{"id":1756,"date":"2019-07-07T13:23:10","date_gmt":"2019-07-07T10:23:10","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.ulubat.org\/?p=1756"},"modified":"2019-07-07T13:23:12","modified_gmt":"2019-07-07T10:23:12","slug":"ergenlikten-yetiskinlige-gecis-nasil-belirleniyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/genel\/ergenlikten-yetiskinlige-gecis-nasil-belirleniyor\/","title":{"rendered":"Ergenlikten Yeti\u015fkinli\u011fe Ge\u00e7i\u015f Nas\u0131l Belirleniyor?"},"content":{"rendered":"\n

Geli\u015fimde yeti\u015fkinlik terimi, bebeklik, \u00e7ocukluk ya da ergenlik kadar a\u00e7\u0131k ve somut de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin, Piaget bili\u015fsel geli\u015fimin ergenlikte tamamland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yeti\u015fkinlikte kararl\u0131l\u0131k kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131, ba\u015fka bir ifade ile yeti\u015fkinlikte \u00f6nemli bili\u015fsel de\u011fi\u015fimlerin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. \u201cYeti\u015fkin\u201d terimi, Latince \u201cb\u00fcy\u00fcmek\u201d kelimesinden gelir. Yani, yeti\u015fkin ki\u015fi \u201cb\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f\u201d ki\u015fidir. Burada s\u00f6z edilen b\u00fcy\u00fcme, hem fizyolojik a\u00e7\u0131dan, hem de psikolojik a\u00e7\u0131dan b\u00fcy\u00fcmektir. Yeti\u015fkin bir bireyin bu iki a\u00e7\u0131dan olgunla\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fu varsay\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Evrimsel geli\u015fim s\u00fcrecinde bir t\u00fcr\u00fcn h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde \u00fcremesi i\u00e7in, o t\u00fcr\u00fcn bireylerinin sa\u011flam ve yeterli bir \u00e7ocukluk s\u00fcreci ge\u00e7irmesi gerekmektedir. Bu bask\u0131lar\u0131n optimum bir \u015fekilde dengelemek amac\u0131yla \u00e7ocuk-yeti\u015fkin ge\u00e7i\u015finin zamanlamas\u0131n\u0131n i\u00e7 genetik mekanizmalar taraf\u0131ndan belirlendi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Birey, i\u00e7 ve d\u0131\u015f uyaranlar d\u00fczeyinde – \u00f6rne\u011fin partnerlerin ve yiyeceklerin yan\u0131 s\u0131ra sa\u011fl\u0131k ve beslenme durumu – cinsel olgunla\u015fman\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in bu zamanlay\u0131c\u0131larla etkile\u015fime girer.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

MKRN3 geni, makorin ring finger protein 3 (MKRN3) olarak adland\u0131r\u0131lan bir proteinin translasyonu i\u00e7in gerekli talimatlar\u0131 sa\u011flar. Ergenlik, beyindeki hipotalamus bezinin y\u00fcksek oranda gonadotropin releasing hormonunun (GnRH) salg\u0131lanmas\u0131 i\u00e7in uyar\u0131lmas\u0131yla ba\u015flar. Bu hormon, cinsel geli\u015fmeyi y\u00f6nlendiren di\u011fer hormonlar\u0131n sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 tetikler. Ara\u015ft\u0131rmalar, MKRN3 proteininin GnRH’nin hipotalamustan sal\u0131nmas\u0131n\u0131 bloke etti\u011fini (engelledi\u011fini) ve b\u00f6ylece ergenli\u011fin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 engelledi\u011fini g\u00f6stermektedir. Bir ba\u015fka ara\u015ft\u0131rma da insanlarda MKRN3 eksikli\u011finin ergenlik d\u00f6neminin beklendi\u011finden daha erken ba\u015flamas\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ocukluk-yeti\u015fkinlik ge\u00e7i\u015finin genel olarak belirtileri d\u0131\u015f \u00f6zellikler y\u00f6n\u00fcnde olma e\u011filimindedir – v\u00fccut morfolojisi, olgunla\u015fm\u0131\u015f genital – ancak ayn\u0131 zamanda sinir sistemi de\u011fi\u015fiklikleri de olmaktad\u0131r. \u0130nsanlarda, beynin ergenlik s\u0131ras\u0131ndaki olgunla\u015fmas\u0131, \u00e7e\u015fitli n\u00f6ropsikiyatrik bozukluklara kar\u015f\u0131 k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131n artmas\u0131yla ili\u015fkili oldu\u011fundan, bu i\u015flemlerin daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131, zihinsel sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve temel n\u00f6robiyolojiyi anlamak i\u00e7in \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n

