{"id":5724,"date":"2020-05-13T22:37:08","date_gmt":"2020-05-13T19:37:08","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.ulubat.org\/?p=5724"},"modified":"2021-02-11T20:15:23","modified_gmt":"2021-02-11T17:15:23","slug":"kanserde-genetik-ve-cevrenin-incelenmesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/genel\/kanserde-genetik-ve-cevrenin-incelenmesi\/","title":{"rendered":"Kanserde Genetik ve \u00c7evrenin \u0130ncelenmesi"},"content":{"rendered":"\n
\"\"
(Kanser h\u00fccreleri. G\u00f6rsel Kayna\u011f\u0131: crystal light\/Shutterstock<\/a>)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Kanserin Genetikte Yeri<\/p>\n\n\n\n

Kanserler,\nh\u00fccrelerin kontrols\u00fcz b\u00f6l\u00fcnmesi sonucu a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan hastal\u0131k gruplar\u0131d\u0131r. \u00c7e\u015fitli\nsebepleri olmakla birlikte %80\u2019i \u00e7evresel etkenler sonucu olu\u015fur. Ancak bu\netkenler genetikle de ba\u011fda\u015fabilmektedir. Beslenmenin, genetikte var olan\nkanseri tetiklemesi buna \u00f6rnektir. Hi\u00e7 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmayabilecek bir kanser \u00e7evreden\netkilenme sonucu ortaya \u00e7\u0131kabilir. Bu tetiklenen genler aras\u0131nda 1. kromozom\n\u00fczerindeki TP73 ve HDAC1, 2. kromozomdaki MSH2, 8. kromozomdaki NRG1, 11.\nkromozomdaki ATM, 13. kromozomdaki BRCA2 ve daha fazlas\u0131 yer al\u0131r. Yan\u0131k besinler\nt\u00fcketme, UV \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 ve y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k gibi etkenler bu genlerin mutasyona\nu\u011framas\u0131na neden olur. <\/p>\n\n\n\n

H\u00fccre\nd\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn veya \u00e7o\u011falmas\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmesinde g\u00f6rev alan genler TP73, HDAC1,\nMSH2, IRS2, MLH1 ve TP63 gibi genlerdir. Bunlarda meydana gelen mutasyonlar\nh\u00fccrede sorunlar \u00e7\u0131kmas\u0131na sebep olur. \u00d6rne\u011fin MLH1 kolon kanserine, APC\nkolorektal kansere, NRG1 akci\u011fer kanserine ve BRCA2 meme kanserine yol a\u00e7ar.\nPeki bu mutasyonlar nas\u0131l meydana gelmektedir? <\/p>\n\n\n\n

DNA\nreplikasyonu sonucunda baz\u0131 hatalar olu\u015fabilir, \u00f6rne\u011fin bir n\u00fckleotide kar\u015f\u0131l\u0131k\ngelen n\u00fckleotid eksilebilir. Bunlar\u0131 onaran genler ATM, MSH2 ve MLH1\u2019dir.\nBeslenme d\u00fczensizli\u011fi bu genlerin protein sentezini azaltabilir ve dolay\u0131s\u0131yla\nDNA replikasyonu ger\u00e7ekle\u015firse yanl\u0131\u015flar\u0131n d\u00fczeltilmesi zorla\u015f\u0131r. Bu da\nmutasyonlar i\u00e7in elveri\u015fli bir durumdur. Yine h\u00fccre d\u00f6ng\u00fcs\u00fcnde kademeli\nreaksiyonlarda g\u00f6revli IRS1 geni de h\u00fccre \u00e7o\u011falmas\u0131nda g\u00f6revli oldu\u011fu i\u00e7in bu\ngende meydana gelebilecek herhangi bir sorun kansere neden olabilir. Daha\nbir\u00e7ok genin de kansere neden oldu\u011fu bulunmu\u015ftur. <\/p>\n\n\n\n

Protein sentezleyen genlerde mutlaka sentezleme i\u015flemini aktive eden transkripsiyon fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn bulunmas\u0131 gibi inhibe eden fakt\u00f6r de bulunur. Bu sayede h\u00fccrenin s\u0131n\u0131rs\u0131z bir \u015fekilde o proteini sentezlemesi ve kansere d\u00f6n\u00fc\u015fmesi engellenir. mRNA\u2019n\u0131n post-transkripsiyonunda da kanser olu\u015fumunu engellemek i\u00e7in mekanizmalar bulunur. Burada ger\u00e7ekle\u015fen inhibisyonlar bu bak\u0131mdan \u00e7ok \u00f6nemlidir. LncRNA (Uzun, kodlamayan RNA) aktivasyon ve inhibisyon olaylar\u0131nda yer al\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
(Kanser h\u00fccreleri. G\u00f6rsel Kayna\u011f\u0131: crystal light\/Shutterstock<\/a>, ID: 674497363)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

