{"id":4556,"date":"2020-01-17T10:32:50","date_gmt":"2020-01-17T07:32:50","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.ulubat.org\/?p=4556"},"modified":"2020-01-24T19:48:02","modified_gmt":"2020-01-24T16:48:02","slug":"nepalin-annesi-everest-akut-dag-hastaligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/editorden\/nepalin-annesi-everest-akut-dag-hastaligi\/","title":{"rendered":"Nepal’in Annesi “Everest”: Akut Da\u011f Hastal\u0131\u011f\u0131"},"content":{"rendered":"\n
\"\"
stockphoto by mohan flikcr<\/strong><\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Everest Da\u011f\u0131 Tibet\u00e7ede \u201cEvrenin Tanr\u0131\u00e7as\u0131\u201d anlam\u0131na gelen \u201cChomolungma\u201d olarak, Nepal ise \u201cG\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn Tanr\u0131\u00e7as\u0131\u201d anlam\u0131na gelen \u201cSagarmatha\u201d olarak adland\u0131rl\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Edmund Hillary, Tenzing Norgay ilk defa Everest’in zirvesine \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131nda tarihler 29 May\u0131s 1953′ \u00fc g\u00f6steriyordu. Hillary ve Tenzing da\u011fdan ayr\u0131l\u0131rken \u015f\u00f6hretleri yay\u0131l\u0131yordu. <\/p>\n\n\n\n

“Katmandu’ya do\u011fru yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u00f6zellikle Hint ve Nepal bas\u0131n\u0131 aras\u0131nda, Tenzing’in ilk oldu\u011fundan emin olmak isteyen \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir siyasi duygu vard\u0131. Bu, Nepalli ve Hintli da\u011fc\u0131lar\u0131n en az\u0131ndan yabanc\u0131 da\u011fc\u0131lar kadar iyi olduklar\u0131n\u0131 kan\u0131tlama iste\u011fiydi. O zamanlar bundan olduk\u00e7a rahats\u0131z olduk. Tenzing ve ben k\u00fc\u00e7\u00fck bir toplant\u0131 yapt\u0131k. Zirveye ilk kimin bast\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylememeyi kabul ettik. Bir da\u011fc\u0131 i\u00e7in, ilk \u00f6nce ayak basmak gibi b\u00fcy\u00fck bir sonu\u00e7 yoktur. Genellikle t\u0131rman\u0131\u015fta geriden gelen partnerinin ilk \u00f6nce zirvede olmas\u0131na yard\u0131m edip izin veren veren ki\u015fidir.”<\/p>
Sir Edmund  H\u0130LLARY<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

\u0130kisinin anla\u015fmas\u0131 y\u0131llar sonra Tenzing’in otobiyografisi olan Tiger of the Snows’da<\/em> Hillary’nin kendisinden \u00f6nce zirvede oldu\u011funu ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 zamana kadar durdu.
Her iki insan da ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan zirvedeki g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn cazibesinin ne kadar b\u00fcy\u00fcyece\u011fini tahmin etmiyordu. “Hem Tenzing hem de ben bir kez da\u011fa t\u0131rmand\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, hi\u00e7 kimsenin ba\u015fka bir giri\u015fimde bulunmas\u0131n\u0131n pek olas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck.” diye itiraf ediyor Sir Edmund. <\/p>\n\n\n\n

Daha do\u011fru olamazd\u0131…<\/p>\n\n\n\n

Evrenin Tanr\u0131\u00e7as\u0131: Everest <\/h2>\n\n\n\n

G\u00fc\u00e7l\u00fc Everest\nDa\u011f\u0131’n\u0131 fethetmek gezegendeki en zorlu dayan\u0131kl\u0131l\u0131k testlerinden biridir.\nD\u00fcnyan\u0131n zirvesi Everest Da\u011f\u0131, Nepal ile \u00c7in s\u0131n\u0131r\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131yor. D\u00fcnyan\u0131n en y\u00fcksek rak\u0131ml\u0131 da\u011f\u0131 olan Everest\u2019in zirvesi deniz\nseviyesinden 8.848 metre y\u00fckseklikte bulunuyor. Edmund\nHillary ve Tenzing Norgay, 67 y\u0131l \u00f6nce d\u00fcnyan\u0131n en y\u00fcksek zirvesine ilk kez\ny\u00fckseldikleri 1953 y\u0131l\u0131ndan bu yana yakla\u015f\u0131k 300 da\u011fc\u0131 ya\u015fam\u0131n\u0131 zirve yolunda yitirdi.\n2019 y\u0131l\u0131nda Everest Da\u011f\u0131’na t\u0131rmanan 11 ki\u015finin ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi\u011fi\nbildirilmi\u015fti. Di\u011fer yandan, Bat\u0131 Washington \u00dcniversitesinden Prof. Dr. John\nAll, b\u00f6lgede yapt\u0131\u011f\u0131 incelemelerin ard\u0131ndan, “giderek daha \u00e7ok kirlenen ve\n\u0131s\u0131nan” Everest ve civar\u0131nda buzullar\u0131n h\u0131zla eridi\u011fini ve bu durumun\nda\u011fc\u0131lar i\u00e7in daha fazla tehlike arz etti\u011fini belirtmi\u015fti. K\u00fcresel \u0131s\u0131nma nedeniyle\nbuzullar\u0131n erimesi, da\u011f t\u0131rman\u0131\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00f6len bir\u00e7ok da\u011fc\u0131n\u0131n cesedini\nortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Y\u0131llar\nsonra bulunan da\u011fc\u0131lara ait cesetlerin so\u011fuk hava nedeniyle iyi durumda oldu\u011fu\nbelirtiliyor. <\/p>\n\n\n\n

Everest’in 7 bin 900 metreyi ge\u00e7en y\u00fcksek kesimleri “\u00f6l\u00fcm alan\u0131” olarak tabir edilir. \u0130nsanlar Everest’te \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde, v\u00fccutlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmak \u00e7ok zordur ki on binlerce dolara mal oluyor (baz\u0131 durumlarda yakla\u015f\u0131k 70.000 dolar). Bazense \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir bedel de olabiliyor: 1984’te iki Nepalli da\u011fc\u0131 Everest’ten bir cesedi kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken \u00f6ld\u00fc. Bunun yerine, cesetler genellikle da\u011fda b\u0131rak\u0131l\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n

