Geceleri daha rahat uyumak, g\u00fcn boyu zihni daha verimli kullanmak, dikkat da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nlemek, haf\u0131zay\u0131 kuvvetlendirmek, kendini s\u00fcrekli enerjik ve zinde hissetmek\u2026 Kula\u011fa \u00e7ok tatl\u0131 geliyor de\u011fil mi? O halde \u015fimdi o k\u00fcp \u015fekeri b\u0131rak ve ka\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 bardaktan yava\u015f\u00e7a \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
\u015eekerin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131za zararl\u0131 oldu\u011funu hep duyar\u0131z ama neden zararl\u0131? \u00c7aya at\u0131lan beyaz \u015fekerden bahsetmiyoruz sadece. End\u00fcstri \u00e7a\u011f\u0131nda \u00fcretimde kullan\u0131lan 56 \u00e7e\u015fit \u015feker mevcut. Marketteki \u00fcr\u00fcnlerin %80\u2019inden fazlas\u0131 glikoz, fruktoz, laktoz, sukroz, glikoz \u015furubu, fruktoz \u015furubu ve benzeri isimlerle an\u0131lan \u015feker ihtiva ediyor. Bu \u00fcr\u00fcnlerin \u00e7o\u011fu g\u00fcnl\u00fck at\u0131\u015ft\u0131rmal\u0131k olarak yenilen ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 etiketiyle sat\u0131lan \u00fcr\u00fcnlerdir. Dilerseniz etiketlerine bir g\u00f6z at\u0131n; meyveli yo\u011furt, m\u0131s\u0131r gevre\u011fi, ket\u00e7ap, portakal suyu, \u00e7ikolata, bisk\u00fcvi ve daha bir\u00e7ok \u00fcr\u00fcn eklenmi\u015f \u015feker i\u00e7eriyor. Peki, sigaradan daha fazla ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yapan bu \u015feker bize ne kadar zararl\u0131? Nas\u0131l kurtulabiliriz? Kurtuldu\u011fumuzda a\u00e7 m\u0131 kalaca\u011f\u0131z?<\/p>\n
Problem do\u011fal \u015fekerde de\u011fil end\u00fcstri \u015fekerinde<\/p>\n
Asl\u0131nda \u015feker y\u00fczy\u0131llard\u0131r kullan\u0131l\u0131yor ve do\u011fal yiyeceklerin i\u00e7erisinde de mevcut. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki as\u0131l problem, yiyeceklere y\u00fcksek d\u00fczeyde i\u015flenmi\u015f \u015feker eklenilmesi. \u00c7\u00fcnk\u00fc v\u00fccudumuz bu kadar y\u00fcksek seviyede \u015fekeri y\u00f6netmeye al\u0131\u015f\u0131k de\u011fil.<\/p>\n
\u015eeker end\u00fcstrisinin de\u011feri 2015\u2019te 3.1 milyar dolara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 biliniyor. Euromonitor\u2019un verilerine g\u00f6re 2016\u2019da \u015feker end\u00fcstrisinde kullan\u0131lan \u015feker hacmi %1.5 artarak 97.121.600 tona ula\u015fm\u0131\u015f. Ayr\u0131ca, istatistiklere g\u00f6re y\u00fcksek dozda fruktoz m\u0131s\u0131r \u015furubu kullan\u0131m\u0131 son 15 y\u0131lda %250 artm\u0131\u015f. Pazara yeni bir \u00fcr\u00fcn s\u00fcr\u00fclmek istendi\u011finde \u00f6nce tat testleri yap\u0131l\u0131yor, yeni bir \u00e7orba \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 zaman farkl\u0131 \u00f6rnekler tatt\u0131r\u0131l\u0131yor. B\u00f6ylece i\u00e7ine hangi seviyede \u015feker kat\u0131laca\u011f\u0131na karar veriliyor. Konserve fasulyelerde, haz\u0131r soslu tavuklarda, ket\u00e7ap ve \u00e7o\u011fu sosta da \u015feker mevcut.<\/p>\n
