{"id":2382,"date":"2019-07-23T19:31:13","date_gmt":"2019-07-23T16:31:13","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.ulubat.org\/?p=2382"},"modified":"2019-07-23T19:31:15","modified_gmt":"2019-07-23T16:31:15","slug":"pazartesi-eksidir-sol-yanim-50dir-sinestezi-nedir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/genel\/pazartesi-eksidir-sol-yanim-50dir-sinestezi-nedir\/","title":{"rendered":"Pazartesi Ek\u015fidir, Sol Yan\u0131m 50\u2019dir: Sinestezi Nedir?"},"content":{"rendered":"\n

\n\nSinestezi, Yunanca k\u00f6kenli bir kelime olup “birle\u015fik duyu” anlam\u0131na gelmektedir. Sinestezik ki\u015filerde herhangi bir duyunun uyar\u0131m\u0131 otomatik olarak ba\u015fka bir duyu alg\u0131s\u0131n\u0131 tetiklemektedir. Bir alg\u0131 modalitesi uyar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda birden fazla kanalda uyar\u0131lma olu\u015fmas\u0131na verilen t\u0131bbi isimdir. Metafor, sembolizm kelimeleri gibi, \u00e7e\u015fitli sanat \u00fcr\u00fcnlerinin tan\u0131mlanmas\u0131nda kullan\u0131lan “sinestezi” kelimesinden farkl\u0131 olarak bu olguyu ya\u015fayan ki\u015filer, kas\u0131ts\u0131z ve s\u00fcrekli olarak olu\u015fan benzetmelerden bahsederler. K\u0131saca, birden fazla alg\u0131 sistemi ayn\u0131 nesnelere kendi yorumlar\u0131n\u0131 ayn\u0131 kuvvette verirler. Sinestezi sahibi insanlar, \u00f6rne\u011fin, insanlar\u0131, insan olarak de\u011fil de g\u00f6rsel\/i\u015fitsel\/yaz\u0131sal vb. bir nesne\/olgu olarak hat\u0131rlar ve benimserler. Sinestezi Stroop etkisiyle \u00e7o\u011fu zaman ili\u015fkilendirilmi\u015ftir.\n\n<\/p>\n\n\n\n

Stroop etkisi, John Ridley Stroop<\/a>‘un 1935 y\u0131l\u0131nda geli\u015ftirdi\u011fi \u00fc\u00e7 k\u0131s\u0131mdan olu\u015fan bir bili\u015fsel kontrol testidir. Bir rengin ad\u0131 farkl\u0131 bir renkle yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda (\u00f6rne\u011fin “k\u0131rm\u0131z\u0131” kelimesi k\u0131rm\u0131z\u0131 renkle de\u011fil mavi kalemle\/renkle yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda) kelimenin rengini saptama i\u015fleminin daha fazla s\u00fcre ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ayn\u0131 renkle yaz\u0131lmas\u0131 durumuyla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda daha fazla hata yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. Bu okuma ve okuma sonucundaki anlama i\u015fleminin otomatik ve daha h\u0131zl\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015fmesinden kaynaklanmaktad\u0131r. Renk saptama i\u015flemi ise okuma kadar otomatikle\u015fmi\u015f bir i\u015flem de\u011fildir. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jane Mackay’\u0131n Nirvana grubunun Smells Like Teen Spirit \u015fark\u0131s\u0131n\u0131 dinledikten sonra yapt\u0131\u011f\u0131 sinestetik resim<\/strong><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re mavi \/cyan renkli \u00fcr\u00fcnlere cevaben termoseptif \u00e7apraz modal ba\u011flant\u0131lar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Turuncu \/k\u0131rm\u0131z\u0131, ancak tam tersi de\u011fil (simgeleri temsil eden s\u0131cakl\u0131k ba\u011flant\u0131lar\u0131 renk vermemi\u015ftir). Bu tek y\u00f6nl\u00fc ba\u011flant\u0131, bir istatistiksel, ko\u015fullu cevap oldu\u011funu g\u00f6sterir. Denek k\u0131rm\u0131z\u0131 bir muslu\u011fu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde s\u0131cak suyun gelmesini, mavi muslukta ise so\u011fuk su gelmesini bekliyor. Ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonucunda ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu \u0130kon \u00f6l\u00e7e\u011fi genel olarak do\u011frulanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda m\u00fczik, d\u00fczenli olarak ve tutarl\u0131 bir \u015fekilde, duygulara ek olarak \u015fekiller, renkler, a\u011f\u0131rl\u0131k ve s\u0131cakl\u0131klar dahil olmak \u00fczere (ikon \u00f6l\u00e7e\u011fini kullanarak) \u00e7ok-boyutlu ili\u015fkilere neden olmu\u015ftur. \u00c7apraz-modal alg\u0131, m\u00fczikten ziyade m\u00fczi\u011fin karakterinin bir g\u00f6stergesidir. <\/p>\n\n\n\n