Akut Da\u011f Hastal\u0131\u011f\u0131 (Y\u00fcksek \u0130rtifa Hastal\u0131\u011f\u0131)<\/h2>\n\n\n\n

Everest\u2019e t\u0131rmanmaya cesaret eden herhangi bir ki\u015fi i\u00e7in, iki tane alternatif bulunmaktad\u0131r. Ya \u00c7in\u2019e gitmeniz gerekir, ya da devasa zirveyi da\u011f\u0131n Nepal taraf\u0131ndan fethetmeniz gerekir. \u0130ki tarafta bulunan bu y\u00fcksekliklerde spesifik hava durumlar\u0131na ve iklimsel ko\u015fullara al\u0131\u015fmak i\u00e7in, y\u00fckseklere \u00e7\u0131kmay\u0131 planlayan da\u011fc\u0131lar\u0131n planlam\u0131\u015f oldu\u011fu yer olan iki adet ana kamp alan\u0131 bulunmaktad\u0131r ki da\u011fc\u0131lar burada ger\u00e7ekten \u00e7ok zaman harcamak zorundad\u0131r, b\u00f6ylece v\u00fccut bu t\u00fcr ko\u015fullara al\u0131\u015f\u0131r ve y\u00fcksek irtifa hastal\u0131\u011f\u0131ndan ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015f olur. Her iki kampta da t\u0131rman\u0131\u015f \u00f6ncesi \u00f6\u011f\u00fctlerde bulunabilecek olan doktorlar bulunmaktad\u0131r. Gerekti\u011fi gibi belli bir zaman aral\u0131\u011f\u0131nda kampta kalmak, da\u011fc\u0131lar\u0131n bas\u0131n\u00e7 de\u011fi\u015fikli\u011fine ve y\u00fcksek irtifa hastal\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olabilen muhtemel bir sa\u011fl\u0131k probleminden korunmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir. <\/p>\n\n\n\n

Akut da\u011f hastal\u0131\u011f\u0131 (ADH) \u00f6l\u00fcmc\u00fcl de\u011fildir, ancak semptomlar\u0131 bir t\u0131rman\u0131c\u0131y\u0131 kolayl\u0131kla ufalayabilir. Akut da\u011f hastal\u0131\u011f\u0131, 3.500 metrenin \u00fczerinde seyahat eden d\u00f6rt ki\u015fiden birden fazlas\u0131n\u0131 ve 6.000 metrenin \u00fczerinde seyahat edenlerin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 etkiler. ADH, Journal of Applied Physiology’de<\/a> 2015 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, 1.850 ve 5.895 m y\u00fckseklikler aras\u0131 t\u0131rmanan gezginlerin % 77’sini etkiledi\u011fini yazd\u0131. \u00d6rne\u011fin, Rocky Da\u011flar\u0131\u2019ndaki ve Alpler’ deki bir\u00e7ok pop\u00fcler kayak merkezi bu y\u00fcksekliklerin \u00e7ok \u00fczerindedir. K\u0131\u015f ve tatil sezonu yakla\u015f\u0131rken, gezginlerin y\u00fcksek irtifalar\u0131 ziyaret ettikleri zaman dikkatli olmalar\u0131n\u0131n zaman\u0131 geldi. Gen\u00e7 olsan\u0131z bile herkes hassast\u0131r. Cinsiyet ve ya\u015ftan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak herkes bunu ya\u015fayabilir. \u0130lgin\u00e7 k\u0131s\u0131m\u0131 Akut Da\u011f Hastal\u0131\u011f\u0131’n\u0131n geneti\u011fe dayanan bir y\u00f6n\u00fcn\u00fcn olmas\u0131. Bu y\u00fczden formda olsan\u0131z bile bu hastal\u0131kla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelebilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n

Akut Da\u011f Hastal\u0131\u011f\u0131’n\u0131n ana nedeni \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde y\u00fcksekli\u011fe \u00e7\u0131kmakt\u0131r. \u00c7ok y\u00fckse\u011fe t\u0131rmanmak ve orada \u00e7ok uzun s\u00fcre kalmak da buna neden olabilir. Akut Da\u011f Hastal\u0131\u011f\u0131 semptomlar\u0131 genellikle deniz seviyesinden yakla\u015f\u0131k 2.500 metre y\u00fckseklikte g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flan\u0131r. Bir\u00e7ok kayak merkezi 2.500 m y\u00fckseklikte bulunmaktad\u0131r. Bununla birlikte, Washington \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesinde Akci\u011fer, Kritik Bak\u0131m ve Uyku T\u0131bb\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde profes\u00f6r olan Dr. Andrew Luks, da\u011fc\u0131lar\u0131n 2.500 m (8.200 feet) \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck y\u00fcksekliklerde akut da\u011f hastal\u0131\u011f\u0131 ya\u015famaya ba\u015flayabilece\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n\n\n\n

