{"id":7673,"date":"2020-09-18T21:00:39","date_gmt":"2020-09-18T18:00:39","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.ulubat.org\/?p=7673"},"modified":"2020-09-18T21:09:28","modified_gmt":"2020-09-18T18:09:28","slug":"balondaki-cocuk-david-bubble","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/genel\/balondaki-cocuk-david-bubble\/","title":{"rendered":"Balondaki \u00c7ocuk: David Bubble"},"content":{"rendered":"\n

\u2018\u2019D\u00fcnyaya geldikten birka\u00e7 saniye sonra plastik bir balonun i\u00e7ine al\u0131nd\u0131 ve \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna dek orada ya\u015fad\u0131.\u2019\u2019<\/em> Kula\u011fa son derece tuhaf gelen ve belki hayal d\u00fcnyam\u0131za dahi s\u0131\u011fd\u0131ramad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu hik\u00e2ye bir insan\u0131n tek ve ger\u00e7ek d\u00fcnyas\u0131 olabilir miydi?<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kaynak: Baylor T\u0131p Fak\u00fcltesi Foto\u011fraf Ar\u015fivleri
Balondaki David<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

David, 21 Eyl\u00fcl 1971’de Houston’daki Texas \u00c7ocuk Hastanesinde do\u011fdu. Ger\u00e7ek d\u00fcnyaya birka\u00e7 saniye maruz kald\u0131ktan sonra, plastik bir izolat\u00f6r baloncu\u011funa yerle\u015ftirildi.<\/p>\n\n\n\n

David, ailede SCID (\u015eiddetli kombine imm\u00fcn yetmezlik) ile do\u011fan ilk \u00e7ocuk de\u011fildi. Carol Ann ve David J. Vetter’in ilk o\u011fullar\u0131 hastal\u0131k sebebiyle hen\u00fcz 7 ayl\u0131kken \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc. Carol Ann ba\u015fka bir \u00e7ocu\u011fa hamile oldu\u011funu \u00f6\u011frendikten sonra, doktorlar o\u011flunun SCID ile do\u011fma \u015fans\u0131n\u0131n y\u00fczde elli olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler. David\u2019in bir de ablas\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen bu rahats\u0131zl\u0131k sadece erkek \u00e7ocuklar\u0131 etkileyen bir hastal\u0131kt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

SCID te\u015fhisi konan bir ki\u015fi di\u011fer hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 daha duyarl\u0131yd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bu genetik hastal\u0131k ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminde bir bozuklu\u011fa neden olup maalesef g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte zarars\u0131z bir mikrop bile onu \u00f6ld\u00fcrmeye yetebilirdi. Ebeveynleri t\u00fcm bu ihtimallere ra\u011fmen do\u011fumun ger\u00e7ekle\u015fmesi gerekti\u011fine karar verdiler.<\/p>\n\n\n\n

