Bilim ger\u00e7ekli\u011fe ula\u015fmam\u0131zda nihai yol mudur? As\u0131l ger\u00e7eklikle alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ger\u00e7ekli\u011fi farkl\u0131 kategorilerde de\u011ferlendirebilir miyiz? Sorgulama y\u00f6ntemimiz bizi hangi ger\u00e7ekli\u011fe g\u00f6t\u00fcr\u00fcr? Bilimsel teorilerimiz bir bak\u0131mdan s\u00fcbjektif mi? E\u011fer b\u00f6yleyse bilim dedi\u011fimiz \u015fey b\u00fcy\u00fck bir ill\u00fczyondan m\u0131 meydana geliyor?<\/p>\n\n\n\n
Bunun \u00fczerine u\u00e7aklar\u0131n nas\u0131l\nu\u00e7tu\u011funu, ila\u00e7lar\u0131n etki mekanizmas\u0131n\u0131, inan\u0131lmaz bir verimlilikle bilgi\ni\u015fleyen bilgisayarlar\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131 nereden ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulayabilirsiniz. T\u00fcm\nbunlar bizden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak i\u015fleyen do\u011fa yasalar\u0131na dayanmaktad\u0131r. Evrende\nh\u00fck\u00fcm s\u00fcren kurallar vard\u0131r ve bilim bu kurallar\u0131 yava\u015f yava\u015f ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r.\nBilim \u00e7o\u011funlukla kuarklardan galaksilere kadar uzanan canl\u0131 ya da cans\u0131z t\u00fcm\nvarl\u0131klar\u0131 kapsayan kurallar\u0131, genel yasalara \u00e7evirerek a\u00e7\u0131klar. Bunun i\u00e7in\n\u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z sistemin \u00f6nemli ve temel \u00f6zelliklerine odaklan\u0131p indirgemeci bir\nyakla\u015f\u0131mla genele odaklanacak bir perspektiften bakar\u0131z. E\u011fer indirgeyerek\nbakmazsak bir s\u00fcr\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck komplikasyon aras\u0131nda kaybolaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve dayanak\nnoktam\u0131z\u0131 kaybedece\u011fimizi biliriz. Daha sonra sistemin nas\u0131l davrand\u0131\u011f\u0131na dair\na\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 teoriler olu\u015ftururuz.<\/p>\n\n\n\n
Genellikle ara\u015ft\u0131rman\u0131n heyecan\u0131\ni\u00e7inde g\u00f6z ard\u0131 edilen \u015fey, kullan\u0131lan bilimsel metodolojinin \u00fczerinde\n\u00e7al\u0131\u015f\u0131lan sistemle etkile\u015fime girmesi gerekti\u011fidir. Davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131\ng\u00f6zlemliyoruz, \u00f6zelliklerini \u00f6l\u00e7\u00fcyoruz ve daha iyi anlamak i\u00e7in matematiksel\nveya kavramsal modeller olu\u015fturuyoruz. Bunu yapmak i\u00e7in duyusal alg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n\ndaha derinliklerinde, daha u\u00e7lardaki bilgilere ula\u015fabilmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli\nara\u00e7lara ihtiyac\u0131m\u0131z var. Leptonlar\u0131n, kuarklar\u0131n, fotonlar\u0131n, n\u00f6ronlar\u0131n,\nDNA\u2019n\u0131n, epigenetik reg\u00fclasyonlar\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck, eri\u015filemez, i\u00e7inde\nbulundu\u011fumuzdan daha farkl\u0131 kurallarla i\u015fleyen d\u00fcnyalar\u0131 al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z kurallarla\na\u00e7\u0131klamam\u0131z ne yaz\u0131k ki m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Dolay\u0131s\u0131yla g\u00f6zlemledi\u011fimiz \u015feyler\ndo\u011fan\u0131n kendisi de\u011fil, makinelerden toplad\u0131\u011f\u0131m\u0131z verilerle g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi\nalg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z do\u011fan\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131 oluyor. Esasen bilimsel bilgilerimiz\nara\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131n bize aktard\u0131\u011f\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. S\u00fcrekli de\u011fi\u015fen bilimsel d\u00fcnya\ng\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz ger\u00e7e\u011fi nas\u0131l alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z konusundaki bu temel s\u0131n\u0131rlamay\u0131\nyans\u0131t\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