Deniz seviyesinde, atmosferik oksijen konsantrasyonu yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 21’dir ve barometrik bas\u0131n\u00e7 ortalama 760 milimetre c\u0131va (mmHg) d\u00fczeyindedir. Y\u00fcksek rak\u0131mlar atmosferik oksijen konsantrasyonunu de\u011fi\u015ftirmez. Bununla birlikte, nefes ba\u015f\u0131na oksijen molek\u00fcllerinin say\u0131s\u0131 azal\u0131r. 5.500 m (18.000 ft) civar\u0131nda, her nefes deniz seviyesinde bulunan oksijenin yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131n\u0131 i\u00e7erir. Ki\u015fi oksijen eksikli\u011fini telafi etmek i\u00e7in daha h\u0131zl\u0131 nefes almal\u0131 ve kalp de daha h\u0131zl\u0131 atmal\u0131d\u0131r. Daha h\u0131zl\u0131 nefes almak kan oksijen seviyelerini y\u00fckseltse de deniz seviyesi konsantrasyonlar\u0131na ula\u015fmazlar. Daha y\u00fcksek irtifalara y\u00fckselmek, k\u00fc\u00e7\u00fck kan damarlar\u0131ndan s\u0131v\u0131n\u0131n s\u0131zmas\u0131na neden olarak akci\u011ferlerde ve beyinde potansiyel olarak tehlikeli bir s\u0131v\u0131 birikimine neden olabilir. Kanda daha az oksijen oldu\u011funda, kalp ve akci\u011ferler daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmak zorundad\u0131r. Bu nabz\u0131 ve nefes alma oran\u0131n\u0131 y\u00fckseltir. V\u00fccudun daha fazla oksijen ta\u015f\u0131mas\u0131 i\u00e7in daha fazla k\u0131rm\u0131z\u0131 kan h\u00fccresi yap\u0131l\u0131r. V\u00fccut, y\u00fckseklikteki bir de\u011fi\u015fime kan asitli\u011fi seviyesini, akci\u011fer bas\u0131nc\u0131n\u0131, elektrolit seviyelerini ve s\u0131v\u0131 ve tuz dengesini de\u011fi\u015ftirerek yan\u0131t verir.<\/p>\n\n\n\n

Bir insan iklimlendirilmeden (aklimatizasyon) daha y\u00fcksek irtifalara y\u00fckselmeye devam ederse, ya\u015fam\u0131 tehdit eden hastal\u0131k riski vard\u0131r. \u0130nsan v\u00fccudunun daha d\u00fc\u015f\u00fck hava bas\u0131nc\u0131na ve d\u00fc\u015f\u00fck oksijen seviyelerine uyum sa\u011flamas\u0131 gerekir. Bu nedenle kademeli bir ilerlemeye ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Bu daha yava\u015f t\u0131rman\u0131\u015f iklimlendirme olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Ortalama bir insan v\u00fccudunun irtifa de\u011fi\u015fikli\u011fine al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in 1 ila 3 g\u00fcne ihtiyac\u0131 vard\u0131r. \u0130lerlemeden \u00f6nce yeni bir y\u00fcksekli\u011fe al\u0131\u015fmak i\u00e7in yeterli zaman harcamayan insanlar\u0131n irtifa hastal\u0131\u011f\u0131 geli\u015ftirme riski \u00e7ok y\u00fcksektir. Y\u00fcksek irtifaya iyi uyum g\u00f6steren insanlarda idrar miktar\u0131nda artma oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r. Bu art\u0131\u015f\u0131 sa\u011flayamayanlarda da\u011f hastal\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclme riskinin artt\u0131\u011f\u0131 bilinmelidir. Y\u00fcksek bir irtifaya ne kadar h\u0131zl\u0131 t\u0131rman\u0131rsan\u0131z, akut da\u011f hastal\u0131\u011f\u0131na yakalanma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131z o kadar artar. V\u00fccudun irtifaya uyum sa\u011flama konusunda inan\u0131lmaz bir yetene\u011fi var, ancak zamana ihtiyac\u0131 var. \u00d6rne\u011fin, 5000 metrelik bir y\u00fcksekli\u011fe uyum sa\u011flamak yakla\u015f\u0131k bir hafta s\u00fcrer.  <\/p>\n\n\n\n

Semptomlar:<\/em><\/strong> Akut da\u011f hastal\u0131\u011f\u0131 genellikle y\u00fckseli\u015ften en az 8 ila 36 saat sonra semptomlara neden olur. \u0130rtifa hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n birincil belirtisi ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131d\u0131r. Do\u011fru bir te\u015fhis i\u00e7in, bireyin en az 2.500 metreye ula\u015fmas\u0131 ve ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131na sahip olmas\u0131 gerekir. Ayr\u0131ca \u015fu semptomlardan birini g\u00f6stermeleri gerekir: i\u015ftahs\u0131zl\u0131k, bulant\u0131 veya kusma, bitkinlik veya halsizlik, ba\u015f d\u00f6nmesi, insomnia, eforla nefes darl\u0131\u011f\u0131, h\u0131zl\u0131 nab\u0131z, genel halsizlik, ellerin, ayaklar\u0131n ve y\u00fcz\u00fcn \u015fi\u015fmesi. \u0130rtifa Hastal\u0131\u011f\u0131, y\u00fcksek irtifa retina kanamas\u0131 ad\u0131 verilen g\u00f6z hasar\u0131na neden olabilir. Y\u00fcksek irtifa retina kanamas\u0131 semptomlu veya semptomsuz g\u00f6r\u00fclebilir. G\u00f6zde ayr\u0131nt\u0131l\u0131 g\u00f6rmeyi sa\u011flayan makula yap\u0131s\u0131 etkilenmedi\u011fi s\u00fcrece genellikle fark edilmez. Bulan\u0131k g\u00f6rme, y\u00fcksek irtifa retina kanamas\u0131n\u0131n ana semptomudur. \u0130rtifa hastal\u0131\u011f\u0131 olan insanlar irtifaya al\u0131\u015fana kadar y\u00fckselmeye devam etmemelidir. Ayn\u0131 irtifada dinlenirken semptomlar\u0131 k\u00f6t\u00fcle\u015fen bir ki\u015fi al\u00e7almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Tedavi: <\/em><\/strong>Akut da\u011f hastal\u0131\u011f\u0131 hafif semptomlar\u0131 i\u00e7in ilk tedavi kural\u0131, semptomlar\u0131n\u0131z tamamen ortadan kalk\u0131ncaya kadar y\u00fckselmeyi durdurmakt\u0131r. Daha \u015fiddetli semptomlar\u0131n\u0131z veya y\u00fcksek irtifa serebral \u00f6dem, y\u00fcksek irtifa akci\u011fer \u00f6demi veya bulan\u0131k g\u00f6rme semptomlar\u0131n\u0131z varsa, gecenin ortas\u0131nda olsa bile m\u00fcmk\u00fcn olan en k\u0131sa s\u00fcrede daha d\u00fc\u015f\u00fck bir irtifaya ge\u00e7meniz gerekir. Mevcut irtifan\u0131zda kal\u0131rsan\u0131z veya y\u00fckselmeye devam ederseniz, belirtiler k\u00f6t\u00fcle\u015fir ve hastal\u0131k \u00f6l\u00fcmc\u00fcl olabilir. Orta semptomlar\u0131 olan ki\u015filer genellikle 305 m iner ve 24 saat boyunca orada kal\u0131rlarsa iyi yan\u0131t verirler. Orta semptomlar\u0131 olan birey birka\u00e7 g\u00fcn boyunca bu d\u00fc\u015f\u00fck irtifada kal\u0131rsa, v\u00fccutlar\u0131 iklime al\u0131\u015f\u0131p tekrar y\u00fckselmeye ba\u015flayabilirler. \u015eiddetli semptomlar\u0131 olan insanlar en k\u0131sa s\u00fcrede en az 600 m inmelidir. \u015eiddetli semptomlar\u0131n ciddi veya hayat\u0131 tehdit eden komplikasyon riski vard\u0131r. Bu mesafeye inildikten sonra semptomlar\u0131 d\u00fczelmeyen insanlar kendilerini daha iyi hissetmeye ba\u015flayana kadar da\u011fdan a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru hareket etmelidir. \u0130rtifa hastal\u0131\u011f\u0131 belirtileriniz varsa alkol, uyku haplar\u0131 ve narkotik a\u011fr\u0131 kesici ila\u00e7lardan ka\u00e7\u0131n\u0131n. T\u00fcm bunlar d\u00fc\u015f\u00fck oksijen ko\u015fullar\u0131nda son derece tehlikeli bir \u015fekilde nefesinizi yava\u015flatabilir. <\/p>\n\n\n\n