\u0130nsanlar\u0131n \u015fekere kar\u015f\u0131 zaaf\u0131 vard\u0131r ve \u015feker end\u00fcstrisi bunun \u00fczerinden beslenir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir insan\u0131n can\u0131n\u0131n tatl\u0131 \u00e7ekmesinin biyolojik sebebi, beyinde \u015fekere y\u00f6nelik olu\u015fan bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131kt\u0131r. \u015eeker oran\u0131 y\u00fcksek g\u0131dalar\u0131 yedi\u011fimizde i\u00e7inde bulunan \u015feker bizi tekrar tekrar yeme\u011fe \u00e7eker. Buradaki yeme iste\u011fi v\u00fccudun ihtiyac\u0131 olan bir istek de\u011fil, psikolojik hissiyata ba\u011fl\u0131 bir yeme arzusudur. Bu hissiyat\u0131n sebebi ise \u015fekerin beyindeki \u00f6d\u00fcl mekanizmas\u0131n\u0131 ve dopamin hormonunu harekete ge\u00e7irmesidir. Yani \u015feker yedik\u00e7e tekrar yiyesi gelir insan\u0131n. Sigara ve di\u011fer uyu\u015fturucular da beyni ayn\u0131 \u015fekilde etkiledi\u011fi i\u00e7in ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yapmaktad\u0131r. Fakat brokoli yemek bu hormonu etkilemez. Bu da \u00e7ocuklara \u015feker yerine brokoli yedirmenin neden bu derece zor oldu\u011funu a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/p>\n
Dopamin hormonu (mutluluk hormonu) beyinde belli bir seviyede vard\u0131r. \u015eeker kullan\u0131m\u0131 bu seviyeyi anl\u0131k olarak artt\u0131r\u0131r. \u0130mtihanlardan \u00f6nce \u015feker veya \u00e7ikolata tavsiye edilmesinin sebebi de budur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu hormon bizi daha iyi hissettirir ve \u00f6zg\u00fcveni artt\u0131r\u0131r. (Belirtmeden ge\u00e7meyelim s\u0131nav \u00f6ncesi elma yemek daha iyi bir tercih olacakt\u0131r.) Fakat zamanla beyin bu anl\u0131k art\u0131\u015flara adapte olur ve normalden daha az dopamin salg\u0131lamaya ba\u015flar. \u015eeker kulland\u0131ktan bir s\u00fcre sonra bu seviye aniden d\u00fc\u015fer ve bu d\u00fc\u015f\u00fc\u015f mutsuzluk, depresyon gibi sonu\u00e7lara sebep olur. K\u0131saca, \u015feker dopamin dengesini bozar. Beyin suni sebeplerle dopamin artt\u0131rmaya ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelir.<\/p>\n
Di\u011fer bir deyi\u015fle, her zaman \u201cmutlu\u201d olabilecekken \u015feker kullanarak arada bir \u201cmutlu\u201d oluruz.<\/p>\n
\u015eeker ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n etkileri<\/p>\n
Psikolojik bozukluklar ve anl\u0131k yorgunluk hissinin yan\u0131nda, fazla \u015feker yeme al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 zaman i\u00e7inde \u00e7e\u015fitli sa\u011fl\u0131k problemlerine yol a\u00e7ar. \u0130statistiklere g\u00f6re son 15 y\u0131lda diyabet hastal\u0131\u011f\u0131 %45 oran\u0131nda art\u0131\u015f g\u00f6stermi\u015f.<\/p>\n
