{"id":1782,"date":"2019-07-08T22:25:59","date_gmt":"2019-07-08T19:25:59","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.ulubat.org\/?p=1782"},"modified":"2019-07-23T00:19:53","modified_gmt":"2019-07-22T21:19:53","slug":"laboratuvarda-uretilen-beyinler-bilinc-gelistirebilir-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/genel\/laboratuvarda-uretilen-beyinler-bilinc-gelistirebilir-mi\/","title":{"rendered":"Laboratuvarda \u00dcretilen Beyinler \u201cBilin\u00e7\u201d Geli\u015ftirebilir mi?"},"content":{"rendered":"\n

Bilin\u00e7 nedir? Asl\u0131nda zengin ve anlaml\u0131 i\u00e7sel benli\u011fimiz,\nbeynimizin i\u00e7indeki elektriksel ve kimyasal gevezelikten ba\u015fka bir \u015fey\nde\u011fildir. Peki ne zaman beynimizdeki bu elektrokimyasal aktiviteyi bilin\u00e7\nolarak tan\u0131ml\u0131yoruz?<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Bilincin sanat\u00e7\u0131 taraf\u0131ndan ill\u00fcstrasyonu
Kaynak: http:\/\/: https:\/\/www.shutterstock.com\/tr\/image-illustration\/interplay-human-profiles-swirls-colorful-paint-587423351<\/a>
<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Japon bilim insanlar\u0131, Stem Cell Reports<\/em> dergisindeki yay\u0131nlar\u0131nda ciddi sonu\u00e7lar bulduklar\u0131n\u0131 belirttiler. \u0130lk kez bir ekip, beyin organoidinden (Organoid; organa benzeyen ve onlar gibi faaliyet g\u00f6steren \u00e7oklu h\u00fccre t\u00fcrleri i\u00e7eren \u00fc\u00e7 boyutlu fonksiyonel yap\u0131lard\u0131r) geli\u015fen n\u00f6ronlar\u0131n elektriksel aktivitesini kategorize etmeyi ba\u015fard\u0131. Haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 beyin organoidinde n\u00f6ronlar\u0131n kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131kan, senkronize bir \u015fekilde ate\u015flenmelerini sa\u011flayan uzun mesafeli ba\u011flant\u0131lar kurduklar\u0131n\u0131 bildirdiler. <\/p>\n\n\n\n

N\u00f6ronlar; sadece uzun mesafeli ba\u011flant\u0131lar kurmay\u0131p, bireysel karakteristik aktivitelerini de koruyarak senkronize bir \u015fekilde ate\u015flendiler. \u00dcstelik, a\u011f g\u00fcc\u00fcn\u00fc artt\u0131ran veya azaltan ila\u00e7larla tedavi edildi\u011finde, k\u00fclt\u00fcr de ayn\u0131 \u015fekilde yan\u0131t verdi. Ancak bu, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn bilin\u00e7li oldu\u011fu anlam\u0131na gelmiyor. Bunun yerine; k\u00fclt\u00fcrlenmi\u015f beyin organoidindeki n\u00f6ronlar\u0131n, haf\u0131zan\u0131n olu\u015fumuna benzer bir \u015fekilde kendili\u011finden elektriksel modeller geli\u015ftirme kabiliyetine sahip oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. <\/p>\n\n\n\n