Asetazolamid, idrar s\u00f6kt\u00fcr\u00fcc\u00fc olarak da\u011f hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi ve tedavisinde etkin bir ila\u00e7t\u0131r. \u0130drarda, sodyum, potasyum ve bikarbonat at\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 artt\u0131rarak solunumu uyar\u0131c\u0131 etki yapar. Karbonik anhidraz inhibit\u00f6r\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Oksijen yetersizli\u011fi nedeniyle solunum h\u0131zlan\u0131nca CO2 kayb\u0131 artar ve kandaki pC02 ile birlikte hidrojen de azal\u0131r. Kandaki hidrojen azl\u0131\u011f\u0131 solunumun daha fazla h\u0131zlanmas\u0131na engel olur. Solunumun h\u0131zlanmas\u0131 i\u00e7in kandaki hidrojenin artt\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. \u0130\u015fte Asetazolamid bunu sa\u011flamaktad\u0131r. Buna paralel olarak alveollerdeki CO2 at\u0131l\u0131r ve alveoler O2 nin artmas\u0131 ile birlikte PO2 artarak hipoksinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilir.<\/p>\n\n\n\n

Yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada Asetazolamid 3900 m.de ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131s\u0131n\u0131 %100’den %65’e, sindirim bozukluklar\u0131n\u0131 %75’den %48’e, uykusuzlu\u011fu %78’den %40’a d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. 4400 m.de 64 da\u011fc\u0131 ile yap\u0131lan bir ba\u015fka \u00e7al\u0131\u015fmada Akut Da\u011f Hastal\u0131\u011f\u0131 s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n %67’den %17’ye indi\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6nleme: <\/em><\/strong>Y\u00fckseklik hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nlemenin en iyi yolu yava\u015f\u00e7a 3.000 metrenin \u00fczerindeki irtifalara seyahat etmektir.V\u00fccudun irtifa de\u011fi\u015fikli\u011fine al\u0131\u015fmas\u0131 genellikle birka\u00e7 g\u00fcn s\u00fcrer. 3000 m.ler civar\u0131nda birka\u00e7 g\u00fcn ge\u00e7irilmesi, aklimatizasyonun sa\u011flanmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli olmaktad\u0131r. Yava\u015f ve kademeli t\u0131rman\u0131\u015fla da bu sa\u011flanabilir. G\u00fcnde 4 ila 6 litre su t\u00fcketin. 2990 m’nin \u00fczerinde bir rak\u0131mda, her gece 300 m’den daha fazla y\u00fckselmeyin. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, bir \u00f6nceki gece dinlenme yerinizden 300m daha y\u00fcksekte uyumay\u0131n. G\u00fcn boyunca bundan daha fazla y\u00fckselseniz bile, uyumadan \u00f6nce a\u015fa\u011f\u0131 inin, b\u00f6ylece uyudu\u011funuzda bir \u00f6nceki geceden 300m daha y\u00fcksek olamazs\u0131n\u0131z. 3000 m\u2019ye kadar 1 gece, 3000 m\u2019nin \u00fczerinde 300-500 m\u2019de her gece, her 1000 m\u2019de ayn\u0131 irtifada 2 gece
kal\u0131nmal\u0131. Sigara i\u00e7meyin. Alkoll\u00fc i\u00e7ecek t\u00fcketmeyin. Asetazolamid ve deksametazon gibi ila\u00e7lar irtifa hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in kullan\u0131labilir.3.000 metre \u00fczerinde seyahat ediyorsan\u0131z, birka\u00e7 g\u00fcn boyunca yeterli oksijen ta\u015f\u0131mal\u0131s\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ki ana irtifa hastal\u0131\u011f\u0131 komplikasyonu, akci\u011ferlerin ve beynin y\u00fcksek irtifa \u00f6demleridir.<\/p>\n\n\n\n

Y\u00fcksek \u0130rtifa Serebral \u00d6demi (<\/strong>HACE<\/em> \u2013High<\/em> altitude cerebral<\/em> edema):<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

