{"id":4317,"date":"2019-12-15T22:09:28","date_gmt":"2019-12-15T19:09:28","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.ulubat.org\/?p=4317"},"modified":"2019-12-15T22:09:30","modified_gmt":"2019-12-15T19:09:30","slug":"ask-fizyolojisi-uzerine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/genel\/ask-fizyolojisi-uzerine\/","title":{"rendered":"A\u015eK F\u0130ZYOLOJ\u0130S\u0130 \u00dcZER\u0130NE…"},"content":{"rendered":"\n
\"\"

https:\/\/www.imdb.com\/title\/tt0101912\/mediaviewer\/rm118166784<\/a> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

A\u015fk\u2026 <\/p>\n\n\n\n


Binlerce \u015fark\u0131ya, kitaba, filme konu olmu\u015f bir kavram\u2026<\/p>\n\n\n\n


Daha da do\u011frusu tam olarak ne oldu\u011fu bilinmese de, yery\u00fcz\u00fcnde \u00e7ok kez anlat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f, bunu yaparken de \u00e7e\u015fitli yollara ba\u015fvurulmu\u015f bir duygu durumu.<\/p>\n\n\n\n


Kimi susarak i\u00e7inde ya\u015fad\u0131 karma\u015f\u0131k diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu duygu halini. Kimi konu\u015farak, kimi m\u00fczi\u011fiyle, kimi \u00e7izdi\u011fiyle duygular\u0131na terc\u00fcman olmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n


Duygular\u0131n\u0131 ifade eden \u00e7o\u011fu insan tarihin tozlu sayfalar\u0131na kar\u0131\u015f\u0131p giderken, \u00e7ok az insan ise icra ettikleri eserlerle d\u00fcnyaya b\u00fcy\u00fck bir iz b\u0131rakt\u0131 hatta insanl\u0131\u011f\u0131n a\u015fka bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdi.<\/p>\n\n\n\n


Kolera G\u00fcnlerindeki A\u015fk’\u0131n Florentino Ariza’s\u0131, K\u00fcrk Mantolu Madonna’n\u0131n Raif Efendisi, Dostoyevski’nin haketti\u011fi ilgiyi yeterince g\u00f6rememi\u015f Beyaz Geceler’indeki isimsiz ba\u015f karakteri ve burada asl\u0131nda ad\u0131ndan kesinlikle bahsetmemiz gereken ama isimleri sayfalarca tutacak karakterler a\u015fk\u0131n farkl\u0131 farkl\u0131 boyutlar\u0131n\u0131 ve a\u015fka giden farkl\u0131 farkl\u0131 yollar\u0131 bize g\u00f6sterdiler ve hala kimimiz i\u00e7in g\u00f6stermeye devam ediyor. <\/p>\n\n\n\n


Hepimiz bu eserlerin bizi sar\u0131p sarmalayan b\u00fcy\u00fcs\u00fcnden etkilendik ve her g\u00fcn binlerce insan\u0131 etkileyecek a\u015fk hikayeleri do\u011fmaya devam ediyor ama\u2026<\/p>\n\n\n\n


\u00c7ok az\u0131m\u0131z a\u015fk\u0131n v\u00fccutta yaratt\u0131\u011f\u0131 etkileri merak etti, A\u015fk\u0131n fizyolojisinin ne oldu\u011funu anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n


Asl\u0131nda fizyolojiyle bu kadar i\u00e7 i\u00e7e olan bir konuyu, a\u015fk\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 ill\u00fczyondan dolay\u0131 g\u00f6z ard\u0131 edip durduk. A\u015fk\u0131n sadece ruhani bir kavram oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck. <\/p>\n\n\n\n


A\u015fk\u0131n fizyolojik fonksiyonunu H\u0130\u00c7 irdelemedik.<\/p>\n\n\n\n


\u0130rdelenmemi\u015f konular\u0131 irdelemeyi seven biri olarak, ald\u0131m elime kalemimi ve ba\u015flad\u0131m yazmaya. <\/p>\n\n\n\n


