 i\u015fe ald\u0131 ve d\u00f6rt gece boyunca uyku g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc tutmalar\u0131n\u0131 istedi. Her kat\u0131l\u0131mc\u0131 uyand\u0131ktan sonra anketin alt k\u00fcmelerini saat 13.00’den \u00f6nce tamamlad\u0131. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n yatakta ne kadar uzun s\u00fcre uyan\u0131k kal\u0131rlarsa c\u00f6mertlik puanlar\u0131n\u0131n o kadar d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funu buldular.<\/p>\n\n\n\n
Yaz saati uygulamas\u0131na odaklanan son deneyde ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Amerika Birle\u015fik Devletleri’ndeki okul projeleri i\u00e7in para toplayan k\u00e2r amac\u0131 g\u00fctmeyen bir kurulu\u015f olan 2001’den 2016’ya kadar hay\u0131rsever ba\u011f\u0131\u015flara bakt\u0131lar. Ben Simon, zaman de\u011fi\u015fikli\u011fini takip eden \u00e7al\u0131\u015fma haftas\u0131nda tipik olarak g\u00fcnde ortalama 82 dolar olan toplam ba\u011f\u0131\u015flar\u0131n g\u00fcnde yakla\u015f\u0131k 73 dolara d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
Anksiyeteyle ilgili yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rma: Berkeley’deki California \u00dcniversitesi’nden uyku ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 Eti Ben Simon ve Matthew Walker, 18 sa\u011fl\u0131kl\u0131 insan\u0131n kayg\u0131 d\u00fczeylerini inceledi. Ya bir gece uyuduktan ya da bir gece uyan\u0131k kald\u0131ktan sonra, bu insanlar ertesi sabah kayg\u0131 testleri yapt\u0131lar. Uyku yoksunlu\u011fundan sonra, bu sa\u011fl\u0131kl\u0131 ki\u015filerde kayg\u0131 d\u00fczeyleri uyuduklar\u0131 zamana g\u00f6re y\u00fczde 30 daha y\u00fcksekti. Ben Simon, ortalama olarak kayg\u0131 puanlar\u0131n\u0131n kayg\u0131 bozuklu\u011fu olan ki\u015filerde g\u00f6r\u00fclen seviyelere ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n\n\n\n
Dahas\u0131, uykusuz insanlar\u0131n beyin aktiviteleri de\u011fi\u015fti. Duygusal videolara yan\u0131t olarak fonksiyonel MRI taramalar\u0131, duygularla ilgili beyin b\u00f6lgelerini daha aktif ve kayg\u0131y\u0131 frenleyebilen bir alan olan prefrontal korteks daha az aktif oldu\u011funu g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n
Yazar: Senanur G\u00fclce<\/p>\n\n\n\n
Edit\u00f6rler: \u0130dil Alt\u0131nta\u015f, Hilal T\u00fcrkan<\/p>\n\n\n\n
Sleeping in on the weekend can\u2019t make up for lost sleep:<\/p>\n\n\n\n