V\u00fccut dokular\u0131n\u0131n yetersiz oksijenlenmesine “hipoksi” denir. Hipoksi sonucu refleks fizyolojik mekanizmalar\u0131n devreye girmesiyle solunum ve kalp h\u0131zlar\u0131nda artma meydana gelir. Dokulara oksijen da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n yeniden d\u00fczenlenmesi i\u00e7in ortaya \u00e7\u0131kan bu mekanizmalar \u00e7o\u011funlukla yetersiz kal\u0131r. Y\u00fcksek irtifada solunum h\u0131z\u0131n\u0131n artmas\u0131yla, solunumla kaybedilen CO2 miktar\u0131 da artar. Buna paralel olarak kandaki C02 miktar\u0131 da azal\u0131r. Buna “Hipokapni” denir. Hipoksi beyin damarlar\u0131nda geni\u015flemeye, hipokapni ise daralmaya yol a\u00e7ar. \u0130kisi birlikte iken ise hipoksinin geni\u015fletici etkisi a\u011f\u0131r basar ve beyin damarlar\u0131ndaki diren\u00e7 azal\u0131r. Buna ba\u011fl\u0131 olarak beyin kan ak\u0131m\u0131 %25-50 oran\u0131nda artar. Damarlar\u0131n gerilmesine ba\u011fl\u0131 olarak ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar. Beyin kan ak\u0131m\u0131ndaki bu art\u0131\u015f\u0131n beyin \u00f6demi olu\u015fumundan sorumlu oldu\u011fu san\u0131lmaktad\u0131r. Bunun sonucunda damarlardan d\u0131\u015far\u0131 s\u0131v\u0131 s\u0131zmakta ve h\u00fccrelerde \u015fi\u015fme meydana gelmektedir. Ayr\u0131ca oksijensiz kalan beyin h\u00fccrelerinin metabolizmalar\u0131 \u00e7abuk bozulur ve bu da h\u00fccre \u015fi\u015fmesi i\u00e7in ayr\u0131 bir nedendir.<\/p>\n\n\n\n

HACE ya\u015fam\u0131 tehdit eden bir durumdur. Genellikle ne yard\u0131m\u0131n ne de uygun te\u015fhis ara\u00e7lar\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015fmanca bir ortamda ger\u00e7ekle\u015fir. Daha \u00f6nceleri HACE’nin hayatta kalanlar\u0131n beyinlerinde iz b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Bir ara\u015ft\u0131rma ekibi, MRI taramalar\u0131yla HACE’li bir\u00e7ok da\u011fc\u0131da t\u0131rman\u0131\u015ftan sonraki y\u0131llar\u0131nda beyinlerinde kanama izleri buldu. Birka\u00e7 y\u0131l sonra, HACE ma\u011fdurlar\u0131n\u0131n beyinlerinde makro kanamalar veya mikro kanamalar g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n

Y\u00fcksek irtifa serebral \u00f6dem bir\u00e7ok uzman taraf\u0131ndan ileri derece akut da\u011f hastal\u0131\u011f\u0131 olarak kabul edilir. Genellikle akut da\u011f hastal\u0131\u011f\u0131 semptomlar\u0131ndan sonra geli\u015fir. Bir ki\u015fi en az bir hafta boyunca y\u00fcksek irtifada kald\u0131\u011f\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kar. Daha \u015fiddetli olan bu rak\u0131m hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n belirtileri hemen fark edilmeyebilir \u00e7\u00fcnk\u00fc hastal\u0131k gece boyunca ba\u015flayabilir. Bu d\u00fc\u015f\u00fck oksijen hasar\u0131 beyin ve d\u00fc\u015f\u00fcnce s\u00fcrecini etkiledi\u011finden y\u00fcksek irtifa serebral \u00f6demi olan bir ki\u015fi, seyahat etti\u011fi arkada\u015f\u0131n\u0131n al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k davran\u0131\u015flar\u0131 fark edene kadar semptomlar\u0131n daha \u015fiddetli hale geldi\u011fini anlamayabilir. Semptomlar; ciddi ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, kusma, dengede bozulma, konf\u00fczyon (zihinsel karma\u015f\u0131kl\u0131k), a\u015f\u0131r\u0131 yorgun hissetme, g\u00f6rsel hal\u00fcsinasyonlar, reflekslerde artma ya da azalma, duyu ve motor fonksiyonlarda bozulma ve ileriki vakalarda komad\u0131r. Tedavi edilmezse, \u00f6l\u00fcm riski \u00e7ok y\u00fcksektir. Etkilenen ki\u015fi hemen en az 610 m inmeli ve gerekirse takviye oksijen verilmeli, ila\u00e7 olarak deksametazon almal\u0131 veya ta\u015f\u0131nabilir hiperbarik bir odaya konulmal\u0131d\u0131r. Deksametazon ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k aktivitesini ve iltihab\u0131 bask\u0131layan \u00f6zelliklere sahip g\u00fc\u00e7l\u00fc bir steroid hormondur. Beyin \u00f6demini azalt\u0131r. \u0130nsanlar genellikle yakla\u015f\u0131k 6 saat i\u00e7inde semptomlarda iyile\u015fme ya\u015farlar. Bu ilac\u0131n mide a\u011fr\u0131s\u0131, depresyon ve \u00f6fori gibi baz\u0131 olas\u0131 yan etkileri vard\u0131r . <\/p>\n\n\n\n

Y\u00fcksek \u0130rtifa Akci\u011fer \u00d6demi
(HAPE – High Altitude Pulmonary Edema):<\/em><\/h2>\n\n\n\n