Yazarlara g\u00f6re kendilerinin en b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131, bilim insanlar\u0131n\u0131n\nbeyin organoid k\u00fclt\u00fcrlerinde otizm veya di\u011fer kompleks geli\u015fimsel hastal\u0131klar\n\u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fabilmelerini sa\u011flayacak yeni bir sistem geli\u015ftirmi\u015f olmalar\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Kyoto \u00dcniversitesi\u2019nden Dr. Jun Takahashi, bir bas\u0131n\na\u00e7\u0131klamas\u0131nda \u015f\u00f6yle dedi; \u201cBeyin organoidleri beyin geli\u015fimini taklit edebildiklerinden,\nkarma\u015f\u0131k n\u00f6rolojik bozukluklar\u0131 incelemek i\u00e7in insan beyninin yerine\nkullan\u0131labilir. Y\u00f6ntemimizi kullanarak beyin fonksiyonlar\u0131ndaki h\u00fccre aktivite\nmodellerini analiz etmek m\u00fcmk\u00fcn olacak.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Bunu Nas\u0131l Yapt\u0131lar?<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Ekip, bir miktar k\u00f6k h\u00fccreyi al\u0131p serebral korteksteki yap\u0131ya benzeyen -katmanl\u0131 bir yap\u0131ya sahip olan- bir organoid yeti\u015ftirdi. Yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 ay sonra; \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n yazar\u0131 ve \u015fu anda Salk Institue\u2019de \u00e7al\u0131\u015fan Dr. Hideya Sakaguchi, ekibi ile birlikte h\u00fccreleri dokudan ald\u0131 ve daha sonra ba\u015fka bir kaba yerle\u015ftirdi, ancak bu kez ayr\u0131 ayr\u0131 yeti\u015ftirildiler. Bunun sonucunda h\u00fccreler kendilerini k\u00fcmeler halinde organize etmeye ve yak\u0131nlardaki di\u011fer k\u00fcmelerle a\u011flar olu\u015fturmaya ba\u015flad\u0131lar. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Bir beyin organoidinden t\u00fcretilmi\u015f bir sinir a\u011f\u0131
Kaynak: Takahashi et. al \/ Stem Cell Reports (https:\/\/www.disclose.tv\/amp\/370866<\/a>)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ekip, n\u00f6ronlar\u0131n inan\u0131lmaz derecede sa\u011fl\u0131kl\u0131 oldu\u011funu fark\netti; geleneksel beyin organoidi k\u00fclt\u00fcrlerinden \u00e7ok daha uzun, bir y\u0131l boyunca\ncanl\u0131 tutulabiliyorlard\u0131. Baz\u0131 n\u00f6ronlar, kom\u015fu n\u00f6ronlar\u0131n aktivitesini\nh\u0131zland\u0131ran kimyasallar\u0131 d\u0131\u015far\u0131 pompalad\u0131klar\u0131 i\u00e7in eksitat\u00f6r(uyar\u0131c\u0131) hale\ngeldiler; di\u011ferleri de kom\u015fu n\u00f6ronlar\u0131n ate\u015flenmesini bast\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in\ninhibit\u00f6r(engelleyici) oldu.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\nOrganize\nk\u00fcmelerdeki n\u00f6ronlar\u0131n nas\u0131l ve ne zaman ate\u015flenece\u011fini g\u00f6rmek amac\u0131yla ise n\u00f6ral\naktiviteyi saptamak i\u00e7in kullan\u0131lan bir metot olan \u201cKalsiyum \u0130yon Ba\u011flanmas\u0131\u201d\ny\u00f6ntemi kullan\u0131ld\u0131.\n\n\n\n<\/p>\n\n\n\n

Nakilden bir hafta sonra, diseke sinir k\u00fcmeleri kendili\u011finden\n\u00e7oklu a\u011flar kurdu. Sinir aktivitesine duyarl\u0131 boyalar kullanan ekip, bireysel\nelektrik “Spike” ya da “\u00e7\u0131k\u0131nt\u0131”lar\u0131 \u00fczerinde a\u011f boyunca\nuzanan senkronize dalgalar buldu. Yazarlar \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klad\u0131; \u201cBu \u00f6r\u00fcnt\u00fc,\nbeynimizdeki n\u00f6ronlar\u0131n bir haf\u0131zay\u0131 kaydederken nas\u0131l koordine oldu\u011funu\nan\u0131msat\u0131yor.\u201d <\/p>\n\n\n\n