Mikroskop veya gen dizilemesinin\n\u00f6ncesinde ve sonras\u0131ndaki biyoloji alan\u0131nda \u00f6ng\u00f6rebildiklerimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Ayn\u0131\nili\u015fkiyi astronomi ve teleskop, par\u00e7ac\u0131k fizi\u011fi ve \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar aras\u0131nda da\nkurabilirsiniz. Ayn\u0131 17. y\u00fczy\u0131lda oldu\u011fu gibi ge\u00e7erlili\u011finde anla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z\nteoriler ve d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015flerimiz, bundan sonraki ke\u015fif ara\u00e7lar\u0131m\u0131za d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Bu\ne\u011filim bilimin olduk\u00e7a belirgin bir \u00f6zelli\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n
Kabul edilen do\u011fa yasalar\u0131 ihlal\nedilmedi\u011fi s\u00fcrece cevap bulunamayan olduk\u00e7a ilgin\u00e7 sorular var. Bunun bir\n\u00f6rne\u011fi \u00e7oklu evren sistemidir, evrenimizin her biri potansiyel olarak farkl\u0131\ndo\u011fa yasalar\u0131na sahip bir\u00e7ok evrenden sadece bir tanesi oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131. Di\u011fer\nevrenlerden ne sinyal alabiliriz, ne de onlara sinyal g\u00f6nderebiliriz. Onlar\u0131n\nvarl\u0131\u011f\u0131na dair herhangi bir kan\u0131t ola\u011fan\u00fcst\u00fcd\u00fcr. Bunlardan biri de kom\u015fu bir\nevrenle ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanan bir \u00e7arp\u0131\u015fma y\u00fcz\u00fcnden uzayda g\u00f6zlemlenen radyasyon\nizleri olabilir. <\/p>\n\n\n\n
Di\u011fer bilinmeyenler ise evrenin,\nya\u015fam\u0131n ve akl\u0131n k\u00f6kenleri diye \u00fc\u00e7 soru ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda toplanabilir. Evrenin\nk\u00f6kenine dair bilimsel a\u00e7\u0131klamalar tam de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc ba\u015flamadan \u00f6nce bile\ntemelde enerji korunumu, g\u00f6relilik, kuantum fizi\u011fi gibi yasalar\u0131 esas almak\ngerekir. Evren neden di\u011ferlerinde de\u011fil de bu yasalar alt\u0131nda faaliyet\ng\u00f6steriyor. <\/p>\n\n\n\n
Benzer \u015fekilde cans\u0131zl\u0131ktan\ncanl\u0131l\u0131\u011fa ge\u00e7i\u015fte bir veya \u00e7ok az say\u0131da biyokimyasal yolun var oldu\u011funu\nispatlayamazsak, ya\u015fam\u0131n D\u00fcnya\u2019da nas\u0131l ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan emin olamay\u0131z. Tabi bilin\u00e7 diye bir kavram da var. Mor\nrenginin ya da ac\u0131 hissinin n\u00f6ronlar vas\u0131tas\u0131yla sorumlu merkezlerin uyar\u0131lmas\u0131\nsonucunda deneyimlenmesi, alg\u0131lanmas\u0131 ilkel bilince \u00f6rnek olabilir. Daha genel\ntan\u0131m\u0131yla bilin\u00e7, genetik ve \u00e7evresel fakt\u00f6rlerin ki\u015fide farkl\u0131 alg\u0131lar\nolu\u015fturarak s\u00fcbjektifli\u011fe yol a\u00e7an dolay\u0131s\u0131yla farkl\u0131 ki\u015filikler olu\u015fmas\u0131n\u0131\nsa\u011flayan bir etkendir. Belki de ilkel bir bilin\u00e7 t\u00fcr\u00fc ilerleyen zamanlarda\nyapay zekada kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kabilir. Fakat o zaman bunu nas\u0131l s\u00f6yleyebiliriz?\nVarsay\u0131lan\u0131n aksine bir \u015feyin bilin\u00e7li oldu\u011funu nas\u0131l anlar\u0131z?<\/p>\n\n\n\n
Tam olarak olmasa da alg\u0131lar\u0131m\u0131z\nsayesinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyay\u0131 anlamland\u0131r\u0131yoruz. Peki acaba par\u00e7as\u0131 oldu\u011fumuz\nbir sistemi tamamen anlayabilir miyiz? Kendi kuyru\u011funu \u0131s\u0131ran Ouroboros gibi\nd\u00fcnyay\u0131 deneyimledi\u011fimiz ya\u015fam ve \u00f6l\u00fcm \u00e7emberine s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kald\u0131k. Ger\u00e7eklik\ntan\u0131mlar\u0131m\u0131z\u0131 ger\u00e7e\u011fi \u00f6\u011frenme y\u00f6ntemimizden, ara\u00e7lar\u0131m\u0131zdan, nas\u0131l\ndeneyimledi\u011fimizden ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnemiyoruz. Bu noktada daha fazla soru \u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcyor\nkafam\u0131za. T\u00fcm bu bahsedilenlerin ne kadar fark\u0131nday\u0131z? \u015eu anda bu \u201cilgin\u00e7\u201d\nsorular\u0131n cevaplar\u0131n\u0131 vermek i\u00e7in nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctmeliyiz? Arac\u0131lar\nsayesinde ba\u015fka sistemler hakk\u0131nda edindi\u011fimiz bilgilerden hangi noktalarda\nemin olup, hangi noktalarda sorgulamam\u0131z gerekir? <\/p>\n\n\n\n
Yararlan\u0131lan\nKaynaklar<\/p>\n\n\n\n