{"id":766,"date":"2019-03-14T22:50:02","date_gmt":"2019-03-14T19:50:02","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.ulubat.org\/?p=766"},"modified":"2019-03-22T14:02:30","modified_gmt":"2019-03-22T11:02:30","slug":"zamana-yeni-yaklasim-sirkadiyen-ritim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/genel\/zamana-yeni-yaklasim-sirkadiyen-ritim\/","title":{"rendered":"ZAMANA YEN\u0130 YAKLA\u015eIM, S\u0130RKAD\u0130YEN R\u0130T\u0130M"},"content":{"rendered":"\n

2017\nNobel T\u0131p veya Fizyoloji \u00d6d\u00fcl\u00fc’n\u00fc  3\nAmerikal\u0131 bilim adam\u0131 Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash ve Michael W. Young\nkazand\u0131. <\/p>\n\n\n\n

Bu \u00f6d\u00fcle, sirkadiyen ritmi molek\u00fcler d\u00fczeyde inceleyen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sayesinde lay\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fcler.<\/p>\n\n\n\n

\"sirkadiyen<\/figure>\n\n\n\n

Soldan sa\u011fa:<\/em> Jeffrey C. Hall; Michael Rosbash; Michael W. Young<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u00d6ncelikle sirkadiyen ritmik nedir? <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hayat\u0131m\u0131z\u0131n hep bir ritim i\u00e7inde ge\u00e7ti\u011fine “i\u00e7sel olarak” inan\u0131r ve ona g\u00f6re ya\u015famaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131z, \u00e7\u00fcnk\u00fc uyku zaman\u0131nda uyumam\u0131z\u0131, uyanmam\u0131z gerekti\u011finde uyanmam\u0131z\u0131 sa\u011flayan; tansiyon, v\u00fccut s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131, kalp frekans\u0131 ve uyku-uyan\u0131kl\u0131k ritmi gibi unsurlar\u0131m\u0131z\u0131 y\u00f6neten sirkadiyen ritim diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z biyolojik saatimiz bunu sa\u011flamaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

D\u00fcnya\n\u00fczerindeki t\u00fcm canl\u0131lar; bitkiler, hayvanlar ve insanlar ya\u015fam fonksiyonlar\u0131n\u0131\ng\u00fcne\u015fin hareketlerine g\u00f6re d\u00fczenlerler. <\/p>\n\n\n\n

K\u0131sacas\u0131 beynimizde \u00f6n hipotalamusta<\/a> yerle\u015fmi\u015f olan suprakiazmatik \u00e7ekirde\u011fin kontrol\u00fcndeki ritmimizdir. Beynimizin de dahil olmak \u00fczere neredeyse t\u00fcm organlar\u0131n\u0131z\u0131n kendilerine ait biyolojik ritimleri olup, i\u00e7 kaynakl\u0131 (endojen) bir uyar\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan senkronize olurlar. <\/p>\n\n\n\n

Bu senkronizasyonun ba\u015f kahraman\u0131 suprakiazmatik \u00e7ekirdektir. Bu \u00e7ekirdek; biyolojik ritimlerin ana kontrol merkezidir ve hipotalamusta optik kiazman\u0131n \u00fczerinde yer al\u0131r<\/p>\n\n\n\n

Suprakiazmatik \u00e7ekirde\u011fin biyolojik ritmi d\u00fczenlemesindeki en \u00f6nemli d\u0131\u015f (ekzojen) kaynaktan biri \u2018\u2019\u0131\u015f\u0131k\u2019\u2019 etkenidir. Retinaya \u0131\u015f\u0131k geldi\u011finde bu bilgi retinohipotalamik yol ile suprakiazmatik \u00e7ekirdek boyunca aktar\u0131l\u0131r ve ki\u015finin g\u00fcnl\u00fck ritimleri do\u011fadaki 24 saatlik d\u00f6ng\u00fcye uyum sa\u011flan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Bilim adamlar\u0131 ilk olarak Mimoza bitkisindeki hareketlili\u011fi g\u00f6zlemlemi\u015fler, bu bitkinin yapraklar\u0131n\u0131n g\u00fcnd\u00fcz g\u00fcne\u015fe do\u011fru a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, ak\u015fam vakti ise kapand\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etmi\u015ftiler. G\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 almad\u0131\u011f\u0131nda bitkinin nas\u0131l bir davran\u0131\u015f sergileyece\u011fini merak ettiler ve onu karanl\u0131k bir ortamda beklettiler. Bu \u00e7al\u0131\u015fma sonucunda bitkinin yine normal g\u00fcnl\u00fck aktivitesine devam etti\u011fini g\u00f6zlemlemi\u015flerdir.  Zamanla yap\u0131lan yeni \u00e7al\u0131\u015fmalar biyolojik saate sadece bitkilerin de\u011fil, insanlar\u0131n ve di\u011fer hayvanlar\u0131n da sahip oldu\u011funu g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n

