{"id":1526,"date":"2019-05-14T00:28:33","date_gmt":"2019-05-13T21:28:33","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.ulubat.org\/?p=1526"},"modified":"2019-05-25T10:48:08","modified_gmt":"2019-05-25T07:48:08","slug":"kan-testi-ile-biyolojik-saatinizi-ogrenin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/genel\/kan-testi-ile-biyolojik-saatinizi-ogrenin\/","title":{"rendered":"KAN TEST\u0130 \u0130LE B\u0130YOLOJ\u0130K SAAT\u0130N\u0130Z\u0130 \u00d6\u011eREN\u0130N"},"content":{"rendered":"\n

Northwestern \u00fcniversitesindeki bilim insanlar\u0131 biyolojik\nsaatimizi sadece iki kan tahliliyle \u00f6l\u00e7menin bir yolunu buldular. Ancak bundan\n\u00f6nce gelin, biyolojik saatin ne oldu\u011funu anlayal\u0131m;<\/p>\n\n\n\n

Sirkadiyen ritim nedir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sirkadiyen ritimler g\u00fcnl\u00fck bir d\u00f6ng\u00fcy\u00fc takip eden fiziksel,\nzihinsel ve davran\u0131\u015fsal de\u011fi\u015fikliklerdir. \u00d6ncelikle bir organizman\u0131n\n\u00e7evresindeki ayd\u0131nl\u0131\u011fa ve karanl\u0131\u011fa tepki verirler. Geceleri uyumak ve g\u00fcnd\u00fcz\nuyan\u0131k olmak, \u0131\u015f\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 sirkadiyen ritme bir \u00f6rnektir. Sirkadiyen ritimler,\nhayvanlar, bitkiler ve bir\u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck mikrop dahil olmak \u00fczere \u00e7o\u011fu canl\u0131da\nbulunur. Sirkadiyen ritimleri inceleyen bilim dal\u0131na kronobiyoloji<\/strong> denir.<\/p>\n\n\n\n

Biyolojik saat nedir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Biyolojik saatler,\nbir organizman\u0131n do\u011fu\u015ftan gelen zamanlama ara\u00e7lar\u0131d\u0131r. Sirkadiyen ritmi\n\u00fcretirler ve onlar\u0131n zamanlamalar\u0131n\u0131 d\u00fczenlerler. V\u00fccuttaki h\u00fccrelerde\netkile\u015fime giren spesifik molek\u00fcllerden (proteinler) olu\u015furlar. Biyolojik\nsaatler hemen hemen her doku ve organda bulunur. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar insanlarda, meyve\nsineklerinde, farelerde, mantarlarda ve saatin bile\u015fenlerini yapmaktan sorumlu\ndi\u011fer baz\u0131 organizmalarda benzer genleri tan\u0131mlad\u0131lar. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, meyve sine\u011finin beynindeki g\u00fcn\u00fcn zaman bilgisinin nas\u0131l akt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor: Saat n\u00f6ronlar\u0131 (mavi boyal\u0131; orta sol ve sa\u011fda), di\u011fer sinir h\u00fccreleriyle (k\u0131rm\u0131z\u0131 boyal\u0131; i\u00e7 \u00fcst sa\u011fda, solda ve altta) ileti\u015fim kurar, daha sonra bu sinir h\u00fccreleri ek n\u00f6ronlara sinyal g\u00f6nderirler (ye\u015fil boyal\u0131; d\u0131\u015f \u00fcst sa\u011fda, solda ve altta). Foto\u011fraf: Matthieu Cavey ve Justin Blau, New York \u00dcniversitesi. <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ana saat nedir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 Beyindeki ana saat, biyolojik saatlerin\nhepsini koordine eder ve onlar\u0131 senkronize eder. \u0130nsanlar\u0131 da i\u00e7eren\nomurgal\u0131 hayvanlarda ana saat, suprakiazmatik \u00e7ekirdek veya SCN ad\u0131 verilen bir\nyap\u0131 olu\u015fturan yakla\u015f\u0131k 20.000 sinir h\u00fccresinden (n\u00f6ronlar) olu\u015fan bir gruptur.\nSCN, beynin hipotalamus b\u00f6lgesinde yer al\u0131r ve g\u00f6zlerden do\u011frudan girdi al\u0131r. Bu b\u00f6lgedeki Clk<\/strong> <\/em>ve Per2<\/strong> adl\u0131\ngenler sirkadyen ritmin olu\u015fturulmas\u0131ndan sorumludur (2017 Fizyoloji ve T\u0131p alan\u0131nda Nobel \u00f6d\u00fcl\u00fc alan \u00e7al\u0131\u015fma, Karolinska\nEnstit\u00fcs\u00fc\u2019nde bu genler \u00fcst\u00fcnde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131). Ayr\u0131ca Asetilkolin, glutamat ve\nserotonin gibi ba\u015fl\u0131ca n\u00f6rotransmitterler bu i\u015fleyi\u015fe kat\u0131l\u0131r ve bu i\u015fleyi\u015fin\n\u00f6nemli bile\u015fenleridir.<\/p>\n\n\n\n