Mikropsuz bir do\u011fum odas\u0131 olu\u015fturmak al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k olsa da konuyla ilgili akademik makalelerde doktorlar sterilizasyon prosed\u00fcr\u00fcn\u00fcn ne tehlikeli ne de pahal\u0131 oldu\u011funu ve ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir ekipman gerektirmedi\u011fini vurgulad\u0131lar. Yaln\u0131zca \u00e7ok fazla haz\u0131rl\u0131k gerektiriyordu. \u0130\u015flem g\u00fcnleri i\u00e7in \u00fc\u00e7 ba\u011flant\u0131l\u0131 ameliyat odas\u0131 \u00f6nceden rezerve edildi. Odalar kapat\u0131ld\u0131, gerekli olmayan t\u00fcm ekipmanlar \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131 ve dolaplar bantland\u0131. Her oda, \u00fc\u00e7 g\u00fcn boyunca her g\u00fcn tabandan tavana temizlendi. Ameliyattan \u00f6nceki \u00f6\u011fleden sonra, yaya trafi\u011fi oda d\u0131\u015f\u0131ndaki koridorlardan uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc haz\u0131rl\u0131klar meyvesini verdi. Sadece birka\u00e7 saniye d\u00fcnyaya maruz kald\u0131ktan sonra herhangi bir mikrop bula\u015fmadan izolasyon ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kaynak: Wikimedia Commons
Doktoru balondaki \u00e7ocu\u011fu seyrederken<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Kal\u0131tsal bir hastal\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015fma ihtimaline kar\u015f\u0131 Vetter\u2019in do\u011fum sonras\u0131 s\u00fcreci en k\u00f6t\u00fcs\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek planlanm\u0131\u015ft\u0131. Carol’\u0131n rahminden \u00e7\u0131kar \u00e7\u0131kmaz bebek mikroplar\u0131n ula\u015famayaca\u011f\u0131 plastik bir balona al\u0131nd\u0131. Bu t\u00fcr bir balon, hayat\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndan sonuna kadar onun eviydi. Plastik izolasyon i\u00e7inde bir \u00e7ocuk yeti\u015ftirmek, geli\u015fimsel olarak riskli ve etik a\u00e7\u0131dan sorgulanabilirdi;ancak David’i d\u0131\u015f d\u00fcnyaya maruz b\u0131rakmak, ne yaz\u0131k ki \u00f6l\u00fcm\u00fcne g\u00f6z yummak anlam\u0131na geliyordu.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ocu\u011fun ailesi David’e yeni geli\u015fen bir teknoloji olan kemik ili\u011fi nakli yapabileceklerini \u00fcmit ediyorlard\u0131. As\u0131l aday: k\u0131z karde\u015fi Katherine’di. Katherine Vetter, karde\u015fi David bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k yetmezli\u011fi hastal\u0131\u011f\u0131yla do\u011fdu\u011fu s\u0131rada d\u00f6rt ya\u015f\u0131ndayd\u0131. Karde\u015fler aras\u0131ndaki yak\u0131n genetik e\u015fle\u015fme, Katherine’in; David’in hayat\u0131ndaki olas\u0131 bir tedavi i\u00e7in en iyi umut oldu\u011fu anlam\u0131na geliyordu. Texas \u00c7ocuk Hastanesi’ndeki doktorlar, insan v\u00fccudundaki beyaz kan h\u00fccrelerinin \u00fcretim merkezi olan Katherine’in kemik ili\u011finin, David’in sistemine nakledilebilece\u011fini ve \u00e7al\u0131\u015fan bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi olu\u015fturulabilece\u011fini umuyorlard\u0131. Ne yaz\u0131k ki karde\u015flerin ili\u011fi m\u00fckemmel bir uyum sa\u011flam\u0131yordu. Tam uyumlu bir don\u00f6rden kemik ili\u011fi nakli; SCID i\u00e7in tek \u00e7areydi. Ancak David’in ailesinde hi\u00e7bir e\u015fle\u015fme yoktu bu sebeple nakil yap\u0131lamad\u0131. David, ya\u015fam\u0131n\u0131n geri kalan\u0131n\u0131 hastanede ve evde plastik izolat\u00f6r baloncuklar\u0131nda ge\u00e7irdi.<\/p>\n\n\n\n

David’in kald\u0131\u011f\u0131 yer bir t\u00fcr steril ortamd\u0131. \u00c7ocukla temasa ge\u00e7meden \u00f6nce; su, yiyecek, \u00e7ocuk bezi, k\u0131yafet ve daha bir\u00e7ok \u015fey d\u00fczg\u00fcn bir \u015fekilde temizlenmeliydi. Hijyen malzemeleri ve e\u015fyalar\u0131 en az d\u00f6rt saat sterilize ediliyor ve ard\u0131ndan havadar bir yerde en az yedi g\u00fcn ge\u00e7irdikten sonra Vetter’e g\u00f6nderilebiliyordu. Bebeklikten itibaren, ona yaln\u0131zca balonun duvarlar\u0131na yap\u0131\u015fan; neopren eldivenlerle dokunulabiliyordu. Dokundu\u011fu her \u015fey perasetik asit ile sterilize edilmeli ve bir hava kilit sistemi i\u00e7inden ge\u00e7irilen \u00e7elik kaps\u00fcllerin i\u00e7ine yerle\u015ftirilmeliydi.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6yle bir kozada \u015fimdiye kadar hi\u00e7bir \u00e7ocuk yeti\u015ftirilmemi\u015fti ve muhtemelen bir daha da yeti\u015ftirilmeyecekti.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kaynak: Baylor T\u0131p Fak\u00fcltesi Foto\u011fraf Ar\u015fivleri
David\u2019in d\u00fcnyas\u0131<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Vetter\u2019in hayat\u0131 her ne kadar s\u0131radan olmayan bir durum olsa da ebeveynleri onun olabildi\u011fince normal ya\u015fayabilmesi ve k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 kendisi i\u00e7in bir sorun haline getirmemesi amac\u0131yla daima \u00e7abalad\u0131lar. Di\u011fer \u00e7ocuklardan farkl\u0131 bir ortamda olsa da o da yedi, oynad\u0131 ve \u00f6\u011frendi. <\/p>\n\n\n\n

David\u2019in motor becerileri erken geli\u015fim g\u00f6stermi\u015fti. D\u00f6rt ayda ellerini ve dizlerini yukar\u0131 kald\u0131rarak karn\u0131n\u0131 yerden kald\u0131rabiliyordu. Annesi \u015f\u00f6yle anlatt\u0131: <\/em><\/p>\n\n\n\n