Y\u00fcksek irtifa akci\u011fer \u00f6demi, 3000 metrenin \u00fczerine ani \u00e7\u0131k\u0131\u015flar yapanlarda ilk birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7erisinde geli\u015febilen bir durumdur. S\u0131kl\u0131\u011f\u0131, y\u00fckselme h\u0131z\u0131na, ula\u015f\u0131lan y\u00fcksekli\u011fe ve ki\u015fisel yatk\u0131nl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131d\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131 ini\u015fin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 ve oksijen tedavisinin yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 hallerde yar\u0131 yar\u0131ya \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanmaktad\u0131r.
Hipoksinin akci\u011fer damarlar\u0131nda refleks bir daralmaya neden oldu\u011fu bilinmektedir. Bu daralma akci\u011fer damar sisteminde bir tansiyon y\u00fckselmesine neden olmaktad\u0131r. Buna “Pulmoner hipertansiyon” denir ve bunun y\u00fcksek irtifa akci\u011fer \u00f6deminden sorumlu oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Damar i\u00e7inde artan bas\u0131n\u00e7 damar i\u00e7i s\u0131v\u0131y\u0131 damar d\u0131\u015f\u0131na s\u0131zd\u0131r\u0131r ve yava\u015f yava\u015f alveoller i\u00e7erisinde s\u0131v\u0131 birikmeye ba\u015flar. Damar duvar\u0131ndaki ge\u00e7irgenli\u011fin de artt\u0131\u011f\u0131 san\u0131lmaktad\u0131r.
Akci\u011fer \u00f6demi normal \u015fartlarda s\u0131kl\u0131kla kalp yetmezli\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclen ve alveollerde s\u0131v\u0131 birikmesi ile bulgular\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karan bir durumdur. Normalde i\u00e7erisinde hava bulunmas\u0131 gereken alveol\u00fcn i\u00e7erisinde s\u0131v\u0131 olmas\u0131 ise solunumu g\u00fc\u00e7le\u015ftiren ve ki\u015fiyi \u00f6l\u00fcme g\u00f6t\u00fcrebilen bir olayd\u0131r.
Harcanan eforun fazla olmas\u0131 , iyi aklimatize olmu\u015f da\u011fc\u0131larda da akci\u011fer \u00f6demini kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Ancak y\u00fcksek irtifada hi\u00e7 efor harcamayanlarda bile akci\u011fer \u00f6deminin geli\u015fti\u011fi bilinmektedir. 5000 m. nin \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7\u0131k\u0131\u015flarda, yeterli oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen aklimatizasyonun bile \u00f6demin \u00f6nlenmesinde yetersiz kald\u0131\u011f\u0131 belirlenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

HAPE, 2.500 ve 5500 m aras\u0131ndaki da\u011fc\u0131lar\u0131n % 8’ini etkiler. Hastal\u0131\u011fa yakalananlarda birka\u00e7 saat boyunca keyifsizlik, bacak kaslar\u0131nda a\u011fr\u0131, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, uykusuzluk, huzursuzluk ve bazen kalp \u00e7arp\u0131nt\u0131s\u0131 gibi sinsi semptomlar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bunlar\u0131 takiben ya da aniden ortaya \u00e7\u0131kan ve gittik\u00e7e \u015fiddetlenen kuru bir \u00f6ks\u00fcr\u00fck ve nefes darl\u0131\u011f\u0131 ile hastal\u0131k kendini g\u00f6sterir. Y\u00fczde, ellerde ve ayaklarda morarma olur. Akci\u011ferlerde duyulmaya ba\u015flayan raller, bir s\u00fcre sonra h\u0131r\u0131lt\u0131l\u0131 bir solunum \u015feklinde belirgin hale gelir. \u00d6ks\u00fcr\u00fck ile birlikte balgam ortaya \u00e7\u0131kar ve nefes darl\u0131\u011f\u0131 \u015fiddetlenir.<\/p>\n\n\n\n

Ral: Akci\u011ferlerde biriken s\u0131v\u0131ya ba\u011fl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kan ve her nefes al\u0131p verme s\u0131ras\u0131nda stetoskop ile s\u0131rttan dinlemekle duyulabilen h\u0131\u015f\u0131rt\u0131 tarz\u0131nda sesler <\/p>\n\n\n\n

HACE’ye benzer \u015fekilde, etkilenen ki\u015fi hemen en az 600 m inmelidir. E\u011fer varsa oksijen deste\u011fi sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Nifedipin, a\u015fa\u011f\u0131ya ini\u015fin ve oksijen verilmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda en iyi se\u00e7enek olarak de\u011ferlendirilebilir. Bu, y\u00fcksek tansiyon tedavisinde yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan dihidropiridin kalsiyum kanal blokeridir. Nifedipin’ in hipoksiye cevap olarak, daralm\u0131\u015f olan akci\u011fer damarlar\u0131n\u0131 \u00e7ok h\u0131zl\u0131 olarak geni\u015fletti\u011fi ve bu sayede akci\u011fer sisteminde y\u00fckselmi\u015f olan kan bas\u0131nc\u0131n\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6sterilmi\u015ftir. Normalde geni\u015f olan damarlar\u0131 daha fazla geni\u015fletmedi\u011fi, sadece daralm\u0131\u015f olan damarlar\u0131 geni\u015fletti\u011fi bilinmektedir. Y\u00fcksek irtifada geli\u015fen akci\u011fer \u00f6deminde nifedipinin koruyucu olarak verilmesi halinde akci\u011ferlerde artan damar bas\u0131nc\u0131n\u0131 azaltt\u0131\u011f\u0131 ve gaz de\u011fi\u015fimini d\u00fczeltti\u011fi g\u00f6sterilmi\u015ftir. Nifedipin kan bas\u0131nc\u0131nda ani d\u00fc\u015fmelere neden olabilece\u011finden, insanlar\u0131n bu ilac\u0131 ald\u0131ktan sonra \u00e7ok h\u0131zl\u0131 kalkmamalar\u0131 \u00f6nerilir. Asetazolamidin ise t\u0131rman\u0131\u015ftan \u00fc\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce verilmeye ba\u015flanmas\u0131n\u0131n faydal\u0131 oldu\u011fu bulunmu\u015ftur. Ancak bu t\u00fcr idrar s\u00f6kt\u00fcr\u00fcc\u00fc ila\u00e7lar\u0131n dikkatsizce kullan\u0131lmas\u0131 halinde v\u00fccudun s\u0131v\u0131 dengesi bozulabilmekte ve s\u0131v\u0131 ihtiyac\u0131 normale g\u00f6re \u00e7ok artm\u0131\u015f olan da\u011fc\u0131da dehidrasyon bulgular\u0131 ortaya \u00e7\u0131kabilmektedir. Da\u011fc\u0131 her zaman yeterli miktarda s\u0131v\u0131 almal\u0131d\u0131r ve alkolden ka\u00e7\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Hipoksi \u015eehri<\/h2>\n\n\n\n

