{"id":13798,"date":"2023-05-18T19:42:26","date_gmt":"2023-05-18T16:42:26","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.ulubat.org\/?p=13798"},"modified":"2024-05-10T21:51:49","modified_gmt":"2024-05-10T18:51:49","slug":"neandertal-atalarimiz-ve-genimize-biraktiklari-miraslar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/genel\/neandertal-atalarimiz-ve-genimize-biraktiklari-miraslar\/","title":{"rendered":"Neandertal Atalar\u0131m\u0131z Ve Genimize B\u0131rakt\u0131klar\u0131 Miraslar"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Ekim ay\u0131n\u0131 ba\u015flang\u0131c\u0131nda Nobel \u00d6d\u00fclleri\u2019nin a\u00e7\u0131klanmas\u0131yla tekrar g\u00fcndeme gelen Neandertal\u2019ler insanl\u0131\u011fa dair bilmediklerimize \u0131\u015f\u0131k tutmaya devam ediyor. Homo Saphiens’in akrabas\u0131 olmas\u0131na kar\u015f\u0131n farkl\u0131l\u0131klar\u0131 ve bilinmeyen yok olu\u015flar\u0131 ile gizemlerini s\u00fcrd\u00fcren Neandertal\u2019ler  Dr.Svante P\u00e4\u00e4bo  sayesinde \u00e7\u00f6z\u00fcmleniyor<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan d\u00fcnyada ilk ad\u0131m\u0131n\u0131  att\u0131\u011f\u0131  zamandan itibaren olu\u015fan geli\u015fmeleri kafam\u0131zda \u015fekillendirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131nca  \u00e7o\u011funlu\u011fun akl\u0131na  lineer bir zaman \u00e7izelgesi gelse de ger\u00e7ekte daha \u00e7atall\u0131 bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc vard\u0131r . Bu \u00e7atallanmaya neden olan par\u00e7alardan biri  ise Homo Neandertal\u2019lerin Homo Saphiens atalar\u0131m\u0131zla yakla\u015f\u0131k 2.000 ila 5.00 y\u0131l birlikte ya\u015fay\u0131p nedeni bilinmez bir \u015fekilde yok olmalar\u0131 ve yok olu\u015flar\u0131na ra\u011fmen D\u00fcnya\u2019ya izlerini b\u0131rakmay\u0131 ba\u015farmalar\u0131. Bahsedilen iz asl\u0131nda baz\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor, geneti\u011fimizi .Bu gizli atalar\u0131m\u0131z\u0131n  homo Saphiens’lere oranla  avantajl\u0131  ve dezavantajl\u0131 genlerinin modern sa\u011fl\u0131k problemlerine tuttu\u011fu \u0131\u015f\u0131k bizi bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yoluna y\u00f6nlendiriyor olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Homo Neanderthalensis<\/h2>\n\n\n\n

200.000 y\u0131l \u00f6nce Avrasya\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan ve ilk ke\u015ffedili\u015fi yerden , Neander Vadisi\u2019nden, esinlenerek isimlendirilen atalar\u0131m\u0131z ,kemikleri iyi koruyan kire\u00e7ta\u015f\u0131 ma\u011faralar\u0131n\u0131n bol oldu\u011fu bir \u00fclkede ya\u015fad\u0131klar\u0131ndan, di\u011fer t\u00fcm arkaik insan gruplar\u0131ndan daha iyi tan\u0131n\u0131rlar. Ne kadar iyi korunsa da on binlerce y\u0131l boyunca DNA’n\u0131n bozulmas\u0131ndan kaynaklanan a\u015f\u0131r\u0131 teknik zorluklar ve mikroorganizmalar ile \u00e7a\u011fda\u015f insanlardan kaynaklanan kirlenme , soyu t\u00fckenmi\u015f hominin formlar\u0131ndan arkaik DNA analizini olduk\u00e7a zorla\u015ft\u0131rd\u0131 .\u015eu an elimizdeki ara\u015ft\u0131rmalar ve DNA \u00f6rneklerimiz ile atalar\u0131m\u0131z\u0131 tan\u0131maya ba\u015flayabiliriz.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Homo Sapiens ile farklar\u0131<\/h3>\n\n\n\n

Yan yana konulduklar\u0131 zaman iki t\u00fcr\u00fcn iskeleti aras\u0131ndaki fark\u0131 anlamak uzman olmay\u0131 gerektirmiyor. Neandertal’leri Homo Saphiens\u2019ten ay\u0131ran uzun, al\u00e7ak bir kafatas\u0131 ve g\u00f6zlerinin \u00fczerinde belirgin bir ka\u015f \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 ay\u0131rt etmemizi kolayla\u015ft\u0131r\u0131yor. Bunlara ilaveten  daha so\u011fuk ve  kuru ortamlarda ya\u015famalar\u0131na  olanak olu\u015fturan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ve geni\u015f  karakteristik bir buruna sahiplerdi fakat belirgin bir \u00e7eneleri bulunmamaktayd\u0131. K\u0131sa alt bacaklar\u0131 ve alt kollar\u0131 olan Neanderthal’lerin  t\u0131knaz  fizikleri so\u011fuk ortamlarda ya\u015famalar\u0131na  olanak sa\u011fl\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

