![\"\"](\"https:\/\/blog.ulubat.org\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/WhatsApp-Image-2019-11-11-at-12.08.08-1-1024x1024.jpeg\")
<\/figure>\n\n\n\n<\/p>\n\n\n\n
Population Council taraf\u0131ndan 1999 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan bir raporda, her y\u0131l t\u00fcm d\u00fcnyada, 46 milyon isteyerek d\u00fc\u015f\u00fc\u011f\u00fcn meydana geldi\u011fi ve bunlar\u0131n 20 milyonunun yasal olmayan yollarla ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bildirilmektedir. Bu d\u00fc\u015f\u00fckler s\u0131ras\u0131nda da 70000-100000 kad\u0131n hayat\u0131n\u0131 kaybetmektedir. Bu \u015fimdiki \u015fartlara g\u00f6re eski bir \u00e7al\u0131\u015fma olmas\u0131na ra\u011fmen g\u00fcn\u00fcm\u00fczde hala bir\u00e7ok kad\u0131n sa\u011fl\u0131ks\u0131z ko\u015fullarda yap\u0131lan d\u00fc\u015f\u00fck sonucu hayat\u0131n\u0131 kaybetmektedir. Bunlar\u0131n %95 ise geli\u015fmemi\u015f \u00fclkelerde meydana gelmektedir. T\u00fcrkiye\u2019de ise isteyerek d\u00fc\u015f\u00fcklerin sadece 1\/3\u2019\u00fc kamu kurulu\u015flar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Yine \u00e7okta uzak olmayan bir zamanda 2008 y\u0131l\u0131nda t\u00fcm d\u00fcnya verilerine g\u00f6re 43,8 milyon istenmeyen gebeli\u011fin %49\u2019u maternal morbidite ve mortaliteye yol a\u00e7abilecek sa\u011fl\u0131ks\u0131z ko\u015fullarda yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yani bu konu kad\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem te\u015fkil etmektedir.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6ncelikle\nge\u00e7mi\u015f ko\u015fullarda \u00fclkemizdeki kad\u0131nlar\u0131 isteyerek d\u00fc\u015f\u00fc\u011f\u00fc nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ile\nilgili birka\u00e7 \u00f6rnek verelim;<\/p>\n\n\n\n
Bir tak\u0131m bitkisel \u00e7aylar, bedeni ovmak, bedene vurmak, y\u00fcksek yerlerden atlamak, bedenleri s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmak, ip atlamak gibi ilkel y\u00f6ntemle, a\u011f\u0131r e\u015fya ya da un torbas\u0131 kald\u0131rma, hal\u0131 ve kilim silkeleme, gripin ya da aspirin i\u00e7me, karn\u0131n\u0131n \u00fczerine ta\u015f, kanepe aya\u011f\u0131 ya da piknik t\u00fcp\u00fc koyma, so\u011fan kabu\u011fu kaynat\u0131p i\u00e7me, belini \u00e7ektirme, \u015fi\u015f kullan\u0131m\u0131, ku\u015f t\u00fcy\u00fc (tercihen tavuk-kaz), so\u011fan koyma, ebe g\u00fcme\u00e7i k\u00f6k\u00fc, sabun, k\u00f6peksiyen otu, kirbit \u00e7\u00f6p\u00fc, \u015fep (kar\u0131-kora ila\u00e7lar\u0131ndan yap\u0131lan macun)\u2026 Daha bir\u00e7ok bunlara benzer y\u00f6ntemler mevcuttur ve yukar\u0131da okudu\u011fumuz y\u00f6ntemler en s\u0131k kullan\u0131lanlardand\u0131r. Ben bu \u00f6rnekleri kendi \u00e7evremdeki kad\u0131nlara sorarak ve birazda internetten ara\u015ft\u0131rarak elde ettim. Bunu ara\u015ft\u0131r\u0131rken bu sorunun tahmin etti\u011finizden \u00e7ok daha eskiden beri var oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcyorsunuz. Bu y\u00f6ntemler \u015fu anda \u00e7ok ak\u0131l