Ba\u015fka bir ara\u015ft\u0131rmada da m\u00fczikteki Pitch s\u0131n\u0131flar\u0131 (\u00f6rne\u011fin; re, re ve mi), m\u00fczisyenlerde yak\u0131n zamanda tarif edilen bir sinestezi \u015fekli olan zift s\u0131n\u0131f-renk sinestezisinde renk alg\u0131lar\u0131n\u0131 uyand\u0131r\u0131r. Sinestetik renk hislerinin, sinestezinin orijinalli\u011fi i\u00e7in yayg\u0131n olarak kabul edilmi\u015f bir kriteri yerine getirerek uzun bir zaman aral\u0131\u011f\u0131nda tutarl\u0131 oldu\u011fu do\u011fruland\u0131. Bununla birlikte, renk alg\u0131lar\u0131n\u0131n otomatik olarak (yani g\u00f6n\u00fcll\u00fc bir \u00e7aba olmadan) sinestezinin bir ba\u015fka tan\u0131mlay\u0131c\u0131 \u00f6zelli\u011fi olup olmad\u0131\u011f\u0131 belirsizli\u011fini koruyor. Bu konuyu ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in Stroop paradigmas\u0131n\u0131 10 ad\u0131ml\u0131 s\u0131n\u0131f-renk sinestezinde kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lara g\u00f6rsel olarak, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n kendi renk alg\u0131lar\u0131na uygun olmayan veya uyumlu olan font renklerinde Pitch s\u0131n\u0131f\u0131 adlar\u0131 verilmi\u015ftir. Yaz\u0131 tipi rengini bildirme h\u0131z\u0131, uyu\u015fuklu\u011fa g\u00f6re, sinestetik duyumla uyu\u015fmad\u0131\u011f\u0131nda daha yava\u015ft\u0131r. Bulgu, gerek duyulmad\u0131\u011f\u0131nda bile renk duyumlar\u0131n\u0131n otomatik olarak ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini g\u00f6stererek Pitch s\u0131n\u0131f\u0131 renk sentezinin ger\u00e7ekli\u011fini do\u011frular. <\/p>\n\n\n\n


Senestopatiler <\/h2>\n\n\n\n

Sinestetik\nbireylerin uyandiklar\u0131 her sabah kendine \u00f6zg\u00fc ve de\u011fi\u015fik. Basit\u00e7e gazete\nokurken bile okuduklar\u0131 her bir kelimede g\u00f6zlerinin \u00f6n\u00fcnde bamba\u015fka renkler\nparl\u0131yor. Beethoven’\u0131n kon\u00e7ertolar\u0131ndan birini dinlemek onlar i\u00e7in bir havai\nfi\u015fek g\u00f6sterisine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Kap\u0131 \u00e7ald\u0131\u011f\u0131nda \u00e7evrelerinde farkl\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fckte\n\u00fc\u00e7genler g\u00f6r\u00fcp, g\u00f6kku\u015fa\u011f\u0131na bakt\u0131klar\u0131nda \u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fit sesler duyuyorlar. \u0130\u015fte\nt\u00fcm bunlar sanr\u0131lar g\u00f6ren birinin de\u011fil, sinestezi hastal\u0131\u011f\u0131na sahip bireylerin\nya\u015fad\u0131klar\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\"\"