Ancak bu \u00e7al\u0131\u015fmalar burada kalmay\u0131p, bu d\u00fczeni sa\u011flayan gen(ler)in ke\u015ffi gerekmekteydir. <\/p>\n\n\n\n

\"sirkadiyen<\/figure>\n\n\n\n

B\u0130YOLOJ\u0130K SAAT\u0130N MEKAN\u0130ZMASINA G\u00d6Z ATTACAK\nOLURSAK;<\/strong><\/p>\n\n\n\n

70’li y\u0131llarda Seymour Benzer ve \u00f6\u011frencisi meyve sineklerinde\u00a0biyolojik saati kontrol eden geni\u00a0\u00e7al\u0131\u015fmaya koyuldular. Bilmedikleri bir gende\u00a0mutasyon<\/a>\u00a0meydana getirmi\u015flerdi ve meyve sine\u011findeki biyolojik saatin mekanizmas\u0131 bozulmu\u015ftu. Bu geni\u00a0period<\/strong>\u00a0olarak adland\u0131rd\u0131lar fakat geni izole etmeyi ve etkisini tam olarak g\u00f6stermeyi ba\u015faramad\u0131lar. <\/p>\n\n\n\n

Nobel \u00d6d\u00fcl\u00fc’n\u00fcn iki ismi olan Jeffrey C. Hall ve Michael Rosbash mutasyona u\u011fram\u0131\u015f gen taraf\u0131ndan kodlanm\u0131\u015f olan bir protein (PER proteini) gece boyunca h\u00fccrede \u00fcretilerek depolan\u0131yordu. G\u00fcnd\u00fcz ise ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor ve biyolojik saat bu \u015fekilde bir d\u00f6ng\u00fc halinde s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu. Fakat a\u00e7\u0131klanamayan baz\u0131 eksikler mevcuttu: bu gece depolanan ve g\u00fcnd\u00fcz ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l y\u00f6nlendiriyor? bu d\u00f6ng\u00fcy\u00fc nas\u0131l bir d\u00fczen i\u00e7erisinde oldu\u011fu bilinmiyor. Sorular\u0131n cevab\u0131 ise Nobel \u00f6d\u00fcl\u00fc\u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc alm\u0131\u015f isimlerden geldi \u015fimdi mekanizmaya detayl\u0131 bir g\u00f6z atal\u0131m. <\/p>\n\n\n\n

V\u00fccudumuzda kendi kendini d\u00fczenleyen  bir saate mi sahip ?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jeffrey Hall ve Michael Rosbash PER proteininin \u201cperiod\u201d<\/em> geninin aktivitesini bloke etti\u011fini varsayarak, inhibe edici bir geribildirim d\u00f6ng\u00fcs\u00fcyle PER proteininin kendi kendine sentezini ve dolay\u0131s\u0131yla kendi d\u00fczeyini s\u00fcrekli, siklik bir ritimde d\u00fczenleyebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u015eekil\n1<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u015eekil 1 \u2018de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi \u201cperiod\u201d\ngeninin geri bildirim d\u00fczenlemesinin basit bir \u00f6rne\u011fi: \u015eekilde, 24 saatlik bir\nsal\u0131n\u0131m s\u0131ras\u0131nda olaylar\u0131n s\u0131ras\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Period geni aktif\noldu\u011funda mRNA  yap\u0131l\u0131r. mRNA, h\u00fccrenin sitoplazmas\u0131na ta\u015f\u0131n\u0131r ve PER\nproteininin \u00fcretimini sa\u011flar. <\/p>\n\n\n\n