D\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitli y\u00f6relerindeki da\u011flarda akci\u011fer \u00f6demi i\u00e7in tehlikeli s\u0131n\u0131rlar\u0131n farkl\u0131 irtifalarda oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir. Bunun b\u00f6lgesel kar s\u0131n\u0131rlar\u0131na ve hava s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.Solunan havada bulunan ozon miktar\u0131n\u0131n fazla olmas\u0131 da hipoksiyi artt\u0131rmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

5100 metre y\u00fckseklikte, bir Peru alt\u0131n madencili\u011fi kasabas\u0131 d\u00fcnyan\u0131n en y\u00fcksek yerle\u015fim yeridir ve son derece d\u00fc\u015f\u00fck oksijen seviyelerinde ya\u015fam\u0131n v\u00fccudu nas\u0131l y\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 incelemek i\u00e7in iyi bir yerdir. Peru Andlar\u0131’nda Ocak ay\u0131 ozon olu\u015fumu i\u00e7in en elveri\u015fli ayd\u0131r ve en s\u0131k akci\u011fer \u00f6demi vakas\u0131na bu ayda raslanmaktad\u0131r. Burada ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z her nefes deniz seviyesinin yar\u0131s\u0131 kadar oksijen i\u00e7erir. S\u00fcrekli oksijen yoksunlu\u011fu, kronik da\u011f hastal\u0131\u011f\u0131 (KDH) ad\u0131 verilen Monge hastal\u0131\u011f\u0131 olarak da bilinen ve k\u0131rm\u0131z\u0131 kan h\u00fccrelerinin a\u015f\u0131r\u0131 \u00e7o\u011falmas\u0131 olan bir sendroma neden olabilir. KDH 3.000 m y\u00fckseklikte uzun bir s\u00fcre ge\u00e7irdikten sonra geli\u015fir. Kronik da\u011f hastal\u0131\u011f\u0131 genetik bir ba\u011flant\u0131ya sahip gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Ara\u015ft\u0131rmalar, iki genin (ANP32D ve SENP1) kronik da\u011f hastal\u0131\u011f\u0131 ya\u015fayan insanlarda daha yayg\u0131n oldu\u011funu ke\u015ffetti. Semptomlar ba\u015f d\u00f6nmesi, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, kulak \u00e7\u0131nlamas\u0131, uyku sorunlar\u0131, nefes darl\u0131\u011f\u0131, \u00e7arp\u0131nt\u0131, yorgunluk ve dudaklar\u0131, di\u015f etlerini ve elleri morumsu maviye \u00e7eviren siyanoz. Uzun vadede, KDH kalp yetmezli\u011fine ve \u00f6l\u00fcme yol a\u00e7abilir. Her ne kadar hasar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 kal\u0131c\u0131 olsa da, durumun etkilenen insanlar\u0131n daha d\u00fc\u015f\u00fck bir rak\u0131ma yeniden yerle\u015ftirilmesi d\u0131\u015f\u0131nda bir tedavisi yoktur.
Peru’da, n\u00fcfusun \u00fc\u00e7te birinin 2500 metrenin \u00fczerinde ya\u015famas\u0131na ra\u011fmen ihmal edilmi\u015f bir hastal\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan\u0131n oksijen kayna\u011f\u0131n\u0131 sadece birka\u00e7 dakika kapat\u0131n, sonu\u00e7 geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan beyin hasar\u0131 ve ileri evrede de \u00f6l\u00fcmd\u00fcr. Ancak oksijen seviyesini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcn, en az\u0131ndan k\u0131sa vadede ba\u015fa \u00e7\u0131kmada olduk\u00e7a becerikliyiz. Evet, 2500 metreye veya daha y\u00fcksekte olan araziler genellikle ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 ve bulant\u0131 da dahil olmak \u00fczere akut da\u011f hastal\u0131\u011f\u0131 geli\u015ftirir. Ancak belirtiler bir veya iki g\u00fcn i\u00e7inde temizlenmeye ba\u015flar. V\u00fccut, hemoglobine ba\u011fl\u0131 oksijeni organlara ve dokulara ta\u015f\u0131yan ekstra k\u0131rm\u0131z\u0131 kan h\u00fccreleri yaparak adapte olur.<\/p>\n\n\n\n

Y\u00fcksek irtifada uzun s\u00fcreli ya\u015fam daha zordur. Bir\u00e7ok insan, oksijen t\u00fcketimini egzersiz ve b\u00fcy\u00fcme i\u00e7in yeterince artt\u0131rmakta zorlanmaktad\u0131r. \u00dcreme \u00f6zellikle zordur. Hamile kad\u0131nlarda hipoksi genellikle hem anneyi hem de bebe\u011fi tehlikeye atabilecek preeklampsiye, ayr\u0131ca erken do\u011fum ve d\u00fc\u015f\u00fck bebek a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131na yol a\u00e7ar.<\/p>\n\n\n\n

Y\u00fczlerce nesil boyunca y\u00fcksek da\u011flar\u0131 i\u015fgal eden n\u00fcfus \u00e7ok daha iyi durumdad\u0131r. Andeanlar 15.000 y\u0131l boyunca y\u00fcksek irtifalarda ya\u015f\u0131yorlar ve Tibet Platosu ve Do\u011fu Afrika da\u011fl\u0131klar\u0131nda ya\u015fayanlar gibi, karma\u015f\u0131k fizyolojik de\u011fi\u015fiklikler yoluyla hipoksi ile ba\u015fa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in evrimle\u015ftiler. Son on y\u0131lda, bilim insanlar\u0131 bu adaptasyonlar\u0131n alt\u0131nda yatan birka\u00e7 geni ve aday genleri saptad\u0131lar. Andeanlarda \u00f6nemli bir adaptasyon, kanlar\u0131n\u0131n daha fazla oksijen ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131 sa\u011flayan y\u00fcksek hemoglobindir. Bununla birlikte, baz\u0131 insanlarda, k\u0131rm\u0131z\u0131 kan h\u00fccreleri \u00e7o\u011fald\u0131k\u00e7a d\u00fczeyleri kontrolden \u00e7\u0131kar ve Kronik Da\u011f Hastal\u0131\u011f\u0131’na yol a\u00e7ar. K\u0131rm\u0131z\u0131 kan h\u00fccrelerinin fazla olmas\u0131 kan\u0131 daha viskoz hale getirir ve dola\u015f\u0131m sistemini zorlar. Normalde gerekti\u011finde geni\u015fleyen dinamik t\u00fcpler olan kan damarlar\u0131 kal\u0131c\u0131 olarak geni\u015fletir. Akci\u011ferlerdeki kan bas\u0131nc\u0131 s\u0131kl\u0131kla artar. Kalp fazla \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7<\/h2>\n\n\n\n