“S\u00fcr\u00fcnmeyi \u00f6\u011frendi\u011finde alt\u0131 ayl\u0131kt\u0131. Bir an odadan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131m ve geri d\u00f6n\u00fcp onu g\u00f6remedi\u011fimde; bir malzeme y\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131n arkas\u0131ndan d\u0131\u015far\u0131y\u0131 seyretti\u011fini g\u00f6rene dek b\u00fcy\u00fck korku ya\u015fad\u0131m.”<\/em><\/p>\n\n\n\n

Sekizinci aya gelinceye kadar kendi kendine oturabilir, tek ba\u015f\u0131na durabilir ve hatta birka\u00e7 ad\u0131m atabilir hale ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcm bu fiziksel kilometre ta\u015flar\u0131 beklenen normdan iki ila \u00fc\u00e7 ay \u00f6nce geli\u015fim g\u00f6stermi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Dil becerileri, motor becerilerinin aksine yava\u015f bir geli\u015fim g\u00f6sterdi. Bebekken ba\u015fkalar\u0131n\u0131 sesle, jestle veya oyunla me\u015fgul etmedi. David’e yard\u0131m etmesi i\u00e7in getirilen konu\u015fma patolo\u011fu Karol Musher, 13 ayl\u0131kken g\u00f6zlemledi\u011fi yeteneklerini \u015f\u00f6yle anlatt\u0131: “Ad\u0131n\u0131 ya da hay\u0131r kelimesini anlam\u0131yor gibiydi. Nesnelere veya insanlara dikkatle bakmad\u0131… Basit komutlar\u0131 takip etmedi… S\u00f6zl\u00fc anlat\u0131m\u0131 neredeyse yoktu \u00fcstelik ileti\u015fim kurmak i\u00e7in jest dahi kullanmad\u0131.\u2019\u2019<\/em> Musher, bu durumun sebebinin: David’in her g\u00fcn bir\u00e7ok insanla temas kurmas\u0131ndan ve \u00e7o\u011fu zaman da konu\u015fmalar\u0131n zihninde tutars\u0131z bir tablo olu\u015fturmas\u0131ndan ileri geldi\u011fini s\u00f6yledi. Sorunu d\u00fczeltmek i\u00e7in, hastane personelini dil geli\u015fimi konusunda e\u011fitti. Musher bu e\u011fitimi \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klad\u0131: “Onun huzurunda yapt\u0131klar\u0131 t\u00fcm faaliyetleri s\u00f6zl\u00fc anlatmaya ve kulland\u0131klar\u0131 \u015feyleri etiketlemeye veya tarif etmeye y\u00f6nlendirdim\u2026Ayn\u0131 bir annenin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi…’Ka\u015f\u0131k burada.’ veya ‘Haydi \u015furay\u0131 silelim.’ \u015feklinde.”<\/em><\/p>\n\n\n\n

David, bu yeni program\u0131 uygulad\u0131ktan sadece aylar sonra, adlar\u0131 s\u00f6ylendi\u011finde nesneleri tan\u0131mlayabildi ve ileti\u015fim kurmak i\u00e7in ellerini kullanmaya ba\u015flad\u0131. \u0130ki ya\u015f\u0131ndayken; ya\u015f\u0131na uygun bir \u015fekilde ileti\u015fim kuruyordu; ancak doktorlar\u0131n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re; kelime haznesi \u00e7o\u011fu iki ya\u015f\u0131ndaki \u00e7ocuktan \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131yd\u0131: \u2018\u2019Sonu\u00e7ta ka\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocu\u011fun \u2018izolat\u00f6r\u2019 ve \u2018transfer\u2019 gibi kelimeler kullanma f\u0131rsat\u0131 var?”<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7 ya\u015f\u0131ndayken David\u2019in, zek\u00e2 y\u00f6n\u00fcnden akranlar\u0131ndan iki y\u0131l \u00f6nde oldu\u011funa karar verildi ve IQ’ su 126 olarak \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

David; okur yazar ve e\u011fitimliydi. Evde ve hastanede \u00f6\u011fretmenler taraf\u0131ndan e\u011fitim g\u00f6rd\u00fc. E\u011fitimine haftada iki kez evine gelen bir \u00f6\u011fretmenle ba\u015flad\u0131. Daha sonralar\u0131 ise Wilkerson Intermediate\u2019deki bir s\u0131n\u0131fa hoparl\u00f6r ba\u011fland\u0131 ve bu sayede bizzat s\u0131n\u0131fa m\u00fcdahil olabildi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kaynak: Baylor T\u0131p Fak\u00fcltesi Foto\u011fraf Ar\u015fivleri
David baloncu\u011funun i\u00e7inden okul derslerine ayak uyduruyor.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Balonunun i\u00e7inde bir televizyonu ve oyun odas\u0131 vard\u0131. Her k\u00fc\u00e7\u00fck erkek karde\u015f gibi k\u0131z karde\u015fiyle oyunlar oynad\u0131, \u015fakalar yapt\u0131 hatta kavga bile etti. Ev hayatlar\u0131n\u0131n her alan\u0131nda yer ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Anne, babas\u0131, k\u0131z karde\u015fi ve doktor Dr. John Montgomery d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7ok az ki\u015fi onunla temas kurdu. David\u2019e yaln\u0131zca steril balonunun duvar\u0131na yerle\u015ftirilmi\u015f \u00f6zel bir eldivenle dokunulabiliyordu.<\/p>\n\n\n\n

