{"id":7962,"date":"2020-10-17T20:35:09","date_gmt":"2020-10-17T17:35:09","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.ulubat.org\/?p=7962"},"modified":"2020-10-17T20:35:12","modified_gmt":"2020-10-17T17:35:12","slug":"covid-19-ve-uyku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/genel\/covid-19-ve-uyku\/","title":{"rendered":"COVID-19 VE UYKU"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Uyku, kimimiz i\u00e7in biten g\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan gelen keyifli bir arkada\u015f; kimimiz i\u00e7inse yoklu\u011fu eziyete d\u00f6n\u00fc\u015fen bir gereklilik.<\/p>\n\n\n\n

Ancak biliyoruz ki \u201cuyku\u201d- sevelim ya da sevmeliyim-\nbizlerin biyolojik a\u00e7\u0131dan en \u00f6nemli ihtiya\u00e7lar\u0131ndan biri. Bu y\u00fczden uyku\nbozukluklar\u0131, \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken \u00f6nemli sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda\ngeliyor.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

COVID-19 hayat\u0131m\u0131z\u0131n her alan\u0131nda etkisini g\u00f6sterdi ve g\u00f6stermeye de devam ediyor. Sosyal ili\u015fkilerimiz, okulumuz, i\u015f hayat\u0131m\u0131z gibi pek \u00e7ok \u015feyi fazlas\u0131yla \u00f6zlememize yol a\u00e7an bu pandeminin bizleri uykular\u0131m\u0131zdan da mahrum b\u0131rakabildi\u011fini g\u00f6steren birka\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmaya gelin beraber g\u00f6z atal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Bahsedece\u011fimiz ilk \u00e7al\u0131\u015fma1<\/sup>, COVID-19 tedbirleri kapsam\u0131nda halk\u0131n karantinada oldu\u011fu ilk \u00fclkelerden olan \u0130talya\u2019da yap\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n

 Karantinan\u0131n, \u0130talya\nhalk\u0131 \u00fczerindeki anksiyete semptomlar\u0131 ve uyku bozukluklar\u0131na etkisini saptamay\u0131\nhedefleyen bu \u00e7al\u0131\u015fmada; sosyodemografik \u00f6zelliklerle ilgili sorular ve  \u201cGeni\u015fletilmi\u015f Anksiyete Bozuklu\u011fu Testi\u201d \u201cUykusuzluk\n\u015eiddeti \u0130ndeksi\u201d gibi \u00f6l\u00e7ekler kullan\u0131larak bir anket haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve bu anket  1551 ki\u015fiye ula\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. Sorulara verilen\nyan\u0131tlar\u0131n de\u011ferlendirilmesi sonucunda karantina d\u00f6neminin toplumdaki\nbireylerin ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve uyku d\u00fczenine etkisinin g\u00f6zlemlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131\nara\u015ft\u0131rman\u0131n bulgular\u0131 genel olarak \u015fu \u015fekilde;<\/p>\n\n\n\n

Karantina \u00f6ncesi; \u0130talyan Ulusal \u0130statistik Enstit\u00fcs\u00fcn\u00fcn en\nson verilerine g\u00f6re % 5,4’l\u00fck depresif semptom yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ve % 4,2’lik \u015fiddetli\nanksiyete prevalans\u0131 g\u00f6zlemlenirken; karantina d\u00f6neminde yap\u0131lan \u201cDepresyon,\nKayg\u0131 ve Stres \u00d6l\u00e7e\u011fi\u201dnin verileri \u0130talyan genel n\u00fcfusunun % 32.4 ve%\n21.2’sinde orta ila a\u015f\u0131r\u0131 d\u00fczeyde depresyon bildirdi\u011fi, % 18.7 ve % 32.6’s\u0131nda\norta ila a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fcksek d\u00fczeyde anksiyete bildirdi\u011fi ve n\u00fcfusta karantina\n\u00f6ncesinde uyku sorunu ya\u015fanma oran\u0131 %40.5 iken karantina s\u0131ras\u0131nda bu oran\u0131n %52.4\u2019e\n\u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015f.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Buna benzer \u015fekilde \u00c7in\u2019de ger\u00e7ekle\u015ftirilen, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda veri toplamay\u0131 hedefleyen bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re ise  karantina \u00f6ncesi ve sonras\u0131 k\u0131yaslamas\u0131nda;<\/p>\n\n\n\n