Zeitgeber Nedir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Suprakiazmatik \u00e7ekirdekte biyolojik ritmi s\u0131f\u0131rlayan\nuyaranlar zeitgeber olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Yeni d\u00f6ng\u00fclerin ba\u015flamas\u0131 i\u00e7in ritim\ns\u0131f\u0131rlanmal\u0131d\u0131r. I\u015f\u0131k en \u00f6nemli zeitgeberlerden biridir. Endojen saatimiz,\nd\u00fczenli zeitgeberler ile g\u00fcnl\u00fck yirmi d\u00f6rt saatimizi senkronize eder. Egzersiz,\nbeslenme d\u00fczeni, s\u0131cakl\u0131k, i\u015f hayat\u0131, jet lag de zeitgeberlere \u00f6rnek olarak\nverilebilir.<\/p>\n\n\n\n

Suprakiazmatik \u00c7ekirdek Bunlar\u0131 Nas\u0131l Yap\u0131yor?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Suprakiazmatik \u00e7ekirdek ritmi d\u00fczenlerken hipotalamusta\nkendine \u00fc\u00e7 ana yol belirlemi\u015ftir. Bunlar; retinohipotalamik yol,\ngenikulohipotalamik yol ve raphe \u00e7ekirdeklerinin yollar\u0131d\u0131r. Bu yolda\nsuprakiazmatik \u00e7ekirde\u011fe iletim sa\u011flanabilmesi i\u00e7in; endokrin n\u00f6ronlar,\nhipotalamusun paraventrik\u00fcler \u00e7ekirde\u011finde bulunan otonom n\u00f6ronlar,\nhipotalamusun i\u00e7indeki ve d\u0131\u015f\u0131ndaki beyin b\u00f6lgelerine biyolojik sinyalin\niletimini sa\u011flayabilen yolaklar e\u015flik eder.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincil Biyolojik Ritim Nedir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Karaci\u011fer, pankreas, kalp, b\u00f6brek, ba\u011f\u0131rsak ve ciltte de\noldu\u011fu gibi v\u00fccutta bir\u00e7ok yerde ikincil ya da periferik olarak adland\u0131r\u0131lan\nbiyolojik ritimler vard\u0131r. Bu organlar \u0131\u015f\u0131k etkeninden ziyade yemek\nzamanlamas\u0131, ortam s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 gibi fakt\u00f6rler taraf\u0131ndan tetiklenseler de senkronizasyon\nsuprakiazmatik \u00e7ekirdek taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Sirkadiyen ritimler v\u00fccut\nfonksiyonunu ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 etkiler mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Evet. Sirkadiyen ritimler; uyku-uyan\u0131kl\u0131k d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc(Optik\nsinirlerden gelen \u0131\u015f\u0131k azald\u0131\u011f\u0131nda kendimizi uykulu hissetmemizi sa\u011flayan Melatonin\nhormonunun sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131rlar.), hormon sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131, yeme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131\nve besinlerin sindirimini, v\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131n\u0131 ve di\u011fer \u00f6nemli v\u00fccut fonksiyonlar\u0131n\u0131\netkileyebilir. H\u0131zl\u0131 veya yava\u015f \u00e7al\u0131\u015fan biyolojik saatler, bozuk veya anormal\nsirkadiyen ritimlere yol a\u00e7abilir. D\u00fczensiz ritimler; uyku bozukluklar\u0131,\nobezite, diyabet, depresyon, bipolar bozukluk ve mevsimsel duygulan\u0131m bozuklu\u011fu\ngibi \u00e7e\u015fitli kronik sa\u011fl\u0131k ko\u015fullar\u0131yla ili\u015fkilendirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Peki