\u0130lk ba\u015fta David, d\u0131\u015f d\u00fcnya ile daha fazla temas kurmak i\u00e7in balon sistemini atlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131; ancak durumunu anlayacak kadar b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcnde, asla ayr\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131. Yine de balonun i\u00e7inden m\u00fcmk\u00fcn olan her \u015feye kat\u0131lmak i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n

David’in hikayesi ABD’de zaten \u00fcnl\u00fcyd\u00fc ve 1977’de NASA, \u00e7ocu\u011fun hikayesinden olduk\u00e7a etkilendi\u011fini dile getirdi. Bu nedenle, tecr\u00fcbeli ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00f6zel bir uzay giysisi yapt\u0131lar. B\u00f6ylece David bula\u015fma riski olmadan bir s\u00fcre d\u0131\u015far\u0131da y\u00fcr\u00fcy\u00fcp oynayabilecek, balondan \u00e7\u0131kabilecekti.<\/p>\n\n\n\n

\u0130zolat\u00f6rden uzay giysisine ula\u015fmak i\u00e7in, David yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bir t\u00fcnelden ge\u00e7mek durumunda kalacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00f6zel tak\u0131m\u0131 her kulland\u0131\u011f\u0131nda, yard\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7evresini steril tutmak i\u00e7in 24 a\u015famal\u0131 gezi \u00f6ncesi ba\u011flant\u0131 ve 28 a\u015famal\u0131 giysi takma prosed\u00fcr\u00fcn\u00fc tamamlamalar\u0131 gerekiyordu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kaynak: Wikimedia Commons 
David, NASA\u2019n\u0131n tasarlam\u0131\u015f oldu\u011fu \u00f6zel giysiyi denerken<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, \u00e7ok korkmu\u015ftu ve \u00f6zel k\u0131yafeti kullanmak istemiyordu; bir s\u00fcre sonra fikri kabul etti, say\u0131s\u0131z testten sonra \u00e7ocuk birka\u00e7 kez balondan \u00e7\u0131kmay\u0131 ba\u015fard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kaynak: Wikimedia Commons 
\u00d6zel giysisi sayesinde balonundan \u00e7\u0131kan David<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Uzay giysisini takma s\u00fcreci karma\u015f\u0131k olsa da 29 Temmuz 1977’de o\u011flunu ilk kez kuca\u011f\u0131nda tutabilen David ve annesi i\u00e7in buna de\u011ferdi.<\/p>\n\n\n\n

David’in annesi Carol Ann balondan \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonraki s\u00fcreci \u015f\u00f6yle anlatt\u0131:
<\/p>\n\n\n\n

“\u00d6zel giysileriyle ilk kez y\u00fcr\u00fcmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, karaya ayak basmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir denizci gibi ortal\u0131kta dolan\u0131yordu. Baloncu\u011fundaki yumu\u015fak ayak hissine o kadar al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131 ki sert bir zeminde y\u00fcr\u00fcmeyi zor buluyordu.”<\/em> Psikolog arkada\u015f\u0131 Mary Murphy, David’in hastanenin koridorunda y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve hem\u015fireye bir \u015feyler ikram etti\u011fini s\u00f6yledi. Ve ilave etti: \u2018\u2019Tek bir y\u00f6nde yar\u0131m d\u00fczineden fazla ad\u0131m att\u0131\u011f\u0131 ilk seferdi.\u2019\u2019<\/em><\/p>\n\n\n\n

Bununla birlikte, giysinin kullan\u0131m\u0131na ili\u015fkin s\u0131n\u0131rlamalar elbette ki vard\u0131. Elbiseyi kullanmak i\u00e7in e\u011fitilmi\u015f \u00fc\u00e7 ki\u015finin her zaman haz\u0131r bulunmas\u0131 laz\u0131md\u0131 ve g\u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131 yaln\u0131zca 4 saat kadar dayanabiliyordu.<\/p>\n\n\n\n