Ben bu sat\u0131rlar\u0131 yazarken buyurun siz de ka\u011f\u0131da d\u00f6kt\u00fcklerimi inceleyin.
Umar\u0131m be\u011fenirsiniz. \u015eimdiden iyi okumalar \ud83d\ude42<\/p>\n\n\n\n

A\u015fk Nedir?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yaz\u0131ya giri\u015f k\u0131sm\u0131m her ne kadar bilimsellikten uzak s\u00f6ylemler bar\u0131nd\u0131rsa da, \u015fu andan itibaren kuraca\u011f\u0131m c\u00fcmlelerin bilimle yo\u011furulmu\u015f olmas\u0131 gerekiyor. Tabi, a\u015fk\u0131n fizyolojisinin ne oldu\u011funu \u00f6\u011frenmeden \u00f6nce de a\u015fk\u0131n bilimce ne oldu\u011funu kavramam\u0131z m\u00fchim. O y\u00fczden a\u015fk\u0131n ne oldu\u011funu a\u00e7\u0131klarken a\u015fa\u011f\u0131daki kaynaklar k\u0131sm\u0131ndan da ula\u015fabilece\u011finiz psikiyatri sitelerinden faydaland\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6ylemek istiyorum.<\/p>\n\n\n\n


\u015eimdi sorumuzun cevab\u0131na gelecek olursak e\u011fer, A\u015eK asl\u0131nda temelinde bir anne ve \u00e7ocu\u011funun ya da iki karde\u015fin aras\u0131ndaki ba\u011f ile bilimsel olarak benze\u015fen “Psychology Today” sayfas\u0131n\u0131n ba\u011flanma fizyolojisi diye tabir etti\u011fi bir kavramd\u0131r. Bu kavram\u0131n iki insan\u0131n aras\u0131nda var olmas\u0131n\u0131 ise ba\u015fta oksitosin olmak \u00fczere birtak\u0131m n\u00f6rotransmitterlere ve hormonlara bor\u00e7luyuz. Nas\u0131lki, bir anne ile bebe\u011finin aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131n olu\u015fumu ayn\u0131 ortamda bulunma ve fiziksel temas bir sistemin tetiklenmesi ile sa\u011flan\u0131yorsa asl\u0131nda iki insan aras\u0131ndaki a\u015fk\u0131n alevlenmesine sebep olan durum budur. Yani bir nevi, varl\u0131\u011f\u0131m\u0131zla kar\u015f\u0131 taraf\u0131n hormonlar\u0131n\u0131 ve n\u00f6rotransmitterlerini stim\u00fcle ediyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Peki, Neden B\u00f6yle Bir Sistem Var? Yani Neden Ayn\u0131 Ortamda Veya Fiziksel Temasta Bulunmak Sistemlerimizi Tetikliyor? <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bilimin bu soruya birbirinden farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131 var ama en bilinenini s\u00f6ylemek gerekirse e\u011fer, yan\u0131t kendimizi bir ba\u015fkas\u0131na daha yak\u0131n hissetmek ve ba\u011fl\u0131l\u0131k hissini yaratmak i\u00e7in memeli s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n evrimsel s\u00fcre\u00e7te geli\u015ftirdi\u011fi hormonal bir mekanizmadan kaynakland\u0131\u011f\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Peki, O Zaman A\u015fk Dedi\u011fimiz \u015eey Sadecde Birbirimizin Sistemlerini Tetiklemek Mi?<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