Ard\u0131ndan, \u00e7oklu ara\u015ft\u0131rma ila\u00e7lar\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131yla a\u011flardaki eksitat\u00f6r ve inhibit\u00f6r kimyasallar\u0131 ayr\u0131\u015ft\u0131rd\u0131lar. Bunlar\u0131n beynimizdeki kimyasallarla ayn\u0131 oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Epilepsi ataklar\u0131n\u0131 \u00f6nleyen ila\u00e7lara benzer ila\u00e7lar kullanarak sinirsel aktivitenin yapay olarak bloke edilmesi, beyin organoid n\u00f6ronlar\u0131n\u0131n da inhibe olmas\u0131na neden oldu.<\/p>\n\n\n\n

Bilim insanlar\u0131; daha \u00f6nceden beyin organoidi sinir a\u011flar\u0131n\u0131n sinyali kodlayabilmesine \u015f\u00fcphe ile yakla\u015fmalar\u0131na ra\u011fmen (saf g\u00fcr\u00fclt\u00fcn\u00fcn aksine), bu a\u011flar\u0131n do\u011fru ko\u015fullar alt\u0131nda (n\u00f6rokimyasal d\u00fczeyde ve diseksiyondan sonra) ilkel insan beyni ba\u011flant\u0131lar\u0131 gibi (25-39. hafta aras\u0131 do\u011fan infantlara benzer) davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlediler.<\/p>\n\n\n\n

Sakaguchi \u015f\u00f6yle diyor; \u201cBelirlenen bir alanda a\u011f faaliyetlerinin kapsaml\u0131 dinamik de\u011fi\u015fimini de\u011ferlendirmek i\u00e7in 1000’in \u00fczerinde h\u00fccrenin faaliyetlerini yans\u0131tan yeni bir fonksiyonel analiz arac\u0131 olu\u015fturduk. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n, insan h\u00fccresi kaynakl\u0131 sinirsel aktivite hakk\u0131nda geni\u015f bir de\u011ferlendirme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sundu\u011funa inan\u0131yoruz.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Beyin Organoidleri Bir Birey Olabilir mi?<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Do\u011fal veya ind\u00fcklenmi\u015f k\u00f6k h\u00fccrelerden yeti\u015ftirilen bu \u00fc\u00e7\nboyutlu k\u00fclt\u00fcrler, b\u00fcy\u00fcme s\u0131v\u0131s\u0131 ve oksijen ortam\u0131nda h\u0131zla geli\u015firler. Beynin\nbir\u00e7ok yerine benzemesi i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f olsalar da en pop\u00fcler olan\u0131; beynimizin\nen d\u0131\u015f katman\u0131n\u0131 (korteksi) and\u0131racak \u015fekilde b\u00fcy\u00fcyen, kendi kendini organize\nedebilen serebral beyin organoididir.<\/p>\n\n\n\n

Sofistike genomik ve molek\u00fcler analizler yoluyla bilim\ninsanlar\u0131; bu n\u00f6ronlar\u0131n nihayetinde kortekse \u00f6zg\u00fc \u201ckatmanl\u0131 pasta\u201d benzeri bir\nyap\u0131 geli\u015ftirdiklerini ve ikinci trimester fetusla ayn\u0131 n\u00f6ron kast\u0131n\u0131 meydana\ngetirdiklerini g\u00f6sterdiler.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Tam bir organoidin enine kesiti; n\u00f6ral k\u00f6k h\u00fccreler k\u0131rm\u0131z\u0131 ile, n\u00f6ronlar ye\u015fil ile renklendirilmi\u015f
Kaynak: https:\/\/zimo.dnevnik.hr\/clanak\/austrijski-znanstvenici-uzgojili-mali-ljudski-mozak—405049.html<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ancak fetal beyne bu kadar benzemeleri de etik a\u00e7\u0131dan bir sorun yarat\u0131yor; Stanford \u00dcniversitesinde g\u00f6rev yapan Stanford Program in Neuroscience and Society <\/em>direkt\u00f6r\u00fc Henry Greely, yasalar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde tam bir insan olunmas\u0131 i\u00e7in insan\u0131n bilin\u00e7li olmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Peki bir yeni do\u011fan\u0131 ne zaman bilin\u00e7li kabul ederiz? Greely \u015f\u00f6yle diyor; \u201cBu, beynin bir bebek veya y\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flayan bir \u00e7ocuk seviyesinde bilin\u00e7 belirtileri g\u00f6stermesi olabilir.\u201d Yeni do\u011fmu\u015f bir bebek \u00e7ok \u015fey yapamaz, ama kesinlikle bilin\u00e7li oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz. Bir beyin organoidi bu seviyeye ula\u015fabilirse, bunu bir insan olarak s\u0131n\u0131fland\u0131rmak zorunda de\u011fil miyiz?<\/p>\n\n\n\n