Depresif belirtilerin yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n karantina \u00f6ncesi % 16,5\niken karantina sonras\u0131  % 37\u2019ye,\nanksiyete belirtilerinin prevalans\u0131n\u0131n % 12,9 den % 35,1\u2019e ve uyku bozukluklar\u0131n\u0131n\n% 18,2’den% 52,4’e y\u00fckseldi\u011fi tespit edilmi\u015f.<\/p>\n\n\n\n

Veriler daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u015fekilde incelendi\u011finde ise gen\u00e7\nyeti\u015fkinlerin depresyon, anksiyete ge\u00e7irme oranlar\u0131n\u0131n ve uyku sorunu ile\nkar\u015f\u0131la\u015fma ihtimallerinin daha y\u00fcksek oldu\u011fu g\u00f6ze \u00e7arp\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7al\u0131\u015fmay\u0131 y\u00fcr\u00fcten bilim insanlar\u0131,  gen\u00e7 yeti\u015fkinlerin \u00e7o\u011funun \u00fcniversite\n\u00f6\u011frencisi oldu\u011funu ve bu durumun akademik kayg\u0131y\u0131, e\u011fitim ve kariyer\nkonusundaki belirsizlikleri de beraberinde getirdi\u011fini belirtiyor. Kayg\u0131 ve\nbelirsizlik ise ya\u015fan\u0131lan endi\u015fe ve tedirginli\u011fi daha \u00e7ok art\u0131r\u0131yor. Bu durum\ngen\u00e7lerin ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkilerken gen\u00e7lerde uyku bozukluklular\u0131n\u0131n\ng\u00f6r\u00fclmesine de sebep oluyor.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca \u00e7al\u0131\u015fmalar bu d\u00f6nemde gen\u00e7 yeti\u015fkinlerin internet ve sosyal medya kullan\u0131m\u0131nda bariz bir art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve bu durumun anksiyete ile do\u011frudan ili\u015fkili oldu\u011funu da g\u00f6steriyor. Baz\u0131 mecralarda salg\u0131n d\u00f6neminde yap\u0131lan \u201cdaha fazla okuyucu veya izleyici\u201d odakl\u0131, dikkat \u00e7ekmek i\u00e7in u\u00e7 ve a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6rneklere yer verilen haberlerin ve sosyal medyada s\u00fcrekli olarak pandemi hakk\u0131nda payla\u015f\u0131lan g\u00f6nderilerin toplumun ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olumsuz etkiledi\u011fi ve gen\u00e7 n\u00fcfusun sosyal medyada \u00e7ok zaman ge\u00e7irdi\u011fi i\u00e7in bu durumdan daha fazla etkilendi\u011fi bilim insanlar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fleri aras\u0131nda. Bu haberler ayn\u0131 zamanda toplumda pani\u011fi, endi\u015feyi ve bazen de damgalamay\u0131 ( \u00d6rn: Asya halk\u0131na kar\u015f\u0131)\u00a0 art\u0131rabiliyor. Bu tutum ve davran\u0131\u015flar ise gen\u00e7lerin ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frudan etkiliyor. <\/span>1<\/sup><\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi \u00c7in\u2019de yap\u0131lan ba\u015fka bir ara\u015ft\u0131rmayla devam edelim,<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fma, sosyal sermayenin uyku kalitesi \u00fczerindeki etkilerini ve Ocak 2020’de \u00c7in’in merkezindeki 2019 koronavir\u00fcs hastal\u0131\u011f\u0131 (COVID-19) salg\u0131n\u0131 s\u0131ras\u0131nda evde 14 g\u00fcn boyunca kendini izole eden ki\u015filerde yer alan mekanizmalar\u0131 incelemek amac\u0131yla yine bir anket ile ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f.<\/p>\n\n\n\n