Douglas Portman\u2019\u0131n laboratuarlar\u0131nda iki yeni \u00e7al\u0131\u015fma, mikroskobik yuvarlak solucan C. elegans’ta uzun kodlay\u0131c\u0131 olmayan bir RNA i\u00e7eren yeni bir geli\u015fim zamanlama mekanizmas\u0131 tan\u0131mlad\u0131. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, v\u00fccut \u015feklindeki cinsiyete \u00f6zg\u00fc de\u011fi\u015fikliklerin zamanlamas\u0131n\u0131, n\u00f6ral a\u011flar\u0131n olgunla\u015fmas\u0131n\u0131 ve davran\u0131\u015f\u0131 kontrol eden \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 yeni bir molek\u00fcler mekanizma ortaya koydu.<\/p>\n\n\n\n

Caenorhabditis Elegans, di\u011fer ad\u0131yla k\u0131l kurdu, yakla\u015f\u0131k 1 mm boyunda, mikroskobik, patojen olmayan, do\u011fada a\u011fa\u00e7 diplerinde ya\u015fayan bir organizmad\u0131r. Laboratuvar ko\u015fullar\u0131nda, petri kab\u0131 i\u00e7inde bakteriyle beslenerek ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilen bir nematoddur. Bu organizma, hermafrodit ve erkek olmak \u00fczere iki cinsiyete sahiptir. Erkekler populasyonun % 0.5\u2019 inden daha az\u0131n\u0131 olu\u015fturur. C. elegans\u2019\u0131n d\u00f6rt (L1-L4) larval d\u00f6nemi vard\u0131r. Bu larval d\u00f6nemler yakla\u015f\u0131k 3 g\u00fcn s\u00fcrmektedir. Sonra embriyo \u00fcretebilen eri\u015fkin forma gelebilmektedir. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

C. elegans uzun zamand\u0131r ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan biyolojideki temel mekanizmalar\u0131 anlamak i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu solucanlar kullan\u0131larak yap\u0131lan ke\u015fiflerin bir\u00e7o\u011fu, hayvanlar aleminde uygulanmaktad\u0131r ve bu ara\u015ft\u0131rma daha geni\u015f bir insan biyolojisi anlay\u0131\u015f\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Asl\u0131nda, C. elegans’\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in t\u0131pta ve kimyada toplam \u00fc\u00e7 Nobel \u00d6d\u00fcl\u00fc verildi.<\/p>\n\n\n\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, etkisi engellendi\u011finde \u00e7ocukluktan yeti\u015fkinlik evresine ge\u00e7i\u015fi geciktiren yeni bir gen tan\u0131mlad\u0131lar. Farkl\u0131 bir \u015fekilde, lep-5 ad\u0131 verilen bu gen, \u00e7o\u011fu genin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi bir protein olarak i\u015flev g\u00f6rmez. Bunun yerine, k\u0131sa s\u00fcre \u00f6nce ke\u015ffedilen bir gen s\u0131n\u0131f\u0131 olan ve i\u015flevleri b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde gizemli olan, kodlay\u0131c\u0131 olmayan uzun bir RNA (lncRNA) olarak i\u015flev g\u00f6r\u00fcr. Ekip, bu IncRNA’n\u0131n MKRN3’e benzer bir C. elegans geni olan LIN-28 ve LEP-2 ile do\u011frudan etkile\u015fime girerek gen\u00e7likten yeti\u015fkinlere ge\u00e7i\u015fi te\u015fvik etmek i\u00e7in \u00f6nemli oldu\u011funu g\u00f6zlemledi. LEP-2 ve LIN-28’in insan versiyonlar\u0131n\u0131n her ikisi de ergenli\u011fin zamanlamas\u0131na dahil oldu\u011fundan, yeni ara\u015ft\u0131rma, hen\u00fcz ke\u015ffedilmemi\u015f bir lncRNA’n\u0131n insanlarda da bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7in gerekli olabilece\u011fini g\u00f6stermektedir. <\/p>\n\n\n\n