Neuroscience dergisinde yay\u0131nlanan bir makaleye g\u00f6re, y\u00fcksek oranda ya\u011f ve i\u015flenmi\u015f \u015feker i\u00e7eren yiyeceklerle beslenmek n\u00f6ronlar\u0131n b\u00fcy\u00fcmesinde g\u00f6revli olan \u201cBeyin Kaynakl\u0131 N\u00f6rotrofik Fakt\u00f6r\u2019e\u201d ve \u00f6\u011frenmeye zarar veriyor. Norve\u00e7\u2019te 5.498 10. S\u0131n\u0131f \u00f6\u011frencisi \u00fczerinde yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, y\u00fcksek miktarda \u015feker i\u00e7eren g\u0131dalar\u0131n yenilmesi ak\u0131l sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na zarar veriyor ve sosyal problem ve topluma intibaks\u0131zl\u0131\u011fa sebep olabilen davran\u0131\u015f bozuklu\u011funa yol a\u00e7abiliyor.<\/p>\n
\u015eekerin ABC\u2019si<\/p>\n
\u015eekeri daha iyi anlamak i\u00e7in biraz biyolojisine dalal\u0131m. Glikoz v\u00fccudun ilk enerji kayna\u011f\u0131d\u0131r. V\u00fccuda al\u0131nan karbonhiratlar\u0131n \u00e7o\u011fu glikoza \u00e7evrilir. Glikoz kan \u015fekeri olarak da adland\u0131r\u0131l\u0131r. V\u00fccutta ihtiya\u00e7 fazlas\u0131 glikoz oldu\u011funda ins\u00fclin hormonu devreye girer ve kandaki \u015feker oran\u0131n\u0131 d\u00fczenler.<\/p>\n
Fruktoz ise meyve \u015fekeri olarak bilinir. Do\u011fal olarak bal ve meyvede bulunur. Yapay yollarla paketlenmi\u015f yiyecek ve i\u00e7eceklerin \u00e7o\u011funa kat\u0131l\u0131r. Fruktoz, glikoz gibi ins\u00fclin salg\u0131lanmas\u0131na yol a\u00e7maz. Fruktoz sadece karaci\u011ferde i\u015flenebilir. Kandaki ya\u011f asidi oran\u0131n\u0131 glikoza g\u00f6re daha fazla artt\u0131r\u0131r. A\u015f\u0131r\u0131 yenilmesi karaci\u011fer ya\u011flanmas\u0131na ve obeziteye sebep olur.<\/p>\n
Sakkaroz, glikoz ve fruktozun birle\u015fmesinden elde edilir. Beyaz \u015feker veya sofra \u015fekeri olarak da bilinir. Meyvelerde de bulunur. \u00c7o\u011fu g\u0131dan\u0131n tatland\u0131r\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r. (Kurabiye, dondurma, m\u0131s\u0131r gevre\u011fi, hamur i\u015fleri vs.) V\u00fccuda girdikten sonra glikoz ve fruktoza ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n
V\u00fccutta enerji ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in ilk olarak glikoz t\u00fcketilir. E\u011fer daha fazla enerji gerekiyorsa ya\u011flar eritilir. \u015eekerli bir g\u0131da yedi\u011fimizde ise ins\u00fclin hormonu fazla glikozu d\u00fczenler ve v\u00fccut i\u00e7in gerekli enerji glikozlardan kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131ndan ya\u011fa dokunulmaz. Bazen de glikoz o kadar fazla gelir ki onu da ya\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye ba\u015flar. B\u00fct\u00fcn bunlar olurken glikoz ile birlikte v\u00fccuda giren fruktoz karaci\u011ferde i\u015flenmeye ba\u015flar. Fruktoz insan v\u00fccudu i\u00e7in nadir bulunan bir maddedir. \u0130nsan v\u00fccudu meyvelerden ald\u0131\u011f\u0131 normal miktardaki fruktozu i\u015flemeye elveri\u015flidir. Fakat v\u00fccuda fazla miktarda fruktoz al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda ya\u011fa \u00e7evrilir. Yani, fazla \u015feker yenilmesi ya\u011f yakmay\u0131 durdurdu\u011fu gibi \u00fcst\u00fcne ya\u011f eklememize sebep olur.<\/p>\n
Hangi \u015feker zararl\u0131?<\/p>\n