MIT Media\nLab<\/em>‘da ara\u015ft\u0131rma bilimci ve etik\u00e7i olan Jeantine Lunshof \u015f\u00f6yle\ndiyor; \u201c\u0130zole edilmi\u015f bir laboratuarda yeti\u015ftirilen beynin \u2018birey\u2019 olabilece\u011fini\nsanm\u0131yorum. Ki\u015filik, zorlu bir kavramd\u0131r. Ki\u015filik, bir kapasite gerektirir ve -\u015fu\nanki bilgilerimin en iyisine g\u00f6re- bir organoidden yeti\u015ftirilen izole bir beyin\nher zaman bu eksikli\u011fi ya\u015fayacakt\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Geisel School of Medicine<\/em>\u2019dan James Bernat \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor; \u201cYa\u015famlar\u0131m\u0131z boyunca, laboratuarda yeti\u015ftirilen bir beyin organoidinin ne zaman bilin\u00e7li oldu\u011fu sorusunu d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz gerekece\u011fini sanm\u0131yorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc beynin \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir bir gelecek i\u00e7inde bilinci nas\u0131l olu\u015fturdu\u011funu anlayaca\u011f\u0131m\u0131za ihtimal vermiyorum. Bunu \u00f6l\u00e7mek, onun kesin biyolojik mekanizmas\u0131n\u0131 tam olarak anlayabildi\u011fimiz takdirde m\u00fcmk\u00fcn olabilecek ba\u015fka bir zorlu\u011fu temsil ediyor. \u201d<\/p>\n\n\n\n

Bu deneyi hayvanlar \u00fczerinde yapman\u0131n da tam olarak etik olmad\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131; 2018’de, San Diego’dan bir ekip, insan kaynakl\u0131 beyin organoidlerini yar\u0131 do\u011fal bir ortamda daha fazla beslemek umuduyla farelerin kafataslar\u0131na nakletti. Ancak deney, biyoetik a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir sorun yaratt\u0131: Beyin organoidi sadece olgunla\u015fmakla kalmad\u0131, ayn\u0131 zamanda farelerin dola\u015f\u0131m sistemine kendisini beslemesi i\u00e7in komutlar verdi; ayr\u0131ca, birlikte ate\u015flenen bir melez a\u011fda farelerin kendi n\u00f6ronlar\u0131 ile fonksiyonel sinapslar olu\u015fturdu.<\/p>\n\n\n\n