Fizyolojik a\u00e7\u0131dan bakarsak bu sorunun cevab\u0131 “Evet” olacakt\u0131r. A\u015fk fizyolojik olarak kademeli bir \u015fekilde birbirimizin sistemlerini tetiklemektir. Kimi zaman bu durum kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131, kimi zaman ise tek tarafl\u0131 ama fizyolojik fonksiyonu a\u00e7\u0131s\u0131ndan a\u015fk bir nevi hormonal ve n\u00f6ral sistemimizin tetiklenmesidir bir nevi. Ama, a\u015fktan bahsederken a\u015fk\u0131n k\u00fclt\u00fcrel zemininden de bahsetmemiz gerekli. \u00c7\u00fcnk\u00fc, her ne kadar fizyoloji b\u00fcy\u00fck bir rol oynasa da, \u00e7o\u011fumuzun g\u00f6z\u00fcnde bu duygu durumu k\u00fclt\u00fcrel dinamiklere dayal\u0131 bir kavramd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fclt\u00fcrlerin Yaratt\u0131\u011f\u0131 A\u015fk Fenomeni<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n


Belki de buraya kadarki k\u0131sm\u0131 okurken, \u00e7o\u011funuz b\u00fcy\u00fck bir hayalk\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frad\u0131n\u0131z. Kendinizi bildiniz bileli duydu\u011funuz a\u015fk hikayelerinin temelinin karde\u015f, evlat ve ebeveyn sevgisiyle ayn\u0131 temelde olmas\u0131 sizi h\u00fcsrana u\u011fratt\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc, k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczden beri okudu\u011fumuz hikayeler, dinledi\u011fimiz \u015fark\u0131lar, izledi\u011fimiz filmler bize a\u015fk\u0131 \u00e7ok farkl\u0131 hatta efsanevi bir boyutta g\u00f6sterdi. Ama her ne kadar toplumdan topluma a\u015fk\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fc baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler g\u00f6sterse de, fizyolojik olarak hi\u00e7bir a\u015fk\u0131n hi\u00e7birinden bir fark\u0131 yok (tabi burada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015feyin a\u015fk olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ay\u0131rt etmekte yarar var :)). Ebeveyn, karde\u015f, evlat sevgisinden fark\u0131na gelince de, cinsellik i\u00e7in gerekli spesifik birka\u00e7 hormon d\u0131\u015f\u0131nda ondan da bir fark\u0131 yok. Yani, sevgi sevgidir. Birka\u00e7 nokta d\u0131\u015f\u0131nda k\u0131yaslayabilece\u011fimiz hi\u00e7bir k\u0131stas\u0131m\u0131z yok. <\/p>\n\n\n\n

A\u015fk \u00dczerine Antropolojik Birka\u00e7 Detay\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n


Antropologlar yapt\u0131klar\u0131 ara\u015ft\u0131rmalarda, a\u015fk\u0131n evrimsel bir miras oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrler. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalarda da insanlar\u0131n her ne kadar sosyal ve cinsel ba\u011f aramaya \u00e7al\u0131\u015fsalar da bu iki ba\u011f\u0131 illaki tek bir ki\u015fide aramaya \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131klar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar\u0131rlar. Tabiki insanlar\u0131n aktar\u0131lan evrimsel mirastan dolay\u0131 ba\u011fl\u0131l\u0131k arad\u0131\u011f\u0131 bilinen bir ger\u00e7ek ama bu ba\u011f\u0131n her zaman evlilik, birlikte ya\u015famak gibi bir kavramla ta\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekmez.<\/p>\n\n\n\n


\u0130nsanlar\u0131 \u00f6zellikle di\u011fer memeli s\u0131n\u0131flar\u0131yla da k\u0131yaslayacak olursak, insanlar\u0131n sosyal ve cinsel ba\u011f ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ki\u015filerin ya\u015f, cinsiyet skalalar\u0131n\u0131n \u00e7ok daha geni\u015f oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bu y\u00fczden insanlar\u0131n ya\u015faca\u011f\u0131 a\u015fk\u0131n kendi ya\u015f gruplar\u0131ndan, kendi cinsiyetlerinden farkl\u0131 bireylerle ya\u015fayabilir. Ayn\u0131 gruplardan da insanlar aras\u0131nda a\u015fk ya\u015fanabilir ama di\u011fer memeli s\u0131n\u0131flar\u0131ndaki kadar s\u0131k g\u00f6r\u00fclmesi beklenemez. (Memeli s\u0131n\u0131f\u0131ndaki hayvanlar aras\u0131nda da homoseks\u00fcel ili\u015fkiler g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ama burada anlatmak istedi\u011fimiz \u015fey ili\u015fki gruplar\u0131n\u0131n skala geni\u015fli\u011fi.)<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Fizyolojisiyle Birlikte A\u015fk <\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n