\u015eeker \u00e7e\u015fitlerini biliyoruz. Peki, hangisi daha zararl\u0131? Bizim i\u00e7in zararl\u0131 olan \u015feker, glikoz veya fruktoz ayr\u0131m\u0131ndan ziyade eklenmi\u015f \u015feker (added sugar) ve \u00f6zellikle de eklenmi\u015f fruktozdur. \u00c7\u00fcnk\u00fc eklenmi\u015f \u015feker demek, vitaminlerinden, minarellerinden ve liflerinden ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f faydas\u0131z \u015feker demektir. D\u00fcnyadaki yiyeceklerin %74\u2019\u00fc eklenmi\u015f \u015feker i\u00e7erir.<\/p>\n
Barclay\u2019\u0131n dedi\u011fi gibi, \u00f6nemli olan yenilen miktard\u0131r. Yani, ne kadar eklenmi\u015f fruktoz veya glikoz yenildi\u011fidir. Meyvede de fruktoz vard\u0131r fakat meyve yenildi\u011finde fruktozla beraber vitaminler, mineraller v\u00fccuda girer. Meyvenin lifleri de sindirimini yava\u015flatt\u0131\u011f\u0131ndan fruktozun g\u00fcc\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Yani meyvenin sadece suyunu i\u00e7mek de\u011fil kendisini yemek gerekir, \u00e7\u00fcnk\u00fc meyvenin suyu sadece \u015fekerini ve baz\u0131 vitaminlerini i\u00e7erir. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn bir bardak portakal suyu yapmak i\u00e7in 4 portakal\u0131 s\u0131kmak gerekiyor. Normal bir insan 2 portakal yiyerek kesilebilir fakat 2 bardak portakal suyunu (8 portakal) \u00e7ok rahat i\u00e7ebilir.<\/p>\n
\u201cMeyve i\u00e7indeki \u015fekerden \u00e7ekinme!\u201d<\/p>\n
\u00c7ekinmemiz gerekenler ba\u015fl\u0131ca \u015funlard\u0131r; gazl\u0131 i\u00e7ecekler, meyveli maden suyu, enerji i\u00e7ecekleri, beyaz \u015fekerle yap\u0131lan hamur i\u015fleri, tatl\u0131lar, s\u0131k\u0131lm\u0131\u015f meyve sular\u0131 ve eklenmi\u015f \u015feker i\u00e7eren niceleri.<\/p>\n
Amerika Sa\u011fl\u0131k Departman\u0131\u2019n\u0131n dediklerini kabul edip matematik ilmini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131rsak, 200 kaloriyi \u015fekerden almak i\u00e7in yakla\u015f\u0131k 48gr yani 12 k\u00fcp \u015feker yemek icap ediyor. Bir kutu k\u00fc\u00e7\u00fck meyve suyu i\u00e7ip yan\u0131na bir adet k\u00fc\u00e7\u00fck toblerone yedi\u011fimizi varsayarsak yakla\u015f\u0131k 47 gr \u015feker yemi\u015f oluyoruz. Yakla\u015f\u0131k de\u011ferlerle, 3\u2019\u00fc 1 arada 11.2 gram, 4 oreo dilimi 14 gram, kutu kola 39 gram, 1 bardak portakal suyu 24 gram, normal boy snickers 30 gram \u015feker i\u00e7erdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek g\u00fcn i\u00e7erisinde bu limiti a\u015fmamak elde de\u011fil.<\/p>\n
Peki, bu limiti kabul etmeli miyiz? Yani g\u00fcnde herkesin 48 gram \u015feker yeme hakk\u0131 var diyebilir miyiz? Hay\u0131r. \u015eekeri k\u0131s\u0131tlamak uzun d\u00f6nemde olu\u015fabilecek rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n riskini elbette d\u00fc\u015f\u00fcrecektir fakat yine de beyni etkileyecektir. Dopamin dengesini yine bozacakt\u0131r. En iyisi eklenmi\u015f \u015fekeri tamamen terk etmektir. B\u00f6ylece yakla\u015f\u0131k 1 ay i\u00e7erisinde v\u00fccut ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131ktan kurtulacak, dopamin dengesi d\u00fczelecek, beyin do\u011fal haline d\u00f6necek ve hep en \u00fcst verimlilikte \u00e7al\u0131\u015fmaya devam edecektir. Ayr\u0131ca, Amerikan Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn 3.1 milyar dolarl\u0131k \u015feker end\u00fcstrisine sava\u015f a\u00e7arak \u015fekeri tamamen yasaklamas\u0131n\u0131 kimse beklemez.<\/p>\n