PER proteini, period<\/em> geninin aktivitesinin bloke edildi\u011fi h\u00fccrenin \u00e7ekirde\u011finde birikir ve sirkadiyen ritimin alt\u0131nda yatan inhibe edici geri bildirim mekanizmas\u0131na neden olur.<\/p>\n\n\n\n

Model harikayd\u0131, ancak bulmacada \nbirka\u00e7 par\u00e7a eksikti. Period geninin aktivitesini bloke etmek i\u00e7in,\nsitoplazmada \u00fcretilen PER proteini, gece boyunca genetik materyalin bulundu\u011fu\nh\u00fccre \u00e7ekirde\u011fine eri\u015fmek zorunda kalacakt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Jeffrey Hall ve Michael Rosbash PER\nproteininin \u00e7ekirdekte gece boyunca biriktiklerini g\u00f6stermi\u015flerdi, fakat oraya\nnas\u0131l geliyordu? 1994 y\u0131l\u0131nda Michael Young, normal bir sirkadyen ritim i\u00e7in\ngerekli TIM proteinini kodlayan \u201ctimeless\u201d<\/em> isimli\nikinci bir saat geni ke\u015ffetti. <\/p>\n\n\n\n

Bu \u201ctimeless\u201d<\/em> geni TIM ad\u0131nda bir proteini \u00fcretiyordu ki bu protein sirkadiyen saatte olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck bir rol oynuyordu. Young, bu proteinin PER proteiniyle ba\u011flant\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, iki proteinin de h\u00fccre \u00e7ekirde\u011fine girebilmesini ve period geninin aktivitesinin durdurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. <\/p>\n\n\n\n

Peki bu proteinlerin sal\u0131n\u0131m aral\u0131klar\u0131 nas\u0131l d\u00fczenleniyordu? Michael Young ke\u015ffetti\u011fi ba\u015fka bir genle, \u201cdoubletime\u201d<\/em> ile DBT proteini \u00fcretilerek PER proteininin \u00fcretiminin ertelendi\u011fini ke\u015ffetti ve b\u00f6ylece 24 saatlik bir d\u00f6ng\u00fc tam anlam\u0131yla yakalanm\u0131\u015f oluyordu.<\/p>\n\n\n\n

\"sirkadiyen<\/figure>\n\n\n\n

SONU\u00c7 OLARAK;<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 Bu saat uyku d\u00fczenini,\nbeslenme davran\u0131\u015f\u0131n\u0131, hormon sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131, kan bas\u0131nc\u0131n\u0131 ve v\u00fccut s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131\nd\u00fczenlemeye yard\u0131mc\u0131 olur. Genlerimizin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 saat taraf\u0131ndan\nd\u00fczenlenir.<\/p>\n\n\n\n

Sirkadiyen ritmin\nbozulmas\u0131n\u0131n sebeplerinde ikisi ; gece vardiyalar\u0131 ve jetlag. Bu ki\u015filerde i\u00e7\nsaat g\u00fcne\u015fin do\u011fu\u015fu ve bat\u0131\u015f\u0131 ile senkron \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, i\u00e7 saatin aksi y\u00f6n\u00fcnde\nhareket edince, v\u00fccutta kronik stres reaksiyonu ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor ve kortizol\nsal\u0131n\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n

Normalde sabah uyan\u0131rken bizi g\u00fcne haz\u0131rlamak i\u00e7in salg\u0131lanan kortizol ile al\u0131\u015fk\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 saatlerde kar\u015f\u0131la\u015fan v\u00fccut afall\u0131yor ve sirkadiyen ritim bozukluklar\u0131na ba\u011fl\u0131 hastal\u0131klar g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\"sirkadiyen<\/figure>\n\n\n\n

KAYNAK\u00c7A <\/strong><\/p>\n\n\n\n

http:\/\/www.hurriyet.com.tr\/kelebek\/saglik\/uyku-duzenine-ve-sirkadiyen-ritim-bozukluguna-dikkat-40602025<\/a><\/p>\n\n\n\n

https:\/\/www.drozdogan.com\/2017-nobel-tip-odulu-neden-yine-sirkadyen-ritme-verildi\/<\/a><\/p>\n\n\n\n

Biyolojik Ritim: V\u00fccudumuzun Orkestra \u015eefi<\/a><\/blockquote>