David bu giysi sayesinde normal bir \u00e7ocuk gibi davranabildi. Evinin arka bah\u00e7esindeki \u00e7imleri sulad\u0131, orada bulunan herkese su s\u0131kt\u0131. K\u00f6pekleriyle oynad\u0131. Bir kediyi kovalad\u0131ktan sonra yere d\u00fc\u015ft\u00fc. \u00c7imleri kopar\u0131p havaya f\u0131rlatt\u0131. Evin i\u00e7inde anne babas\u0131n\u0131n ve k\u0131z karde\u015finin odalar\u0131n\u0131 ve hi\u00e7 g\u00f6rmedi\u011fi di\u011fer mekanlar\u0131 ara\u015ft\u0131rd\u0131. Elektrikli kalemt\u0131ra\u015f kullanmaktan o kadar zevk ald\u0131 ki kalemleri tekrar tekrar keskinle\u015ftirmek i\u00e7in defalarca k\u0131rd\u0131. David bu \u00f6zel giysiyi b\u00fcy\u00fcmeden \u00f6nce 5 kez daha giyebildi. En sonunda kendisine olmay\u0131nca; Smithsonian Enstit\u00fcs\u00fc\u2019ne verildi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kaynak: Baylor T\u0131p Fak\u00fcltesi Foto\u011fraf Ar\u015fivleri
David, NASA\u2019n\u0131n tasarlam\u0131\u015f oldu\u011fu \u00f6zel giysi sayesinde evinin bah\u00e7esindeki \u00e7imleri sularken<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcr incelemesinin ve t\u0131bbi hayranl\u0131\u011f\u0131n konusu olan David, medya taraf\u0131ndan “Balondaki \u00c7ocuk”<\/em> nam-\u0131 di\u011fer \u2018\u2019David Bubble\u2019\u2019<\/em> olarak adland\u0131r\u0131l\u0131yordu. Bir\u00e7ok ki\u015fi David Bubble\u2019\u0131 ger\u00e7ek ismi zannediyordu, bunun nedeni Vetter ailesinin d\u0131\u015flanmas\u0131na engel olmakt\u0131. Ebeveynleri, onu; olabildi\u011fince medyadaki dikkatlerden uzak tutmaya \u00f6zen g\u00f6sterdi. Lakin David t\u00fcm \u00e7abalara ra\u011fmen sekiz ya da dokuz ya\u015f\u0131ndayken resmini gazetede g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Carol Ann: \u2018\u2019Ertesi g\u00fcn bana bir y\u0131ld\u0131z oldu\u011funu s\u00f6yledi.\u201d<\/em> diye anlatt\u0131 ve ekledi:<\/p>\n\n\n\n

“Ne demek istedi\u011fini bilmiyordum. Ve ona; ger\u00e7ekten bir y\u0131ld\u0131z oldu\u011funu \u00e7\u00fcnk\u00fc hayat\u0131m\u0131 ayd\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledim. David beni \u00e7abucak d\u00fczeltti ve bir y\u0131ld\u0131z oldu\u011funu \u00e7\u00fcnk\u00fc resminin bir g\u00fcn \u00f6nce gazetede \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131; y\u0131ld\u0131zlar\u0131n oyuncaklar\u0131n\u0131 toplamak zorunda olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Ben de ona o g\u00fcn\u00fcn gazetesini g\u00f6stererek resminin bug\u00fcn gazetede olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu y\u00fczden bug\u00fcn oyuncaklar\u0131n\u0131 toplamas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledim. “<\/em><\/p>\n\n\n\n

11 ya\u015f\u0131ndayken daha bir d\u00fc\u015f\u00fcnceli b\u00fcy\u00fcyordu ve y\u0131ld\u0131zlar\u0131 g\u00f6rmek istedi. Ailesi, do\u011fum g\u00fcn\u00fcnde onu; 20 dakika boyunca g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc izlemesi i\u00e7in d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