Ve\u2019l-has\u0131l-\u0131 kelam, g\u00fcnl\u00fck kuruyemi\u015f kar\u0131\u015f\u0131mlar\u0131 ve meyve salatas\u0131 yaparak sa\u011fl\u0131kl\u0131 at\u0131\u015ft\u0131rmal\u0131klar yiyebiliriz. Eklenmi\u015f \u015fekeri hayat\u0131m\u0131zdan tamamen \u00e7\u0131kartarak daha \u00f6zg\u00fcr bir beyine ve daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir v\u00fccuda sahip olabiliriz. \u0130lk haftalar k\u0131vranmalar olacakt\u0131r elbet; fakat sabredip ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u00fccuttan att\u0131\u011f\u0131n\u0131zda paketlenmi\u015f bir yiyece\u011fe uzaktan bak\u0131p bunun i\u00e7in bunca fedak\u00e2rl\u0131k yapmaya de\u011fmez diyece\u011finize eminim.<\/p>\n
Fazla \u015eeker Nelere Yol A\u00e7ar ?
\n-Kronik yorgunluk sendromu
\n-\u00c7e\u015fitli a\u011fr\u0131lar
\n-Kanser
\n-Erken ya\u015flanma
\n-Karaci\u011fer Ya\u011flanmas\u0131
\n-Diyabet
\n-Depresyon
\n-Dikkat da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131
\n-Kalp krizi riskini artt\u0131r\u0131r
\n-Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini zay\u0131flat\u0131r<\/p>\n
KAYNAK\u00c7A
\n-Teitelbaum and Fiedler 2010,EUROMONITOR https:\/\/www.google.com\/books?hl=tr&lr=&id=zN_WAgAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA145&dq=Teitelbaum+and+Fiedler+2010&ots=-ahiaOwFVj&sig=y8_YU9QvPYqPOfyMvz67FlYcY1k
\n-Biali, 2003(Neuroscience,Beyin Kaynakl\u0131 N\u00f6rotrofik Fakt\u00f6r)https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Beyin-t%C3%BCrevli_n%C3%B6rotrofik_fakt%C3%B6r
\n-Bray, Bray et al. 2013(added sugar)https:\/\/www.researchgate.net\/profile\/Aibhin_Bray\/publication\/265065814_THE_HUMAN_CATAPULT_AND_OTHER_STORIES_-_ADVENTURES_WITH_TECHNOLOGY_IN_MATHEMATICS_EDUCATION\/links\/53fddf5a0cf2364ccc092000.pdf<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Geceleri daha rahat uyumak, g\u00fcn boyu zihni daha verimli kullanmak, dikkat da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nlemek, haf\u0131zay\u0131 kuvvetlendirmek, kendini s\u00fcrekli enerjik ve zinde<\/p>\n","protected":false},"author":189,"featured_media":5545,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[733,731,732,730,734,735],"acf":[],"views":608,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5534"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/189"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5534"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5534\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5544,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5534\/revisions\/5544"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5545"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5534"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5534"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5534"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}