LncRNA\nh\u00fccrenin \u00e7o\u011falma mekanizmas\u0131n\u0131n d\u00fczenli i\u015flemesini sa\u011flayan bir RNA \u00e7e\u015fididir. LncRNA\u2019lar\u0131n\nsadece az bir miktar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00f6rlerdeki g\u00f6revi biliniyor. Ama kanser h\u00fccresinde\nd\u00fczenli i\u015fleme mekanizmas\u0131n\u0131n bozulmas\u0131na ra\u011fmen baz\u0131 LncRNA\u2019lar t\u00fcm\u00f6r\nmekanizmas\u0131n\u0131 engelleyici y\u00f6nde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u00d6rne\u011fin mide kanserindeki MEG3 ve\nn\u00f6roblastomdaki NBAT1 LncRNA\u2019lar\u0131 t\u00fcm\u00f6r olu\u015fumunu bask\u0131larken; pankreas\nkanserindeki HOTAIR ve osteosarkomdaki MALAT1 destekler. Ayn\u0131 zamanda\nkromatinleri de d\u00fczenlerler. Anjiyogenezde, metastazda ve \u00e7o\u011falmada g\u00f6rev al\u0131r.\n<\/p>\n\n\n\n

Kanser\ngenlerinin h\u00fccrelere g\u00f6re spesifitesi, i\u00e7 ve d\u0131\u015f etmenler sonucu artabilir. D\u0131\u015f\netmen olarak makrofajlar, T ve B h\u00fccreleri, fibroblastlar ve vir\u00fcslerin yan\u0131nda\nUV \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 ile sigara duman\u0131 da say\u0131labilir. \u0130\u00e7 etmen olarak da sinyal a\u011f\u0131 say\u0131labilir.\nB\u00f6ylece hangi dokular\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 oldu\u011fu daha iyi anla\u015f\u0131l\u0131r. Spesifite de bu\nsa\u011fl\u0131kl\u0131 dokular\u0131 belirtir. <\/p>\n\n\n\n

Kanserde \u00c7evrenin Etkisi<\/p>\n\n\n\n

Co\u011frafik\n\u00f6zellikler ve mensup olunan topluma g\u00f6re g\u00f6r\u00fclen kanser t\u00fcrleri de\u011fi\u015fmektedir.\n\u00d6rne\u011fin mide kanseri en \u00e7ok Japonya, \u0130zlanda ve \u015eili\u2019de g\u00f6r\u00fclmektedir; en d\u00fc\u015f\u00fck\nise ABD, Avusturalya ve Yeni Zelanda\u2019da. Kolon kanseri ise en \u00e7ok ABD\u2019de\ng\u00f6r\u00fclmektedir. Mide kanseri insidans\u0131 y\u00fcksek olan bir \u00fclkeden d\u00fc\u015f\u00fck olan bir\n\u00fclkeye g\u00f6\u00e7  eden bir ki\u015finin yine mide\nkanseri riski oldu\u011fu ama geldi\u011fi \u00fclkeye nazaran daha az tehlikede oldu\u011fu\nsaptanm\u0131\u015ft\u0131r. Yine de yerle\u015fti\u011fi b\u00f6lgede yer alan kanser t\u00fcr\u00fcne yakalanma\nolas\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fckselmektedir. Bu da yeme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 ve ya\u015fanan co\u011frafyan\u0131n\nde\u011fi\u015fmesinin kanser olma durumunu etkiledi\u011fini g\u00f6sterir. Yemeklerin i\u00e7indeki\nkimyasal maddeler ve besin de\u011ferleri b\u00f6lgeden b\u00f6lgeye de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterir. <\/p>\n\n\n\n