biyolojik saatimizi nas\u0131l\nhesaplar\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sirkadiyen saatler, periyodik biyokimyasal, fizyolojik ve\ndavran\u0131\u015fsal s\u00fcre\u00e7lerin geni\u015f bir repertuar\u0131n\u0131 kullan\u0131yor. H\u00fccresel d\u00fczeyde,\nneredeyse her organda sirkadiyen dinamiklerini d\u00fczenleyen karma\u015f\u0131k bir\nbiyokimyasal etkile\u015fimler a\u011f\u0131 taraf\u0131ndan y\u00f6netilirler. Meyve sine\u011fi, fare ve\ninsandaki genetik \u00e7al\u0131\u015fmalar, \u00e7ekirdek saat genlerinin (Clock<\/strong>, Bmal1<\/strong>, Per1-3<\/strong> ve Cry1-3<\/strong> dahil) sal\u0131n\u0131ml\u0131 aktivasyonu ve bask\u0131lanmas\u0131yla evrimsel\nolarak korunmu\u015f bir mekanizma ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Memelilerde bu sistem,\nh\u00fccresel s\u00fcre\u00e7leri koordine etmek i\u00e7in zamansal bilgi ileterek genomun\nneredeyse yar\u0131s\u0131n\u0131n ekspresyonunu d\u00fczenler. Bu y\u00fczlerce ritmik gen; \u00e7e\u015fitli zamanlarda\nbir\u00e7ok organda olan di\u00fcrnal sal\u0131n\u0131m piklerini sergiler, muhtemelen farkl\u0131\ndokularda g\u00fcne \u00f6zg\u00fc olan fonksiyonlar\u0131 yans\u0131t\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\n\nNorthwestern \u00fcniversitesindeki bilim insanlar\u0131 da bu \u00e7al\u0131\u015fmalara dayanarak \u201cTimeSignature<\/strong>\u201d adl\u0131, gen ekspresyonundan sirkadiyen zaman\u0131 saptayabilen algoritmay\u0131 geli\u015ftirdiler. TimeSignature testi sadece iki kan al\u0131m\u0131 gerektiriyor ve d\u0131\u015f d\u00fcnyadaki zamana k\u0131yasla ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara v\u00fccudunuzdaki zaman\u0131 s\u00f6yleyebiliyor. \u00d6rne\u011fin, d\u0131\u015f d\u00fcnyadaki saat sabah 8 olsa bile v\u00fccudunuzdaki saat sabah 6 olabilir. Ayr\u0131ca, TimeSignature bu testi sadece 1.5 saat i\u00e7erisinde yapabiliyor.\n\n<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Belirleyici olan genlerin aktifle\u015fme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re s\u0131ralan\u0131\u015f\u0131. <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ekip, v\u00fccuttaki 20.000 geni inceledi ve farkl\u0131 zamanlara ba\u011fl\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc gen sinyalleri g\u00f6steren yakla\u015f\u0131k 40 civar\u0131nda gen oldu\u011funu buldu. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, bu 40 genin bir ki\u015finin i\u00e7 saatine ba\u011fl\u0131 olarak g\u00fcn\u00fcn belirli saatlerinde aktifle\u015fme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha y\u00fcksek oldu\u011fu saptand\u0131. \u00d6rne\u011fin, bir insan\u0131n bedeni saatin sabah 6 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsa, A genini B den daha fazla ifade eder; saatin sabah 8 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsa, belki de daha fazla C genini ve biraz da A ve B genlerini ifade edecektir. TimeSignature testi bu kal\u0131plar\u0131 \u00f6\u011frenir ve v\u00fccudun saatinin ne zaman oldu\u011fu ile ilgili bir tahminde bulunabilir. <\/p>\n\n\n\n