1983’e gelindi\u011finde, kemik ili\u011fi nakillerindeki ara\u015ft\u0131rmalar; ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n al\u0131c\u0131larla tam olarak e\u015fle\u015fmesi gerekmedi\u011fi noktas\u0131na kadar ilerlemi\u015fti. David’in; k\u0131z karde\u015finin kemik ili\u011fini alabilece\u011fine, bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi olu\u015fturabilece\u011fine ve koruyucu ortam\u0131ndan ayr\u0131labilece\u011fine dair yeni bir umut vard\u0131. David’in bak\u0131m\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in ger\u00e7ek bir servet harcad\u0131ktan sonra, t\u0131p camias\u0131 kemik ili\u011fi naklinin erkek \u00e7ocuk i\u00e7in bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olabilece\u011fini ve vericinin k\u0131z karde\u015fi oldu\u011funu hissetti. O g\u00fcne kadar ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k bozukluklar\u0131 tipik olarak sadece m\u00fckemmel don\u00f6rler aras\u0131nda kemik ili\u011fi transf\u00fczyonu ile tedavi edilmi\u015fti. Ancak 1983’te Vetter ailesi, m\u00fckemmel bir \u015fekilde e\u015fle\u015fmeyen don\u00f6rlerden de kemik ili\u011fi nakline izin verilebilecek yeni bir prosed\u00fcr \u00f6\u011frendi ve denemeyi kabul etti. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k yetersizli\u011fi olan bir hastan\u0131n kan dola\u015f\u0131m\u0131na enjekte edildi\u011finde, kemik ili\u011fi bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin kurulmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131. Carol Ann Vetter \u015f\u00f6yle s\u00f6yledi: “Doktorlar\u0131m\u0131z bize operasyonun \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu ve y\u00fczde 99 g\u00fcvenli oldu\u011funu s\u00f6ylediler. Ya i\u015fe yarayacakt\u0131 ya da yaramayacakt\u0131. Olur da i\u015fe yaramazsa basit\u00e7e geriye d\u00f6necektik.”<\/em>Asl\u0131nda yazar James Jones’a g\u00f6re, Boston’da benzersiz kemik ili\u011fini yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 grup sadece iki ki\u015fiydi: biri i\u015fe yaram\u0131\u015f biri yaramam\u0131\u015ft\u0131. David’in durumu savunulamaz bir halde oldu\u011fu i\u00e7in asl\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen yepyeni bir prosed\u00fcrd\u00fc. Ebeveynleri, 12 ya\u015f\u0131ndaki David’in prosed\u00fcr\u00fc anlad\u0131\u011f\u0131ndan ve onunla devam etmek isteyece\u011finden emin oldular. T\u00fcm aile prosed\u00fcr\u00fc tart\u0131\u015ft\u0131ktan sonra gen\u00e7 Katherine; ekim ay\u0131nda, annesi ile birlikte ili\u011fin \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p tedavi edildi\u011fi Boston’a u\u00e7tu.  Boston’da ili\u011fini ald\u0131rd\u0131 ve sonra David’e ba\u011f\u0131\u015flanmak \u00fczere Houston\u2019a g\u00f6nderdi. Ne kadar etkin bir tedavi oldu\u011fundan \u015f\u00fcphe duymalar\u0131na ra\u011fmen denemeyi kabul ettiler. Houston’a d\u00f6nd\u00fcklerinde; David, balonun i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 zor oldu\u011fu i\u00e7in doktorlar\u0131na enjeksiyonlarda yard\u0131mc\u0131 oldu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kaynak: Baylor T\u0131p Fak\u00fcltesi Foto\u011fraf Ar\u015fivleri
Dr. William Shearer prosed\u00fcrden \u00f6nce David ile konu\u015fuyor.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Doktorlar\u0131n en \u00e7ok korktuklar\u0131 \u015fey, vericiden al\u0131nan sa\u011fl\u0131kl\u0131 beyaz kan h\u00fccrelerinin David’in v\u00fccudunda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan dokuya sald\u0131rma ihtimali yani graft versus host hastal\u0131\u011f\u0131 (GVHD) olarak bilinen bir durumdu. GVHD’nin semptomlar\u0131 hi\u00e7bir zaman ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131. Nakil ba\u015flang\u0131\u00e7ta iyi sonu\u00e7 verdi; ancak Ocak 1984’te David, don\u00f6r ili\u011finde tespit edilmemi\u015f bir Epstein-Barr vir\u00fcs\u00fc oldu\u011funa i\u015faret eden ate\u015ften kaynaklanan hastal\u0131k belirtileri g\u00f6stermeye ba\u015flad\u0131. Epstein-Barr vir\u00fcs\u00fc Katherine’in ili\u011finde taranmam\u0131\u015ft\u0131 ve bu vir\u00fcs, erkek karde\u015finde bir kanser t\u00fcr\u00fc olan lenfoma olu\u015fturuyordu. Ate\u015fi 40 dereceye y\u00fckselmeye ba\u015flad\u0131. Kustu ve ishal oldu. Doktorlar dehidrasyon konusunda endi\u015feliydi. David’i balonundan \u00e7\u0131kar\u0131p \u00e7\u0131karmama konusunda tart\u0131\u015ft\u0131lar. David, babas\u0131ndan do\u011frudan gelen bir soruya yan\u0131t olarak, “Baba, daha iyi hissetmek i\u00e7in her \u015feyi kabul edece\u011fim.”<\/em> dedi.<\/p>\n\n\n\n

7 \u015eubat 1984\u2019te, David balonundan do\u011fdu\u011fu odaya \u00e7ok benzeyen dezenfekte edilmi\u015f bir odaya \u00e7\u0131kt\u0131. Steril k\u0131yafetler giymi\u015f ailesi ona dokundu. Katherine, “Sesi balonun d\u0131\u015f\u0131nda farkl\u0131 geliyor.”<\/em> dedi. Carol Ann sa\u00e7\u0131n\u0131n sand\u0131\u011f\u0131ndan daha kal\u0131n oldu\u011funu fark etti.<\/p>\n\n\n\n