d\u0131\u015f\u0131 g\u00f6z\u00fckse de anneannelerimiz ve babaannelerimiz bunlar\u0131 kullan\u0131yordu \u00e7\u00fcnk\u00fc o zaman\u0131n \u015fartlar\u0131nda bu gayet normal idi, kendiniz de sorarsan\u0131z daha farkl\u0131 bir \u015feyler duyabilirsiniz. Bu y\u00f6ntemlerin \u00fczerinde \u00e7ok zaman ak\u0131p ge\u00e7se de zaman\u0131m\u0131z\u0131n kad\u0131nlar\u0131 \u015fu anda bu konu ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131klar\u0131nda ne yapacaklar\u0131 konusundaki bilgileri \u00e7ok fazla de\u011fil. Bu y\u00fczden sa\u011fl\u0131ks\u0131z ko\u015fullarda yap\u0131lan d\u00fc\u015f\u00fckler hala maternal mortidite ve mortalitenin y\u00fcksek bir k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu oran\u0131 azaltmak i\u00e7in acil kontrasepsiyon y\u00f6temleri b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc acil kontraseptif metotlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 ile istenmeyen gebelikler \u00f6nlenebilecek ve b\u00f6ylece k\u00fcretaj say\u0131lar\u0131nda da azalma meydana gelecek ve maternal morbidite-mortalitede b\u00fcy\u00fck oranda azalma ger\u00e7ekle\u015fecektir. Ayr\u0131ca kontraseptif y\u00f6ntemler de mevcuttur ancak d\u00fcnyadaki insanlar\u0131n yakla\u015f\u0131k %60\u2019\u0131 modern kontraseptif y\u00f6ntemler kullanmaktad\u0131r ve hi\u00e7bir kontraseptif y\u00f6ntem %100 ba\u015far\u0131l\u0131 de\u011fildir. Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar sonucunda ise 120 milyon \u00e7ift \u00e7ocuk sahibi olmak istemedikleri halde herhangi bir kontraseptif y\u00f6ntem kullanmad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. <\/p>\n\n\n\n
Gelelim modern acil kontraseptif\ny\u00f6ntemlere\u2026Tarihsel\nolarak acil kontraseptif y\u00f6ntemler ilk kez 1966\u2019da \u00f6strojenler y\u00fcksek dozlarda\nkullan\u0131lmaya ba\u015flanmas\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra 1977\u2019de Yuzpe ve arkada\u015flar\u0131\n\u00f6strojen ve progesteron kombinasyonunu acil kontrasepsiyonda etkili oldu\u011funu\nbulmu\u015flar ve bu y\u00f6ntem Yuzpe rejimi olarak literat\u00fcre ge\u00e7mi\u015ftir. Daha sonra\nRahim i\u00e7i ara\u00e7lar (R\u0130A) 1976\u2019da uygulanmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu yaz\u0131da sadece acil\nkontraseptif olarak kullan\u0131lan oral hormonal ila\u00e7lardan k\u0131saca bahsedelim. <\/p>\n\n\n\n
\u00d6strojen ve Progesteron\nKombinasyonu (EE+LNG) <\/strong><\/p>\n\n\n\n 1974 Yuzpe\n\u00f6strojen ve progesteron i\u00e7eren oral kontraseptiflerin y\u00fcksek dozda acil\nkontrasepsiyon amac\u0131yla kullan\u0131labilece\u011fini pilot bir \u00e7al\u0131\u015fmayla g\u00f6stermi\u015ftir. Korunmas\u0131z\ncinsel ili\u015fkiden sonra 72 saat i\u00e7inde 200 microgram EE ve 1 mg LNG, 12 saat ara\nile 2 doz olacak \u015fekilde al\u0131n\u0131r. Bu rejim kullan\u0131larak gebelik riski %8\u2019den\n%1-2\u2019ye d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclebiliyor ama kullan\u0131m\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlayan en \u00f6nemli neden yan etki\nolarak bulant\u0131 ve kusmad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Levonorgestrel (LNG) <\/strong><\/p>\n\n\n\n LNG\ni\u00e7eren rejim daha az yan etki profili ve g\u00f6re daha y\u00fcksek etkinlik nedeniyle\nYuzpe rejiminden \u00fcst\u00fcn oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde en pop\u00fcler acil\nkontraseptif metot haline gelmi\u015ftir. Tek doz \u015feklinde al\u0131nmas\u0131 ile tabletlerin\n12 saaat ara ile al\u0131nmas\u0131n\u0131n e\u015fit etkinlikte oldu\u011fu ve yan etkilerin de\u011fi\u015fmedi\u011fi\nsaptanm\u0131\u015ft\u0131r. Korunmas\u0131z cinsel ili\u015fkiden sonra 72 saat i\u00e7inde al\u0131nmas\u0131\n\u00f6nerilir ve bir\u00e7ok \u00fclkede re\u00e7etesiz olarak temin edilebilmektedir. Gebelik\nriskini %57-93 oran\u0131nda azalt\u0131r. Kesin mekanizma tam olarak anla\u015f\u0131lamamakla\nbirlikte LNG\u2019nin implantasyonu engelledi\u011fine dair kesin kan\u0131t yoktur. Primer\netkisi siklusun follik\u00fcler faz\u0131nda al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda ovulasyonu \u00f6nlemesi veya\ngeciktirmesidir; bunu LH \u00fczerindeki etkisi ile ger\u00e7ekle\u015ftirir. \u0130kincil\nmekanizmas\u0131 ise servikal mukusu kal\u0131nla\u015ft\u0131rarak sperm transportunu engellemek\nveya uterin kaviteyi alkalinize ederek spermleri immobilize etmektir. Ayr\u0131ca\nbir \u00e7al\u0131\u015fmada LNG kullan\u0131m\u0131na ra\u011fmen olu\u015fan gebeliklerde ektopik gebelik\nh\u0131z\u0131n\u0131n normal pop\u00fclasyona g\u00f6re artmad\u0131\u011f\u0131 saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu da LNG\u2019nin fallop\nt\u00fcp\u00fc motilitesini etkilemedi\u011finin bir g\u00f6stergesidir. Ana mekanizmas\u0131 ovulasyonu\ninhibe etmesidir.<\/p>\n\n\n\n LNG\nkullan\u0131m\u0131nda en s\u0131k g\u00f6r\u00fclen yan etkiler bulant\u0131, kusma ve irreg\u00fcler vajinal\nkanamalard\u0131r. Ayr\u0131ca LNG kullan\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen olu\u015fan gebeliklerde herhangi bir\nteratojenik etki bildirilmemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Mifepriston\n<\/strong><\/p>\n\n\n\n Mifepriston (RU-486) gebeli\u011fin s\u00fcrmesi i\u00e7in gerekli olan\nprogesteron ve kortizol resept\u00f6rlerini endometriumda bloke eder ve e\u011fer korunmas\u0131z cinsel ili\u015fkiden sonra 120 saat i\u00e7inde\nkullan\u0131l\u0131rsa etkin bir acil kontrasepsiyon y\u00f6ntemidir. T\u00fcrkiye dahil d\u00fcnyan\u0131n\npek \u00e7ok \u00fclkesinde acil kontraseptif olarak kullan\u0131lmamaktad\u0131r. Kullan\u0131m\u0131n\u0131\nk\u0131s\u0131tlayan bir di\u011fer neden maliyetinin y\u00fcksek olmas\u0131 ve acil kontrasepsiyon\ni\u00e7in kullan\u0131lacak uygun dozda piyasaya s\u00fcr\u00fclmemi\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Mifepriston kullanan kad\u0131nlar\u0131n, LNG\nkullananlara g\u00f6re menstr\u00fcasyondaki gecikme s\u00fcrelerinin daha fazla oldu\u011fu\nbelirtilmi\u015ftir. Buradan anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi en \u00f6nemli yan etkisi menstr\u00fcasyondaki\ngecikmedir. <\/p>\n\n\n\n Ulipristal Acetate <\/strong><\/p>\n\n\n\n UPA, CDB-2914 veya VA 2914 olarak da\nbilinir, ikinci jenerasyon sentetik SPRM\u2019dir ve korunmas\u0131z cinsel ili\u015fkiden\nsonraki 120 saat i\u00e7erisinde kullan\u0131l\u0131rsa etkindir. T\u00fcrkiye\u2019de de 2014 y\u0131l\u0131ndan itibaren\npiyasada bulunmaktad\u0131r. Progesteron resept\u00f6r\u00fc \u00fczerine hem agonistik hemde\nantogonistik etkisi ile ovulasyonu inhibe eder.<\/p>\n\n\n\n UPA, LH pikinin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve LNG\u2019nin etkinli\u011finin\nazald\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde de etkili oldu\u011fundan LNG\u2019den daha etkin bir acil kontraseptif\nolarak belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Son\nolarak t\u0131bb\u0131 ve cerrahi gebelik sonland\u0131rma sonras\u0131 cinsel i\u015flev de\u011fi\u015fimi, \u00e7o\u011fu\nzaman unutulan ve dikkat edilmeyen bir y\u00f6nd\u00fcr ve bu konuya 2014 y\u0131l\u0131nda\nyay\u0131nlanan bir makalede de\u011finilmi\u015f ve \u00e7arp\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar elde edilmi\u015ftir. 132\nkad\u0131n cerrahi GGS giri\u015fimi uygulan\u0131rken 79 kad\u0131nda t\u0131bb\u0131 GGS i\u015flemi uygulanm\u0131\u015f\nve giri\u015fim sonras\u0131 kad\u0131nlar birinci, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve alt\u0131nc\u0131 aylarda Kad\u0131n Cinsel\n\u0130\u015flev \u00d6l\u00e7e\u011fi ile de\u011ferlendirilmi\u015f. Birinci ayda her iki grupta da cinsel ili\u015fki\ns\u0131kl\u0131\u011f\u0131 anlaml\u0131 \u015fekilde azalm\u0131\u015fken, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc aydaki takipte ise cinsel ili\u015fki\ns\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131zca cerrahi GGS i\u015flemi uygulan\u0131lan kad\u0131nlarda azalm\u0131\u015ft\u0131r. Alt\u0131\nayl\u0131k izlenim s\u00fcrecinde ise cerrahi GGS i\u015flemi uygulan\u0131lan kad\u0131nlarda %27,1,\nt\u0131bb\u0131 GGS i\u015flemi uygulan\u0131lan kad\u0131nlarda %9,8 oran\u0131nda cinsel ili\u015fkide azalma\noldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f. \u00d6zellikle t\u0131bb\u0131 GGS\ni\u015flemi uygulanan kad\u0131nlar\u0131n cinsel ili\u015fkiye daha erken ba\u015flad\u0131klar\u0131 tespit\nedilmi\u015f. Bu hangi y\u00f6ntem uygulan\u0131rsa uygulans\u0131n GGS\u2019nin i\u015flem sonras\u0131 cinsel\nili\u015fki \u00fczerine etkisini g\u00f6z ard\u0131 edilmemesini g\u00f6stermektedir. Ayr\u0131ca bu \u00e7al\u0131\u015fma\nile birde t\u0131bb\u0131 GGS sonras\u0131 cinsel i\u015flevlerin daha iyi oldu\u011fu saptanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Kaynak\u00e7a:<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1-https:\/\/www.haberturk.com\/saglik\/haber\/76663-kadinlar-hala-bu-yontemleri-kullaniyor<\/a><\/p>\n\n\n\n 2-https:\/\/dergipark.org.tr\/tr\/download\/article-file\/521632<\/a><\/p>\n\n\n\n 3-http:\/\/www.journalagent.com\/androloji\/pdfs\/AND_2014_57_141.pdf<\/a><\/p>\n\n\n\n