Anket sorular\u0131 \u201cBireysel sosyal sermaye \u00f6l\u00e7e\u011fi\u201d PSCI-16 \u201cKendini De\u011ferlendirme Anksiyete \u00d6l\u00e7e\u011fi\u201d (SAS) stres d\u00fczeyini \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in \u201cStanford Akut Stres Tepkisi (SASR) anketi\u201d ve uyku kalitesini \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in \u201cPittsburgh Uyku Kalitesi \u0130ndeksi (PUQI)\u201d anketi kullan\u0131larak olu\u015fturulmu\u015f. Elde edilen verileri ile kayg\u0131, stres, uyku ve sosyal sermayenin \u00f6l\u00e7\u00fclmesi hedeflenmi\u015f. <\/p>\n\n\n\n

…<\/p>\n\n\n\n

Burada ufak bir parantez a\u00e7arak \u00e7al\u0131\u015fmada s\u0131k s\u0131k bahsedilen sosyal sermaye<\/strong>nin ne anlama geldi\u011fine de\u011finmek gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

Sosyal\nsermaye kavram\u0131 ilk olarak 1980 y\u0131l\u0131nda Frans\u0131z sosyolog Portes taraf\u0131ndan\nortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Portes bu terimi sosyal g\u00fcven, aidiyet, sosyal kat\u0131l\u0131m ve bireylerin\nbirbirlerine kar\u015f\u0131 duyduklar\u0131 inan\u00e7 gibi ki\u015finin toplumsal a\u00e7\u0131dan sahip oldu\u011fu potansiyel\nkaynaklar\u0131 i\u00e7eren kal\u0131c\u0131 bir a\u011f \u015feklinde ifade etmi\u015ftir. 1997 y\u0131l\u0131nda Lynch, bu\ntan\u0131m\u0131n konseptini geli\u015ftirerek sosyal sermayeyi, sosyal kayna\u015fma yaratma\niste\u011finin bir getirisi olan topluluk faaliyetlerine kat\u0131l\u0131mda g\u00fcven\nili\u015fkilerini \u00f6nceleyen insan ili\u015fkilerini ifade eden bir kavram olarak\ntan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu tan\u0131m\u0131n daha anla\u015f\u0131l\u0131r olmas\u0131 i\u00e7in s\u0131k\u00e7a birbiriyle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan\nsosyal sermaye ve sosyal destek kavramlar\u0131n\u0131n farklar\u0131na de\u011finmek gerekiyor. Sosyal\ndestek, sosyal a\u011flar\u0131n boyutunu ve kayna\u011f\u0131n\u0131 temsil ederken i\u00e7erisinde ortakl\u0131k\nili\u015fkilerini, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bilgi al\u0131\u015fveri\u015fi veya maddi i\u015flevleri de bar\u0131nd\u0131r\u0131r ve\nbunlar \u00fczerinde olu\u015fturulur.  Sosyal\nsermaye ise sosyal g\u00fcven, aidiyet ve sosyal kat\u0131l\u0131m ilkeleri temelinde var\nolmaktad\u0131r. Bu durum ki\u015finin psikolojik refah\u0131 ve ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan sosyal\nsermayenin \u00f6nemini g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermektedir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u00c7al\u0131\u015fmaya d\u00f6necek olursak;<\/p>\n\n\n\n