Yakla\u015f\u0131k 750 kelime sonra art\u0131k as\u0131l konumuza geri d\u00f6nebilirim. A\u015fk\u0131n fizyolojisinin ne oldu\u011fu antropoloji ve n\u00f6roloji gibi bilim dallar\u0131n\u0131n aramaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve hala daha \u00e7\u00f6z\u00fcmleyemedi\u011fi bir konu. Ama bilim insanlar\u0131n\u0131n neredeyse hepsinin bulu\u015ftu\u011fu ortak noktalar var. \u015eimdi biraz da onlardan bahsedelim.<\/p>\n\n\n\n


A\u015fk\u0131 3 basamakl\u0131 bir merdivene benzetebiliriz. Her basama\u011f\u0131n ad\u0131n\u0131n farkl\u0131 oldu\u011fu bir merdivene\u2026<\/p>\n\n\n\n


\u0130lk basamak “Arzu”. Evrimsel bir miras olan Arzu, t\u00fcm canl\u0131larsa var olan \u00fcreme, neslini devam ettirme i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcnden kaynaklan\u0131yor. Hipotalamusun, yumurtal\u0131k ve testisleri uyarmas\u0131 \u00d6strojen ve Testosteron hormonu sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 stim\u00fcle ediyor. Fakat, kad\u0131n olsun, erkek olsun cinsel arsuyu uyaran fakt\u00f6r\u00fcn \u00e7o\u011funlukla testosteron oldu\u011fu bilinen bir ger\u00e7ek. \u0130stisnai bir durum ise baz\u0131 kad\u0131nlarda \u00f6strojen hormonunun y\u00fckselmesi bu etkiyi yarat\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n


\u0130kinci basamak ise “\u00c7ekim”. \u00c7ekim, beynimizdeki \u00f6d\u00fcllendirme ile ili\u015fkili beyin yolaklar\u0131n\u0131 etkileyen bir basamak. Bu y\u00fczden a\u015fk duygusunu ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z ilk d\u00f6nemler heyecan dolu ge\u00e7er. Bu basamakta, hipotalamus sevdi\u011fimiz insan\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz zaman dopamin salg\u0131lamaya ba\u015flar. \u00c7ok y\u00fcksek miktarda dopaminle beraber Norepinefrin de salg\u0131lan\u0131r. B\u00f6ylece bir\u00e7ok eserde yemeden i\u00e7meden kesilmi\u015f, geceleri uykusuz ge\u00e7en a\u015f\u0131klara bu iki hormon sayesinde bor\u00e7luyuz. Tabi i\u015ftah azalmas\u0131 ve ruh halinin de\u011fi\u015fmesinden sorumlu Serotonin’in rol\u00fc g\u00f6z ard\u0131 edilemez. T\u0131pk\u0131 Obsesif Komp\u00fclsif Bozuklu\u011fu insanlardaki gibi a\u015f\u0131k insanlarda da serotonin seviyesi d\u00fc\u015fer.<\/p>\n\n\n\n


\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve son basama\u011f\u0131m\u0131z “Ba\u011flanma”. Her ne kadar arzu ve \u00e7ekim romantik ba\u011flarda \u00f6nemli olsa da, aradaki sosyal ba\u011f\u0131n kurulmas\u0131nda “Ba\u011flanma” basama\u011f\u0131 da \u00e7ok \u00f6nemlidir. Bu basama\u011f\u0131n ba\u015f rol hormonlar\u0131 ise “Oksitosin” ve “Vazopressin”dir. Oksitosin, do\u011fum, cinsel ili\u015fki s\u0131ras\u0131nda hipotalamustan sal\u0131nan bir hormondur. Bu olaylar s\u0131ras\u0131nda sal\u0131nan oksitosin ba\u011flanmay\u0131 kuvvetlendiren maj\u00f6r kuvvettir.<\/p>\n\n\n\n