Saat geni program\u0131n\u0131n periferik kan monon\u00fckleer h\u00fccreleri\n(PBMC) dahil hemen hemen t\u00fcm dokularda mevcut oldu\u011fu ke\u015ffi, h\u00fccreye \u00f6zerk\nsaatlerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir ve sirkadiyen de\u011ferlendirme i\u00e7in alternatif\nbir yakla\u015f\u0131m sunmaktad\u0131r. Bu periferik saatler, pineal hormon olan melatoninin\nritmik ekspresyonunu ve adrenalden kortizol sekresyonunu tetikledi\u011fi gibi v\u00fccut\ns\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve beslenme ritmini de d\u00fczenleyen, hipotalamik suprakiazmatik\nn\u00fckleusun(SCN) i\u00e7indeki n\u00f6ral pacemaker ile senkronize olmu\u015ftur. PBMC’deki gen\nekspresyonundaki de\u011fi\u015fiklikler al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f uyuma-uyanma zamanlar\u0131yla ili\u015fkilidir\nve PBMC ritimlerinin, sirkadyen uyuma-uyanma de\u011fi\u015fikliklerini tetikleyen SCN\u2019deki\npacemaker taraf\u0131ndan resetlendi\u011fi kavram\u0131yla tutarl\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Northwerstern \u00fcniversitesi Feinberg T\u0131p Fak\u00fcltesi N\u00f6roloji\nanabilim dal\u0131nda uyku t\u0131bb\u0131 \u015fefi olan e\u015f yazar Dr.Phyllis Zee, \u201cBu ger\u00e7ekten\nki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f t\u0131bb\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131\u201d dedi. \u201cPek \u00e7ok ilac\u0131n dozaj\ni\u00e7in en uygun zamanlar\u0131 vard\u0131r. V\u00fccudunuzda saatin ka\u00e7 oldu\u011funu bilmek, en\netkili yarar\u0131 elde etmek i\u00e7in kritik \u00f6neme sahiptir. Tansiyon ilac\u0131, kemoterapi\nveya radyasyon almak i\u00e7in en iyi zaman ba\u015fkalar\u0131ndan farkl\u0131 olabilir. “<\/p>\n\n\n\n

Bu ve bunun gibi \u00e7al\u0131\u015fmalar da umar\u0131m \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fmam\u0131\u015f\nhastal\u0131klar\u0131n tedavisinde bir umut \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 olur.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a ve ileri okuma i\u00e7in;<\/p>\n\n\n\n

  1. https:\/\/www.nigms.nih.gov\/Education\/Pages\/Factsheet_CircadianRhythms.aspx<\/a><\/li>
  2. https:\/\/doi.org\/10.1073\/pnas.1800314115<\/a><\/li>
  3. https:\/\/sinirbilim.org\/biyolojik-ritim\/<\/a><\/li>
  4. https:\/\/www.livescience.com\/63536-blood-test-body-clock.html<\/a><\/li>
  5. https:\/\/www.eurekalert.org\/pub_releases\/2018-09\/nu-wti090618.php<\/a><\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Northwestern \u00fcniversitesindeki bilim insanlar\u0131 biyolojik saatimizi sadece iki kan tahliliyle \u00f6l\u00e7menin bir yolunu buldular. Ancak bundan \u00f6nce gelin, biyolojik saatin<\/p>\n","protected":false},"author":112,"featured_media":1540,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1,25,165],"tags":[175,178,180,174,173,177,179,176],"acf":[],"views":2222,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1526"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/112"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1526"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1526\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1548,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1526\/revisions\/1548"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1540"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1526"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1526"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1526"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}