![\"\"](\"https:\/\/blog.ulubat.org\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/pazarlama-1024x854.jpg\")
\u0130nsanlar\u0131n haf\u0131zas\u0131 on bin kadar kokuyu ay\u0131rt edebilir. Hatta konu \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan baz\u0131 bilim adamlar\u0131, koku haf\u0131zas\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirli bir rakama hapsetmenin yanl\u0131\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131, koku hissiyat\u0131m\u0131z\u0131n say\u0131lamayacak kadar fazla kimyasal bile\u015fimi ay\u0131rt edebilecek seviyede oldu\u011funu belirtiyor. Koku almay\u0131 sa\u011flayan 1000\u2019den fazla resept\u00f6r (al\u0131c\u0131 h\u00fccre) vard\u0131r. Bu sayede \u00e7ok say\u0131da farkl\u0131 kokuyu birbirinden ay\u0131rt edebiliriz.<\/p>\n\n\n\n
Ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z her kokuyu isimlendiremez, ba\u015fka kokularla ba\u011fda\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve koku haf\u0131zam\u0131zda bir yer a\u00e7ar\u0131z. Bunu da ilk defa hissedilen, haf\u0131zam\u0131zda bilgileri bulunmayan bir kokuyu di\u011fer kokulara benzeterek yapar\u0131z. B\u00f6yle bir belle\u011fimiz olmasayd\u0131, bir kokuyu tan\u0131mlamak imk\u00e2ns\u0131z olurdu. Koku alma \u00e7ok hassas bir histir ve uyurken bile \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Sabahlar\u0131 pi\u015firilen omlet kokusu ya da k\u0131zart\u0131lan ekmek kokusu bizi uykumuzdan uyand\u0131rabilir.<\/p>\n\n\n\n
Kokuyla ruh aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131<\/h2>\n\n\n\n
Ba\u015fl\u0131k belki sizi Nirvana’n\u0131n alb\u00fcm\u00fcne(smells like teen spirit) g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f olabilir. Onunla en az\u0131ndan bu yaz\u0131 i\u00e7in pek alakal\u0131 de\u011fil.
Haf\u0131zada ciddi yer tutan kokunun, \u201c\u0130nsan bedeni \u00fczerinde tesiri var m\u0131?\u201d sorusunun pe\u015fine d\u00fc\u015fenler tarihte farkl\u0131 \u015feyler de buldular. G\u00fczel koku, ki\u015finin ruh halini do\u011frudan etkiledi\u011fi i\u00e7in, manevi y\u00f6n\u00fc ve ruh d\u00fcnyas\u0131 ile do\u011frudan irtibat\u0131 vard\u0131. Eskilerin \u015fifahanelerde g\u00fczel kokuyu kullanmalar\u0131n\u0131n sebebi de ki\u015finin ruh halini do\u011frudan etkiledi\u011fi bilindi\u011fi i\u00e7indir. Zaten g\u00fczel kokunun k\u0131ymetini bilenler, hem g\u00fcnl\u00fck hayatta hem de \u015fifahanelerde kullan\u0131yor, ak\u0131l hastal\u0131klar\u0131 g\u00fczel kokularla tedavi ediliyordu. <\/p>\n\n\n\n
\u015eimdilerde tedavi ama\u00e7l\u0131 yap\u0131lan bu uygulamalar asl\u0131nda y\u00fczy\u0131llar \u00f6nce ecdad\u0131m\u0131z taraf\u0131ndan biliniyor ve uygulan\u0131yordu. \u0130slam dininde g\u00fczel kokunun s\u00fcnnet olmas\u0131 da kokuya verilen \u00f6nemi art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 d\u00f6neminde g\u00fczel kokulara ayr\u0131 bir \u00f6nem verilmi\u015ftir. Ar\u015fiv kay\u0131tlar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Osmanl\u0131 d\u00f6neminde sa\u011fl\u0131kl\u0131 hayat i\u00e7in temizlik ve g\u00fczel koku kullan\u0131m\u0131 konusuna titizlik g\u00f6sterildi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/blog.ulubat.org\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/ernest40ne-1024x1024.jpg\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\nG\u00fczel koku Osmanl\u0131lar i\u00e7in hayat\u0131n vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. G\u00fcnl\u00fck hayatta g\u00fcl, misk ve amber en \u00e7ok kullan\u0131lan kokulard\u0131. \u0130nsanlar\u0131n kulland\u0131klar\u0131 kokular\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, mek\u00e2nlar\u0131n da kendine has kokular\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in u\u011fra\u015f verilirdi. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde kullan\u0131lmayan buhurdanlar, i\u00e7inde yak\u0131lan t\u00fcts\u00fclerle evleri, camileri, medreseleri y\u00fczy\u0131llar boyunca kendilerine has kokularla donatt\u0131. Kahveler amberle kokuland\u0131r\u0131l\u0131r; miskli, amberli ve k\u00e2furlu mumlar imal edilirdi. Kokulu m\u00fcrekkepler, miskli, \u00e7i\u00e7ek sulu yemek ve \u015ferbet tarifleri yap\u0131l\u0131rd\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Kokular, kendileriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanan baz\u0131 olaylar\u0131 da akl\u0131m\u0131za getirirler. Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar koku alamayan insanlar\u0131n an\u0131lar\u0131n\u0131n da silindi\u011fini ortaya koymu\u015ftur. Hatta alizeimer (alzaym\u0131r) hastalar\u0131yla yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fma g\u00f6steriyor ki koku hissiyat\u0131n\u0131 yitiren insanlar\u0131n alzeimer olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da y\u00fcksek. Kokunun bir \u00f6zelli\u011fi de di\u011fer hislere (duyma ve g\u00f6rme gibi) g\u00f6re haf\u0131zada daha kuvvetli bir yerinin olmas\u0131d\u0131r. \u0130nsan g\u00f6rd\u00fcklerinin %75\u2019ini, duyduklar\u0131n\u0131n %13\u2019\u00fcn\u00fc, dokunduklar\u0131n\u0131n %6\u2019s\u0131n\u0131 hat\u0131rlar. Peki, koklananlar\u0131n ne kadar\u0131 haf\u0131zada kal\u0131yor? Bilim adamlar\u0131 bu soruyu k\u0131smen cevaplasa da koku duyusuyla ilgili h\u00e2l\u00e2 cevaplanamayan sorular var. <\/p>\n\n\n\n
Kokudan gelen tedavi <\/h2>\n\n\n\n
Kokunun tedavi ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131lmas\u0131 ruh ile derin irtibat\u0131ndan ba\u015flar. Sonraki d\u00f6nemlerde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 olumlu ya da olumsuz hadiseler s\u0131ras\u0131nda hissettikleri kokularla ruh\u00ee bir ba\u011flant\u0131 kurdu\u011funu g\u00f6steriyor. Ya\u015fan\u0131lan olayla koku ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131larak haf\u0131zada yer ediyor. Bu durum t\u0131bbi tedavilerde, \u00f6zellikle psikiyatrik tedavilerde \u00e7ok avantajl\u0131 bir durum haline gelebiliyor. Birmingham \u00dcniversitesi\u2019nde yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada epilepsi hastalar\u0131nda kokuyla yap\u0131lan tedavi uygulamas\u0131 sonucunda pek \u00e7ok hastada n\u00f6betlerin azald\u0131\u011f\u0131 ve hastalar\u0131n rahatlad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n
Kokunun bu denli etkileyici olmas\u0131n\u0131n ilm\u00ee nedenlerine gelecek olursak, baz\u0131 bilim adamlar\u0131, kokunun beyne ula\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda di\u011fer duyular\u0131n izledi\u011finden daha k\u0131sa bir yol izlenmesine odaklan\u0131yorlar. Bu \u00f6zellik onun g\u00f6r\u00fcnmeyen g\u00fc\u00e7l\u00fc yan\u0131. Baz\u0131 bilim adamlar\u0131ysa koku haf\u0131zas\u0131n\u0131n \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131n\u0131n sebebinin, beyindeki koku alma merkezinin haf\u0131za merkezi hipokamp\u00fcsle yan yana olmas\u0131na ba\u011fl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/blog.ulubat.org\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/tedavi-1024x1024.png\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\nKoku haf\u0131zas\u0131n\u0131n bu kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131, e\u011fitimciler taraf\u0131ndan da dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken bir husustur. \u00d6zellikle ilkokul ya\u015flar\u0131nda, derslerde g\u00f6rsel materyallerin yan\u0131nda koku materyallerinin de kullan\u0131lmas\u0131, \u00f6\u011frenilenlerin kal\u0131c\u0131 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilir. <\/p>\n\n\n\n
Kokular ve haf\u0131za ili\u015fkisinin anla\u015f\u0131lmas\u0131ndan hemen sonra ak\u0131llara farkl\u0131 sorular geliyor. Mesela, alzeimer tedavisinde ki\u015filerin ge\u00e7mi\u015f hayatlar\u0131nda maruz kald\u0131klar\u0131 kokular kullan\u0131labilir mi? Ya da insanlar kokular yoluyla etki alt\u0131na al\u0131n\u0131p y\u00f6netilebilir mi? \u015eimdilik bu sorular tam olarak cevap bulamasa da kokular\u0131n bize bir \u015feyleri hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131, bizi al\u0131p ge\u00e7mi\u015fe g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bir ger\u00e7ek. Fizik\u00e7iler u\u011fra\u015fadursun, zaman makinesi \u00e7oktan bulunmu\u015ftur. Kokular bizi al\u0131r g\u00f6t\u00fcr\u00fcr hat\u0131ralara, \u00fcstelik de \u00fccretsiz\u2026<\/p>\n\n\n\n