Jane Mackay’in “Tchaikovsky’nin Piyano Kon\u00e7ertosu” isimli bu tablosunda g\u00f6rme ve duyma aras\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fc kurularak sinestezik bir alg\u0131 yarat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f.<\/strong> <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Senestopati, bili\u015fsel bilimler ve fenomenoloji\nkav\u015fa\u011f\u0131nda bir arka plan duygular\u0131 bozuklu\u011fudur. Sartre veya Merleau-Ponty gibi filozoflar sinestezi kavram\u0131n\u0131\ngeli\u015ftirmi\u015flerdir ve \u00f6zellikle \u201cv\u00fccut \u015femas\u0131\u201d gibi yeni kavramlar eklemi\u015flerdir.\nBenzer \u015fekilde, Minkowski veya Tellenbach gibi fenomenolojik psikiyatristler, sinestezi\nile ili\u015fkili psikiyatrik hastal\u0131klar\u0131 tan\u0131mlamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r ve onlar\u0131 daha\niyi anlamak i\u00e7in yeni kavramlar (yani atmosferik anlamda) \u00f6nermi\u015flerdir. Son\nzamanlarda, bili\u015fsel n\u00f6ropsikiyatri, sanr\u0131lar\u0131n olu\u015fumuna neden olan ya da\nkatk\u0131da bulunan mekanizmalar\u0131 ke\u015ffetmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bili\u015fsel\nn\u00f6ropsikiyatride geli\u015ftirilen yan\u0131lsama teorilerinin \u00e7o\u011funlu\u011fu, monothematik\nyan\u0131lsamalar\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n bir veya iki a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 a\u015fama i\u00e7erdi\u011fini\nd\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. \u0130lk a\u015fama anormal bir deneyime (deneyimsel a\u015fama) kar\u015f\u0131l\u0131k\ngelirken, ikincisi anormal ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme (\u00e7\u0131kar\u0131msal a\u015fama) ile ilgilidir. Bu\nteorik ilk a\u015fama olduk\u00e7a s\u0131rad\u0131\u015f\u0131 ya da tuhaf bir alg\u0131sal deneyimin sonucu\nolarak kabul edildi. Yazarlara g\u00f6re, bu deneyim duyars\u0131zla\u015fma fenomenini, sinestezi\nkayb\u0131n\u0131 veya a\u015final\u0131k hissini kaybetmeyi ifade eder. \u00d6rne\u011fin, Capgras ve Cotard\nsendromlar\u0131n\u0131n n\u00f6robili\u015fsel modelleri, her ikisinin de \u00e7e\u015fitli ola\u011fand\u0131\u015f\u0131\ndeneyimlere dayand\u0131\u011f\u0131 inanc\u0131na sahiptir. Bu ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 deneyimlerin duygusal\nveya duygusal deneyimler i\u00e7erdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Capgras sendromu, muhtemelen\nkapal\u0131 bir ki\u015finin y\u00fcz\u00fcn\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne cevap olarak anormal, duygusal bir deneyim\ntaraf\u0131ndan tetiklenir. Benzer \u015fekilde, Cotard sendromu, d\u0131\u015f uyaranlara duyulan\nduygusal tepkilerin genel olarak d\u00fczle\u015fmesinden kaynaklanabilir. \u00c7\u0131kar\u0131m\na\u015famas\u0131, iki sendrom aras\u0131nda da ayr\u0131m yapabilir. Capgras\u2019\u0131n sendromunda baz\u0131\nampirik onaylar al\u0131nm\u0131\u015f, ancak hen\u00fcz Cotard\u2019\u0131n sendromunda bulunamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"