Bu basamaklardan anla\u015f\u0131lan o ki, en mant\u0131kl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye adapte olmu\u015f bir beyin bile bu hormonlarla beraber bu duygunun esiri olabilir. <\/p>\n\n\n\n


Peki, t\u00fcm sistemlerin birbiriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011funu biliyorsak e\u011fer, kalbe ne oluyor? Beynin, kalp \u00fczerindeki etkisi nedir? Hemen cevaplayay\u0131m; yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz hormonlar ve sempatik uyar\u0131mla beraber kan bas\u0131nc\u0131 y\u00fckselir, kalp h\u0131z\u0131 artar. Kalp at\u0131\u015flar\u0131 aras\u0131ndaki zaman de\u011fi\u015fikli\u011fi demek olan “Kalp At\u0131\u015f H\u0131z\u0131 De\u011fi\u015fkenli\u011fi” ise d\u00fczensizle\u015fir.<\/p>\n\n\n\n


Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimize gelince\u2026 A\u015fk, Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemiyle ili\u015fkili spesifik birtak\u0131m genlerin reg\u00fcle olmas\u0131na ve ki\u015filerin direncinin artmas\u0131na neden olur.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Evet\u2026 <\/p>\n\n\n\n

Dillere destan olmu\u015f a\u015fklar, ya\u015fanmam\u0131\u015f a\u015fklar, herkesten gizli ya\u015fanm\u0131\u015f a\u015fklar, yasak a\u015fklar, b\u00fcy\u00fck a\u015fklar ve daha niceleri\u2026.<\/p>\n\n\n\n


\u0130nsanl\u0131k tarihinin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana ya\u015fanm\u0131\u015f ve ya\u015fanacak a\u015fklar\u2026
Hepsi ayn\u0131 \u2026<\/p>\n\n\n\n


Sadece mekanlar, zamanlar, ya\u015flar, cinsiyetler ve i\u00e7inde bulunulan ko\u015fullar farkl\u0131\u2026<\/p>\n\n\n\n


Herkes a\u015fk\u0131 farkl\u0131 bir a\u00e7\u0131dan ya\u015fasa da asl\u0131nda hepimizin ortak noktas\u0131, birle\u015ftirici g\u00fcc\u00fc\u2026<\/p>\n\n\n\n


A\u015eK <3<\/p>\n\n\n\n


Sonsuz A\u015fk ve Sevgiyle Kal\u0131n\u2026<\/p>\n\n\n\n


\u015eimdiden Mutlu Y\u0131llar <\/p>\n\n\n\n

KAYNAKLAR:<\/p>\n\n\n\n

  1. https:\/\/www.psychologytoday.com\/us\/blog\/busting-myths-about-human-nature\/201208\/what-is-love<\/a><\/li>
  2. https:\/\/www.brainscape.com\/blog\/2015\/06\/physiology-of-love\/<\/a><\/li>
  3. https:\/\/www.fcs.uga.edu\/docs\/ELEVATE_00e_Factsheets.pdf<\/a><\/li>
  4. http:\/\/sitn.hms.harvard.edu\/flash\/2017\/love-actually-science-behind-lust-attraction-companionship\/<\/a><\/li>
  5. https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC3537144\/<\/a><\/li>
  6. https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pubmed\/30299259<\/a><\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    A\u015fk\u2026 Binlerce \u015fark\u0131ya, kitaba, filme konu olmu\u015f bir kavram\u2026 Daha da do\u011frusu tam olarak ne oldu\u011fu bilinmese de, yery\u00fcz\u00fcnde \u00e7ok<\/p>\n","protected":false},"author":52,"featured_media":4322,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[571,493,70,447,283,125],"acf":[],"views":1984,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4317"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/52"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4317"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4317\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4533,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4317\/revisions\/4533"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4322"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4317"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4317"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4317"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}