Her ne kadar beyin organoidinin elektriksel aktivitesi insan\nbeyninin aktivitesine benzese de, ikisinin de ayn\u0131 \u015feyi yap\u0131p yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, yani\nhem d\u00fc\u015f\u00fcnce hem de bilin\u00e7 alt\u0131nda yatan tutarl\u0131 elektrik sinyallerini\ndestekleyip desteklemediklerini s\u00f6ylemek zor; k\u0131smen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bebeklerin\nbeyinlerinin nas\u0131l ba\u011flant\u0131 kurdu\u011fu hakk\u0131nda \u00e7ok az \u015fey bildikleri i\u00e7in,\n\u00e7o\u011funlukla bilincin nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hala anlamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in. Bir g\u00f6r\u00fc\u015f, beyin\norganoidlerinin yeni bir stim\u00fclasyon(uyar\u0131) ald\u0131\u011f\u0131nda \u201c\u00f6\u011frenip\n\u00f6\u011frenemeyece\u011fini\u201d kontrol etmek i\u00e7in \u00f6\u011frenme ile ili\u015fkili \u00e7e\u015fitli biyokimyasal\nbelirte\u00e7lerin kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Japon ekibine g\u00f6re bu g\u00f6r\u00fc\u015f tart\u0131\u015fmal\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc beyin\norganoidleri \u00e7evreden girdi alm\u0131yor. Sakaguchi \u015f\u00f6yle diyor; \u201cBilin\u00e7 \u00f6znel\ndeneyim gerektirir ve duyusal dokular i\u00e7ermeyen serebral organoidlerde duyusal\ngirdi ve motor \u00e7\u0131kt\u0131 olamaz.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Etik Sorunlar<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

E\u011fer beyin organoidlerine \u00e7evreden girdi almas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak\nyapay resept\u00f6rler eklersek ne olur? A\u011fr\u0131 hisseder mi? Haf\u0131za geli\u015ftirebilir mi?\nB\u00fct\u00fcn bu girdileri yorumlayarak kendi d\u00fc\u015f\u00fcncesine sahip olabilir mi? Peki\ngeli\u015ftirdi\u011fimiz beyin organoidini bir v\u00fccuda nakledersek ne olur?<\/p>\n\n\n\n

Sakaguchi \u015f\u00f6yle diyor; \u201cGiri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f sistemine sahip beyin\norganoidleri ahlaki a\u00e7\u0131dan \u00f6nem arz eden bir bilin\u00e7 geli\u015ftirirse, bu beyin\norganoidlerinin temel ve uygulamal\u0131 ara\u015ft\u0131rmas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir etik zorluk haline\ngelecektir.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Ve bu konular hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmesi gereken bir grup daha var: Hepiniz. Evet, siz, bu yaz\u0131n\u0131n okuyucular\u0131, bu fikirleri d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flamal\u0131s\u0131n\u0131z. Beyin ara\u015ft\u0131rmalar\u0131yla ilgili politikay\u0131 do\u011frudan etkileme g\u00fcc\u00fcn\u00fcz olmayabilir (veya kim bilir, belki de olur!), ancak bu politikalar kamu politikalar\u0131 olacakt\u0131r. Bu politikalar, devlet organlar\u0131n\u0131n uygulama yetkisi olan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 etkileyecekler. Vergileriniz bu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 finanse edecek. Bunu, \u00f6nemli hale gelmeden \u00f6nce de\u011ferlendirmelisiniz.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a ve ileri okuma i\u00e7in;<\/p>\n\n\n\n

  1. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.stemcr.2019.05.029<\/a><\/li>
  2. https:\/\/www.disclose.tv\/amp\/370866<\/a><\/li>
  3. https:\/\/www.popsci.com\/grow-brain-in-lab-person-conscious\/<\/a><\/li>
  4. https:\/\/singularityhub.com\/2019\/07\/03\/could-lab-grown-brains-develop-consciousness\/<\/a><\/li>
  5. https:\/\/www.nature.com\/articles\/d41586-018-07402-0<\/a><\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Bilin\u00e7 nedir? Asl\u0131nda zengin ve anlaml\u0131 i\u00e7sel benli\u011fimiz, beynimizin i\u00e7indeki elektriksel ve kimyasal gevezelikten ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Peki ne<\/p>\n","protected":false},"author":112,"featured_media":1844,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[250,70,243,251,246,255,253,249,248,252,254,220,244,245,247],"acf":[],"views":1109,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1782"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/112"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1782"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1782\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1856,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1782\/revisions\/1856"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1844"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1782"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1782"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1782"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}