\u0130lkel “ma\u011fara adam\u0131” olarak tan\u0131nmalar\u0131na ra\u011fmen Neandertal’ler asl\u0131nda olduk\u00e7a zeki ve yarat\u0131c\u0131 insanlard\u0131 ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Neandertal kelimesi hakaret olarak kullan\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131n ortalama g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insanlar\u0131 ile yakla\u015f\u0131k ayn\u0131 boyutta  beyinlere sahiplerdi. Sosyal yanlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 hastalar\u0131na bakmalar\u0131  ve \u00f6l\u00fclerini g\u00f6mmeleri ile g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serilirken sanata olan d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fcklerini ise boyad\u0131klar\u0131 ve tak\u0131 olarak kulland\u0131klar\u0131 hayvan di\u015fleri ile kemikleri ile belirginle\u015ftirdiler.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Neandertal geni ve modern insanda sa\u011fl\u0131\u011fa etkisi<\/h3>\n\n\n\n

T\u00fcketici odakl\u0131 DNA testlerinden elde edilen bilgilere g\u00f6re modern insanda y\u00fczde 0 ila 2 Neanderthal geni bulunuyor ve yeni yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar ile bu gizemli atalar\u0131m\u0131z\u0131n ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminden  n\u00f6ron geli\u015fimine kadar oynad\u0131\u011f\u0131 roller g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Neandertal’ler ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimizdeki izleri<\/h4>\n\n\n\n

Neandertal’lerin genel ya\u015fam alan\u0131 olan Avrasya\u2019dan  toplanan \u00f6rneklerin di\u011fer topluluklarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na \u00f6rnek olarak 2016 y\u0131l\u0131n\u0131n ekim ay\u0131nda Luis Barreiro taraf\u0131ndan yap\u0131lan   ara\u015ft\u0131rmay\u0131  g\u00f6sterebiliriz .Ara\u015ft\u0131rmada  80 Afrikal\u0131 Amerikal\u0131 ve 85 Avrupa k\u00f6kenli ki\u015fiden kan \u00f6rnekleri toplad\u0131 ve \u00f6rneklerdeki makrofajlar izole edildi. Deneyin ilerleyen a\u015famalar\u0131nda makrofajlar k\u00fclt\u00fcre ekildi ve 2 t\u00fcr bakteri ile enfekte edilerek h\u00fccrelerin tepkileri g\u00f6zlemlendi, daha sonra enfeksiyona yan\u0131t olarak gen ifadesinin nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc. Test edilen 12.000 genin yakla\u015f\u0131k %30’u, enfeksiyondan \u00f6nce bile iki grup aras\u0131nda farkl\u0131 \u015fekilde ifade edildi\u011fi belirlendi. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k reaksiyonu s\u0131ras\u0131nda aktivitesi de\u011fi\u015fen genlerin \u00e7o\u011fu, Avrupal\u0131lar ve Neandertal’ler aras\u0131nda \u00e7ok benzer olan ancak Afrikal\u0131lar aras\u0131nda olmayan dizilimlere sahipti. Ara\u015ft\u0131rma sonucu ula\u015f\u0131lan sonu\u00e7 ise Afrikal\u0131 Amerikal\u0131lardan gelen makrofajlar\u0131n, bakterileri Avrupal\u0131 Amerikal\u0131lar\u0131nkinden \u00fc\u00e7 kat daha h\u0131zl\u0131 \u00f6ld\u00fcrmesiydi.<\/p>\n\n\n\n

2016\u2019da yap\u0131lan deneylerin aras\u0131na  Lluis Quintana-Murci ve meslekta\u015flar\u0131 bir tane daha ekledi. Bel\u00e7ika’da ya\u015fayan yar\u0131s\u0131 Afrika, yar\u0131s\u0131 Avrupa k\u00f6kenli 200 ki\u015fiden toplanan \u00f6rneklerden izole edilen  monositler enfekte edilip iki grup aras\u0131ndaki gen aktivitesindeki farkl\u0131l\u0131klar belirtildi. Farkl\u0131l\u0131klar, \u00f6zellikle iki grubun viral enfeksiyona tepki verme bi\u00e7iminde belirgindi.<\/p>\n\n\n\n

Bu genetik farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n tarihi etkilerini ise Avrupa\u2019da t\u00fcberk\u00fclozla m\u00fccadelede fark edebiliriz. T\u00fcberk\u00fcloz gibi baz\u0131 hastal\u0131klar ,daha d\u00fc\u015f\u00fck bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k tepkisi hayatta kalmaya yard\u0131mc\u0131 olma e\u011filimindedir ve Avrupa’daki modern insanlar buna yard\u0131mc\u0131 olan Neandertal \u00f6zelliklerini benimsemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Beynimize \u015fekil vermede etkileri<\/h4>\n\n\n\n