Baz\u0131 sinestezi hastalar\u0131 uzamsal alandaki baz\u0131 yerleri belli say\u0131larla \u00f6zde\u015fik olarak <\/strong>
alg\u0131l\u0131yorlar. \u00d6rne\u011fin, sol taraflar\u0131n\u0131 50 say\u0131s\u0131yla alg\u0131l\u0131yorken, sa\u011f taraflar\u0131n\u0131 70 say\u0131s\u0131yla alg\u0131l\u0131yorlar.<\/strong> <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Sinestezi hastalar\u0131 daha a\u00e7\u0131k bir deyi\u015fle, renkleri duyup, \u015fekilleri tad\u0131p, sesleri koklayabiliyorlar. \u0130ki \u00e7e\u015fit sinestezi bulunuyor: Sonradan kazan\u0131lan ve nedeni \u00e7\u00f6z\u00fclemeyen sinestezi. Sonradan kazan\u0131lan sinestezi ba\u015fka bir hastal\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131nda ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, epilepsi hastalar\u0131nda bu t\u00fcr duyular (koklama, g\u00f6rme, i\u015fitme, duyma, dokunma) aras\u0131 ge\u00e7i\u015fler de g\u00f6zlenebiliyor. Nedeni hen\u00fcz \u00e7\u00f6z\u00fclemeyen sinesteziyse her 25.000 ki\u015fiden birinde g\u00f6r\u00fclen, ender bir durum. Kafadan al\u0131nan darbeler, bir tak\u0131m kimyasallar\u0131n kullan\u0131m\u0131 ya da beyindeki orta temporal lobun hasar\u0131 da ge\u00e7ici sinestezik durumlara neden olabiliyor. Her ne kadar sinestezi hastalar\u0131n\u0131n deneyimleri farkl\u0131 duyular i\u00e7erdi\u011finden \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6sterse de Yale \u00dcniversitesi’nde profes\u00f6r olan Lawrence Marks bu hastalar\u0131n \u00e7ocukluk ve yeti\u015fkinlik d\u00f6nemlerinde sergiledikleri davran\u0131\u015flar\u0131n benzer oldu\u011funa dikkat \u00e7ekiyor. Bir\u00e7ok \u00e7ocu\u011fun ceza alma korkusuyla durumunu saklamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak yeti\u015fkinlikte doktorlarca bu duruma bir ad konuldu\u011funda kendilerini daha iyi anlayabildiklerine vurgu yap\u0131yor. Sinesteziye yatk\u0131n belli bir insan tipi yok. Ancak eldeki birtak\u0131m istatistiksel verilere g\u00f6re kad\u0131nlar erkeklere oranla bu hastal\u0131\u011fa daha yatk\u0131n. Hastal\u0131\u011f\u0131n kad\u0131nlarda daha s\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor olu\u015fu hastal\u0131k geninin X cinsiyet kromozomu \u00fczerinde ta\u015f\u0131n\u0131yor olabilece\u011fi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011furuyor. Nitekim sinestezinin babadan k\u0131za, anneden o\u011fula ve anneden k\u0131za ge\u00e7ti\u011fi durumlara \u00f6rnekler \u00e7okken, bug\u00fcne kadar hi\u00e7 babadan o\u011fula ge\u00e7ti\u011fi g\u00f6zlenmemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a ve ileri okuma i\u00e7in:<\/p>\n\n\n\n

  1. https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Sinestezi<\/a> <\/li>
  2. http:\/\/web.archive.org\/web\/20160309210259\/http:\/\/www.biltek.tubitak.gov.tr\/gelisim\/psikoloji\/biyopsiko.htm<\/a> <\/li>
  3. “Studies of interference in serial verbal reactions”<\/a>. Journal of Experimental Psychology<\/em>. Cilt 18, s. 643\u2013662. doi<\/a>:10.1037\/h0054651<\/a>. <\/li>
  4. https:\/\/journals.sagepub.com\/doi\/pdf\/10.1177\/2041669519852643<\/a><\/li>
  5. https:\/\/www.sciencedirect.com\/science\/article\/pii\/S1053810018304732 <\/li>
  6. https:\/\/www.sciencedirect.com\/science\/article\/pii\/S0013700610002435<\/li><\/ol>\n\n\n

    <\/p>\n

    <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Sinestezi, Yunanca k\u00f6kenli bir kelime olup “birle\u015fik duyu” anlam\u0131na gelmektedir. Sinestezik ki\u015filerde herhangi bir duyunun uyar\u0131m\u0131 otomatik olarak ba\u015fka bir<\/p>\n","protected":false},"author":148,"featured_media":2391,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[308,306,309],"acf":[],"views":1531,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2382"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/148"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2382"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2382\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2393,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2382\/revisions\/2393"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2391"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2382"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2382"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2382"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}