Lenfoma sessizce ilerledik\u00e7e; David’in durumu k\u00f6t\u00fcle\u015fiyordu ve hissediyordu. Balondan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131ktan 15 g\u00fcn sonra “Bu \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor.”<\/em> dedi annesine. “Yorgunum. Neden t\u00fcm cihazlar\u0131 \u00e7ekip eve gitmeme izin vermiyorlar?”<\/em> O g\u00fcn annesine s\u00f6yledi\u011fi son s\u00f6zler, \u2018\u2019Seni seviyorum<\/em>” oldu. Annesi maskesini indirdi, onu ilk ve son kez \u00f6pt\u00fc. Birka\u00e7 dakika sonra David d\u00fcnyaya g\u00f6zlerini yumdu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kaynak: Baylor T\u0131p Fak\u00fcltesi Foto\u011fraf Ar\u015fivleri
Balondaki \u00e7ocuk<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u00d6l\u00fcm\u00fcnden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra Texas \u00c7ocuk Alerji ve \u0130mm\u00fcnoloji Klini\u011fi; ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k yetersizliklerinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, te\u015fhisi ve tedavisine adanm\u0131\u015f David Merkezi’ni a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Otopside kapsaml\u0131 bir analizin ard\u0131ndan, Katherine’in ili\u011finde; Epstein-Barr olarak bilinen uykuda bir vir\u00fcs oldu\u011funa dair kan\u0131tlar oldu\u011fu bulundu. Epstein-Barr vir\u00fcs\u00fc David\u2019de lenfomay\u0131 tetiklemi\u015fti ve Katherine\u2019e daha \u00f6nce yap\u0131lan taramada bu durum te\u015fhis edilememi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

David do\u011fumundan itibaren steril bir ortamda b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in \u00f6l\u00fcm\u00fc; ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n Epstein-Barr’\u0131n kansere neden olabilece\u011fine dair uzun s\u00fcredir devam eden bir hipotezi do\u011frulamalar\u0131na imk\u00e2n sa\u011flad\u0131. David\u2019in 12 senelik k\u0131sa ya\u015fam\u0131, SCID\u2019nin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na dair de fikir verdi. Daha ba\u015far\u0131l\u0131 naklin daha kapsaml\u0131 kemik ili\u011fi taramas\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k Yetmezli\u011fi Vakf\u0131’na g\u00f6re, erken te\u015fhis edilen ve 3\u00bd ayl\u0131kken nakil yap\u0131lan bebeklerin y\u00fczde 91’i hayatta kal\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn David\u2019in t\u0131bbi kay\u0131tlar\u0131 ve ki\u015fisel belgeleri Smithsonian Enstit\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan tutulmaktad\u0131r. Belki de m\u00fczenin eserlerinden en dokunakl\u0131 olan\u0131, kontrol edemedi\u011fi bir t\u0131bbi dram\u0131n merkezindeki \u00e7ocu\u011fun ac\u0131 verici bir hat\u0131rlat\u0131c\u0131s\u0131 olan “Star Wars”<\/em> aksiyon fig\u00fcrleridir.<\/p>\n\n\n\n

David\u2019in hikayesi, Amerikan sinema ve televizyon tarihinde \u00fcn kazanan birka\u00e7 g\u00f6rsel-i\u015fitsel prod\u00fcksiyon i\u00e7in de ilham kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur. \u00d6rne\u011fin, klasik bir ba\u015frol oyuncusu John Travolta olan The Bubble Boy filmi.<\/p>\n\n\n\n

Vetter ailesi ad\u0131na konu\u015fan Carol Ann \u015f\u00f6yle s\u00f6yledi:<\/p>\n\n\n\n

“Ac\u0131 \u00e7eken bir \u00e7ocu\u011fun ebeveynleri olarak kontrol\u00fcm\u00fczde olan tek \u015fey David’in m\u00fcmk\u00fcn olan en iyi bak\u0131m\u0131 ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekti. Doktorlar\u0131m\u0131za g\u00fcvendik. Baloncuk i\u00e7in minnettar kald\u0131k \u00e7\u00fcnk\u00fc balon o s\u0131rada David i\u00e7in mevcut olan tek tedavi se\u00e7ene\u011fiydi. O plastik balon olmasayd\u0131, 12 y\u0131ld\u0131r ona asla sahip olamazd\u0131k. Hedeflerimiz David’i g\u00fcvende tutmak, d\u0131\u015far\u0131y\u0131 i\u00e7eri sokmak ve sevildi\u011fini hissetmesini sa\u011flamakt\u0131. David, hayata; cesaret, sab\u0131r ve anlay\u0131\u015f g\u00f6sterdi. Benzersiz ko\u015fullar\u0131n\u0131 kabul etti ve sadece balondan \u00e7\u0131kman\u0131n yolunun bulunmas\u0131n\u0131 bekledi. Onu sosyalle\u015fmeye ve sonunda d\u0131\u015f d\u00fcnyaya kat\u0131lmaya haz\u0131rlad\u0131k. Bilim, David’i koruyucu bir i\u015flev \u00fcstlenmi\u015fti ve her ne kadar bu durum birtak\u0131m etik tart\u0131\u015fmalar\u0131 beraberinde getirmi\u015f olsa da David kesinlikle bir deney de\u011fildi.”<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kaynak: Flickr Public Domain
David Vetter<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Carol Ann, David\u2019in cesur ya\u015fam ve \u00f6l\u00fcm\u00fcnden \u00f6\u011frenilenler nedeniyle, SCID’li pek \u00e7ok \u00e7ocu\u011fa erken te\u015fhis konuldu\u011funa, kemik ili\u011fi nakli yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ve \u015fimdi sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ya\u015fam s\u00fcrebildiklerine inan\u0131yor ve bu inanc\u0131n\u0131 \u015fu s\u00f6zlerle dile getirdi:<\/p>\n\n\n\n