500.000 y\u0131ldan daha uzun bir s\u00fcre \u00f6nce, Neandertal’lerin ve modern insanlar\u0131n atalar\u0131 d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda g\u00f6\u00e7 ederken ge\u00e7irdikleri bir mutasyon beyinlerinde ani bir geli\u015fmeye yol a\u00e7t\u0131. Bu olu\u015fan mutasyon modern insanlardan \u00f6nce gelen homininlerdeki beyin h\u00fccrelerinin say\u0131s\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131rd\u0131 ve muhtemelen onlara Neandertal kuzenlerine g\u00f6re bili\u015fsel bir avantaj sa\u011flad\u0131. Dr.Svante P\u00e4\u00e4bo  ve ekibi 2014’te tam bir Neandertal genomunun dizisini ilk kez rapor ettiklerinde, Neandertal’ler ve modern insanlar aras\u0131nda farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steren 96 amino asit ve di\u011fer baz\u0131 genetik de\u011fi\u015fiklikleri belirlediler.<\/p>\n\n\n\n

2022\u2019de ise TKTL1 geni ,modern insanda Neandertal’lerde bulunanlardan farkl\u0131 bir protein kodlamas\u0131 ile g\u00f6ze \u00e7arpt\u0131. Bili\u015fsel i\u015flevle ilgili bir b\u00f6lge olan neokortekste , beyin geli\u015ftik\u00e7e n\u00f6ron haline gelen n\u00f6ral progenit\u00f6r h\u00fccrelerin \u00e7o\u011falmas\u0131n\u0131 art\u0131rabilece\u011finden \u015f\u00fcphelenilen bu gen modern insan\u0131n bili\u015fsel avantaj\u0131na katk\u0131da bulunabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor. Bu teorileri test etmek i\u00e7in TKTL1 geninin insan veya ata versiyonunu fare ve gelincik embriyolar\u0131n\u0131n beyinlerine ve beyin organoidlerine  (insan k\u00f6k h\u00fccrelerinden yeti\u015ftirilen mini beyin benzeri yap\u0131lara) yerle\u015ftirdiler. Ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonunda  insan genine sahip hayvanlar\u0131n  \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde daha fazla n\u00f6ral progenit\u00f6r h\u00fccre olu\u015fturdu\u011fu kan\u0131s\u0131na vard\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

Neandertal ve Saphiens genlerinin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki anlamlar\u0131<\/h2>\n\n\n\n

Bir ki\u015finin Neandertal atalar\u0131yla ne kadar ortak DNA’ya sahip oldu\u011funu bilmek ilgin\u00e7 olsa da bu bilgi bir ki\u015finin ne kadar “geli\u015fmi\u015f” oldu\u011fu hakk\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemedi\u011fi gibi, elimizdeki bilgilere dayanarak  g\u00fc\u00e7 veya zeka ile belirgin bir ba\u011flam kuramamaktay\u0131z. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131z\u0131n bizi daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir gelece\u011fe y\u00f6nlendirmesini beklerken atalar\u0131m\u0131za ve do\u011faya ba\u011flant\u0131m\u0131z\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktan ba\u015fka bir amac\u0131m\u0131z bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kaynaklar<\/h2>\n\n\n\n

https:\/\/www.nhm.ac.uk\/discover\/who-were-the-neanderthals.html<\/a><\/p>\n\n\n\n

https:\/\/www.nature.com\/articles\/nature.2016.20854<\/a><\/p>\n\n\n\n

https:\/\/www.nature.com\/articles\/nature12886<\/a><\/p>\n\n\n\n

https:\/\/www.nature.com\/articles\/d41586-022-02895-2#ref-CR1<\/a><\/p>\n\n\n\n

https:\/\/www.science.org\/doi\/10.1126\/science.abl6422<\/a><\/p>\n\n\n\n

https:\/\/medlineplus.gov\/genetics\/understanding\/dtcgenetictesting\/neanderthaldna\/<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ekim ay\u0131n\u0131 ba\u015flang\u0131c\u0131nda Nobel \u00d6d\u00fclleri\u2019nin a\u00e7\u0131klanmas\u0131yla tekrar g\u00fcndeme gelen Neandertal\u2019ler insanl\u0131\u011fa dair bilmediklerimize \u0131\u015f\u0131k tutmaya devam ediyor. Homo Saphiens’in akrabas\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":1114,"featured_media":13799,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[2175,1,2173,25],"tags":[1127,70,73,149,115,2424,2425,1086,265,66],"acf":[],"views":294,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13798"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1114"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13798"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13798\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14967,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13798\/revisions\/14967"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13799"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13798"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13798"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13798"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}