Yemeklerin k\u00fcflenmesiyle a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan kanserler de vard\u0131r. Hindi X hastal\u0131\u011f\u0131, 1960\u2019larda k\u00fcfl\u00fc yer f\u0131st\u0131\u011f\u0131 sebebiyle \u0130ngiltere\u2019de bir\u00e7ok k\u00fcmes hayvan\u0131n\u0131n \u00f6lmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Asperagilis flavis<\/em> k\u00fcf\u00fcn\u00fcn Aflatoxin B ve 6 salg\u0131lamas\u0131, karaci\u011fer kanserine neden olur. Ayn\u0131 \u015fekilde ba\u015fka k\u00fcfler de (A. Parasiticus<\/em>, penicilium,<\/em> puberulum<\/em>…) Aflatoxin salg\u0131lar. Pirin\u00e7lere yerle\u015fen P. Islandium<\/em> k\u00fcf\u00fc ise Luteoskyrin salg\u0131layarak karaci\u011fer kanserine yol a\u00e7ar. Bu da demektir ki pirin\u00e7 a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 beslenen toplumlarda karaci\u011fer kanseri daha s\u0131k g\u00f6r\u00fclebilir. Bu kanser k\u00fcfl\u00fc m\u0131s\u0131rdan dolay\u0131 da olabilir ve Do\u011fu Afrika toplumlar\u0131nda m\u0131s\u0131r \u00e7ok t\u00fcketilmektedir. \u00d6yle ki, karaci\u011fer kanseri burada ABD\u2019ye k\u0131yasla 58 kat daha s\u0131kt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
(Meme kanseri fark\u0131ndal\u0131k ay\u0131: Ekim. G\u00f6rsel Kayna\u011f\u0131: Sk Elena\/Shutterstock<\/a>, ID: 1172436100)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Besinlerin\nkendi yap\u0131s\u0131nda da baz\u0131 maddeler yer al\u0131r. Pasifik\u2019teki adalarda Cycad\nbitkisindeki Cycasin maddesi karaci\u011fer kanserine yol a\u00e7ar. Bu bitkileri t\u00fcketen\ncanl\u0131larda da bu kanser g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ve yerel halk\u0131n bu hayvanlardan birinin s\u00fct\u00fcn\u00fc\nt\u00fcketmesiyle kanser olu\u015fumu tetiklenebilir. Baz\u0131 maddeler de ba\u011f\u0131rsak\nbakterileri taraf\u0131ndan i\u015flenerek kanser yap\u0131c\u0131 \u00f6zellik g\u00f6sterir. Bunlardan\nbaz\u0131lar\u0131 Cycasin, Siklomat, Testosteron ve safra tuzlar\u0131d\u0131r. \u0130nsanlarda\nba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n uzunlu\u011fu sebze-meyve t\u00fcketimine daha elveri\u015fli bir uzunlukta\noldu\u011fundan \u00e7ok et t\u00fcketmek de kanseri tetikleyebilir. Bu hem et i\u00e7inde birikmi\u015f\nradyoaktif maddelerden hem de et sindiriminin sebze sindiriminden daha h\u0131zl\u0131\nolu\u015fundand\u0131r. Sebze sindirimi uzun s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnden ba\u011f\u0131rsaklar \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmakta ve\nkanser olu\u015fma \u00f6zelli\u011fi azalmaktad\u0131r. Nitekim kolon kanserinin d\u0131\u015fk\u0131\n\u00f6zelliklerine g\u00f6re g\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 da ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. D\u0131\u015fk\u0131n\u0131n sert ve az\nolmas\u0131 kolon kanseri ihtimalinin y\u00fcksek, yumu\u015fak ve \u00e7ok olmas\u0131 ise d\u00fc\u015f\u00fck\noldu\u011funu g\u00f6sterir. Bunu destekleyici olarak da kolon kanseri Afrika\u2019da az, bat\u0131\n\u00fclkelerinde \u00e7ok g\u00f6r\u00fclmektedir. <\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7<\/p>\n\n\n\n

Kanserlerin\nbir\u00e7ok ortaya \u00e7\u0131kma sebebi vard\u0131r. B\u00f6lgeden b\u00f6lgeye yayg\u0131nl\u0131klar\u0131 da de\u011fi\u015fiklik\ng\u00f6sterir. Bu hem insan geneti\u011fi hem de \u00e7evresel fakt\u00f6rlerle ilgilidir. Geneti\u011fimizde\nvar olan birtak\u0131m kanser genleri kolayl\u0131kla kendilerini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karabilir.\nAncak sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ya\u015famla bunun \u00fcstesinden gelmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. <\/p>\n\n\n\n

Bilgi Kaynak\u00e7as\u0131<\/p>\n\n\n\n

  1. Chiu, Hua-Sheng. \u201cPan-Cancer Analysis of lncRNA Regulation Supports Their Targeting of Cancer Genes in Each Tumor Context\u201d Cell Reports. <\/em>23:1(2018). 297-312.e12. ScienceDirect. <\/em>Web. 2018. <\/li>
  2. Bianchi, Joy J. . \u201cNot all cancers are created equal: Tissue specificity in cancer genes and pathways\u201d Current Opinion in Cell Biology. <\/em>63(2020). 135-143. ScienceDirect. <\/em>Web. 2020. <\/li>
  3. Uzel, Ay\u015fe. \u201cKanser ve Beslenme\u201d Beslenme ve Diyet Dergisi. <\/em><\/li>
  4. Sazc\u0131, Ali. \u201cIntroduction to Medical Biology and Genetics\u201d 2020. <\/li><\/ol>\n\n\n\n

    G\u00f6rsel Kaynak\u00e7as\u0131<\/p>\n\n\n\n

    1. crystal light\/Shutterstock<\/a><\/li>
    2. crystal light\/Shutterstock<\/a>, ID: 674497363<\/li>
    3. Sk Elena\/Shutterstock<\/a>, ID: 1172436100<\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Kanserin Genetikte Yeri Kanserler, h\u00fccrelerin kontrols\u00fcz b\u00f6l\u00fcnmesi sonucu a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan hastal\u0131k gruplar\u0131d\u0131r. \u00c7e\u015fitli sebepleri olmakla birlikte %80\u2019i \u00e7evresel etkenler sonucu<\/p>\n","protected":false},"author":267,"featured_media":5729,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[149,115,747,55],"acf":[],"views":729,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5724"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/267"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5724"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5724\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9837,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5724\/revisions\/9837"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5729"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5724"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5724"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5724"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}