“Hayat\u0131 k\u0131sa veya k\u0131s\u0131tl\u0131 olsa da bilim insanlar\u0131n\u0131n SCID’li di\u011fer bebeklere yard\u0131m edebilmeleri i\u00e7in birincil imm\u00fcn yetmezlikler hakk\u0131nda daha fazla bilgi edinmelerine yard\u0131mc\u0131 oldu. Bu, ailemize y\u0131llar i\u00e7inde muazzam bir rahatl\u0131k sa\u011flad\u0131 ve b\u00fcy\u00fck kederimizi y\u00f6netmemize yard\u0131mc\u0131 oldu. David, hem bizim ve hem de d\u00fcnya i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir l\u00fctuftu.”<\/em><\/p>\n\n\n\n

Sanat\u00e7\u0131lar, David’in hayat\u0131n\u0131n duygusal ve karma\u015f\u0131k ko\u015fullar\u0131ndan ilham al\u0131rken; bilim adamlar\u0131 ve doktorlar, sa\u011flam ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi olmayan di\u011fer \u00e7ocuklar i\u00e7in tedaviler geli\u015ftirmek i\u00e7in David’in deneyiminden yararland\u0131lar. T\u0131p, kanserin do\u011fas\u0131n\u0131 ve gen terapisinin kullan\u0131m\u0131n\u0131 anlamada iki b\u00fcy\u00fck bilimsel ilerleme kaydetti.<\/p>\n\n\n\n

Kesin olan bir \u015fey de David’in kolayca unutulmayaca\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi oldu. Filmde, m\u00fczikte ve heykelde be\u011feni toplad\u0131. Texas Children’s\u2019daki bir merkeze, The Woodlands’daki bir okul ve caddeye onun ad\u0131 verildi. Tarih\u00e7i Jones’un da belirtti\u011fi gibi; \u2018\u2019Balon terimi hem izolasyonun tehlikeleri hem de baz\u0131 ebeveynlerin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 zarar g\u00f6rmemesi i\u00e7in koymay\u0131 diledikleri \u015feyin k\u0131saltmas\u0131 olan dilin kal\u0131c\u0131 bir par\u00e7as\u0131 haline geldi.\u2019\u2019<\/em><\/p>\n\n\n\n

1990 y\u0131l\u0131nda David \u0130lk\u00f6\u011fretim okulu The Woodlands, TX’de a\u00e7\u0131ld\u0131. David Vetter’in foto\u011fraflar\u0131na ve haber kup\u00fcrlerine ek olarak, avluda David’in ilk baloncu\u011funun boyutunu temsil eden bir tu\u011fla kakma bulunuyor. Her y\u0131l, David’in annesi Carol Ann Vetter, David’in sahip oldu\u011fu karakterin g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6steren okuldaki d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131fa giden bir \u00f6\u011frenciye “Kahraman \u00d6d\u00fcl\u00fc”<\/em> n\u00fc veriyor.<\/p>\n\n\n\n

Rahip Laurence Connelly’nin methiyesine, “Ya\u015fam\u0131 \u00fcretim yoluyla \u00f6l\u00e7enler i\u00e7in, bu hayat tam bir israft\u0131,”<\/em>diye ba\u015flad\u0131. Devam etti, “Ama ya\u015fam\u0131 vererek ve alarak \u00f6l\u00e7enlere g\u00f6re, David’in ya\u015fam\u0131 \u015fimdiye kadar tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m en dolu dolu ya\u015famd\u0131.”<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ve bug\u00fcn David\u2019in mezar ta\u015f\u0131nda aynen \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor: “D\u00fcnyaya hi\u00e7 dokunmad\u0131. Ama d\u00fcnya onun sayesinde de\u011fi\u015fti.”<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

David Vetter\u2019in hayat\u0131n\u0131 bir de \u2018\u2019The Boy \u0130n The Bubble\u2019\u2019<\/em> isimli 5 b\u00f6l\u00fcml\u00fck belgeselden izlemek t\u00fcm bu zorlu s\u00fcreci daha iyi anlamam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\n