Everest \u00c7in\u2013Nepal s\u0131n\u0131r\u0131 \u00fczerinde yer al\u0131r. Nepal ve \u00c7in aras\u0131ndaki ili\u015fki m\u00fckemmel bir \u015fekilde dostanedir ve bu iki \u00fclke aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131n d\u00fcnyan\u0131n en y\u00fcksek da\u011f\u0131nda bulu\u015fmas\u0131, sembolik bir ger\u00e7ektir. Yani teorik olarak, evrene en yak\u0131n olan bu zirve tek bir devlete ait de\u011fildir, burada Nepal ve \u00c7in\u2019in ortak sahipli\u011fi bulunmaktad\u0131r<\/strong>. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde muhte\u015fem anlamlar \u00e7\u0131kart\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsano\u011flu her zaman yap\u0131lmayan\u0131 yapmak ister, zorlu olan\u0131 ba\u015farmay\u0131 ister. Her zaman da do\u011fay\u0131 hissetmek istedi insano\u011flu, ona dokunmay\u0131, ke\u015ffetmeyi… Kendimizi do\u011fada arad\u0131k. Biz kimdik? Belki de kendimizi yine orada bulduk. Hep i\u00e7ine \u00e7ekti heyecan, merak, ke\u015ffetme i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fc. Bize kucak a\u00e7arken do\u011fa, bize m\u0131r\u0131ldand\u0131\u011f\u0131 melodi yard\u0131m \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmemeli. \u00c7\u00fcnk\u00fc arad\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 yine onda bulmaya devam edece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131mda \u0130rtifa hastal\u0131\u011f\u0131 olarak da bilinen Akut Da\u011f Hastal\u0131\u011f\u0131’ n\u0131 anlatt\u0131m. Y\u00fcksekliklerde kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fimiz tek hastal\u0131k bu de\u011fil ama en \u00f6nemlisi, en h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde \u00f6ld\u00fcreni kesinlikle bu hastal\u0131k. Olabildi\u011fince hayat kurtar\u0131c\u0131 bilgileri, dikkat edilmesi gerekenleri yazmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bana ilham olan sevgili do\u011faya sonsuz te\u015fekk\u00fcrler. Sevgiyle kal\u0131n.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a<\/h2>\n\n\n\n

Physiology in Medicine: A physiologic approach to prevention and treatment of acute high-altitude illnesses, Andrew M. Luks, 01 MAR 2015 https:\/\/doi.org\/10.1152\/japplphysiol.00955.2014<\/a><\/p>\n\n\n\n

National Geographic, Everest 1953: First Footsteps – Sir Edmund Hillary and Tenzing Norgayttps:\/\/www.nationalgeographic.com\/adventure\/features\/everest\/sir-edmund-hillary-tenzing-norgay-1953\/<\/a><\/p>\n\n\n\n

Altitude Illness by Andrew M. Luks , MD, University of Washington
https:\/\/www.merckmanuals.com\/professional\/injuries-poisoning\/altitude-diseases\/altitude-illness#v1115034<\/a> <\/p>\n\n\n\n

Smedley T, Grocott MP. Acute high-altitude illness: a clinically orientated review. British Journal of pain,2013;7(2):85\u201394. doi:10.1177\/2049463713489539 <\/a><\/p>\n\n\n\n

Centers for Disease Control and Prevention, High-Altitude Travel & Altitude Illness, Peter H. Hackett, David R.\u202fShlim
https:\/\/wwwnc.cdc.gov\/travel\/yellowbook\/2020\/noninfectious-health-risks\/high-altitude-travel-and-altitude-illness<\/a> <\/p>\n\n\n\n

High Altitude Climbing: Are Microhemorrhages Only Found in the Brains of Survivors of High Altitude Cerebral Edema (HACE)? A Cross Sectional Study including Healthy Extreme Altitude Climbers and Those with Different High Altitude Illnesses November 28, 2012 <\/em>http:\/\/archive.rsna.org\/2012\/12030009.html<\/a><\/p>\n\n\n\n

Science, Hypoxia City,https:\/\/vis.sciencemag.org\/hypoxia-city\/<\/a><\/p>\n\n\n\n

Chronic Mountain Sickness: Clinical Aspects, Etiology, Management, and TreatmentFrancisco C. Villafuerte and Noem\u00ed Corante, 9 Jun 2016https:\/\/doi.org\/10.1089\/ham.2016.0031<\/a><\/p>\n\n\n\n

Dan Zhou, Whole-Genome Sequencing Uncovers the Genetic Basis of Chronic Mountain Sickness in Andean Highlanders, The American Journal of Human Genetics, 5 September 2013, https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.ajhg.2013.07.011<\/a><\/p>\n\n\n\n


<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Everest Da\u011f\u0131 Tibet\u00e7ede \u201cEvrenin Tanr\u0131\u00e7as\u0131\u201d anlam\u0131na gelen \u201cChomolungma\u201d olarak, Nepal ise \u201cG\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn Tanr\u0131\u00e7as\u0131\u201d anlam\u0131na gelen \u201cSagarmatha\u201d olarak adland\u0131rl\u0131r. Edmund Hillary,<\/p>\n","protected":false},"author":145,"featured_media":4562,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3],"tags":[604,603,601,600,606,608,609,602,607,605],"acf":[],"views":1111,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4556"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/145"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4556"}],"version-history":[{"count":41,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4556\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4685,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4556\/revisions\/4685"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4562"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4556"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4556"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4556"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}