Ara\u015ft\u0131rma sonucunda elde edilen veriler2<\/sup>h<\/a> sosyal sermayenin uyku \u00fczerindeki etkisi ile kayg\u0131 ve stresin do\u011frudan ili\u015fkisi oldu\u011funu g\u00f6stermekte. S\u00fcre\u00e7 ise sosyal sermayenin kayg\u0131y\u0131, kayg\u0131n\u0131n da uyku kalitesini do\u011frudan etkilemesi \u015feklinde ger\u00e7ekle\u015fiyor. \u00c7al\u0131\u015fmada bu durum \u015fu \u015fekilde a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f: <\/p>\n\n\n\n

Stres, ruh hali, davran\u0131\u015f, esenlik duygusu ve sa\u011fl\u0131kla\nyak\u0131ndan ili\u015fkilidir. Daha fazla sosyal sermayeye sahip insanlar, ba\u015fkalar\u0131ndan\nmanevi veya maddi destek ald\u0131klar\u0131 i\u00e7in genellikle daha az stres ya\u015farlar.\nSosyal destek, stres olaylar\u0131n\u0131n tehdidinin, fizyolojik tepkinin ve stresin\nneden oldu\u011fu uygunsuz davran\u0131\u015flar\u0131n, stresin neden oldu\u011fu korku ve kayg\u0131\nd\u00fczeyinin alg\u0131lanmas\u0131n\u0131 ve de\u011ferlendirilmesini azaltmaya yard\u0131mc\u0131 olur. Bu\ndurum stres ile uyku aras\u0131ndaki ili\u015fki ile devam eder \u00e7\u00fcnk\u00fc stres uyku\nkalitesinde \u00f6nemli bir belirleyicidir. Bireyler stres ya\u015fad\u0131klar\u0131nda,\ngenellikle fiziksel gerginlik ve zihinsel bask\u0131 hissederler, uyku ortam\u0131na\nkar\u015f\u0131 daha duyarl\u0131d\u0131rlar veya \u00e7ok fazla uykuya odaklan\u0131rlar, bu da uyku\nkalitelerini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Ayr\u0131ca baz\u0131 de\u011fi\u015fkenler birbirleriyle etkile\u015fime\ngirebilir. \u00d6rne\u011fin, anksiyete stresi art\u0131rabilir stres ise anksiyeteyi.  Bu \u015fekilde bir d\u00f6ng\u00fc i\u00e7erisinde artan\nanksiyete zay\u0131f uykuya neden olabilir ve kalitesiz bir uyku kayg\u0131da art\u0131\u015f\n\u015feklinde kendini g\u00f6sterir. Bu nedenle, mevcut \u00e7al\u0131\u015fmada yer alan t\u00fcm\nde\u011fi\u015fkenler, sosyal sermaye, stres, kayg\u0131 ve uyku, olumsuz bir psikolojik ve\nfiziksel zarar d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc \u00f6nlemek i\u00e7in dikkat gerektirmektedir.  T\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131nda anksiyetenin uyku\n\u00fczerinde etkisi de daha \u00f6nce kan\u0131tland\u0131\u011f\u0131 gibi kortizol d\u00fczeylerinde art\u0131\u015fa,\nkortizol salg\u0131lanma ritimlerinde de\u011fi\u015fikliklere ve azalm\u0131\u015f melatonin sentezine\nyol a\u00e7abilir. Ve bu durum uyku kalitesinin d\u00fc\u015fmesi \u015feklinde sonu\u00e7lan\u0131r. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Uzmanlar\u0131n s\u0131k s\u0131k dile getirdi\u011fi gibi sosyal etkile\u015fim ve sosyalle\u015fme anksiyete gibi olumsuz duygular\u0131 azalt\u0131yor. Bu nedenle salg\u0131nlar da dahil olmak \u00fczere bireyler izole edildi\u011finde, sosyal a\u011flar\u0131 geni\u015fleten ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 destek sa\u011flayan \u00e7evrimi\u00e7i sosyal gruplar, izolasyon kayg\u0131s\u0131n\u0131 azaltabilir. Bu durumlar g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda ise \u00e7\u0131kar\u0131lan sonu\u00e7, sosyal sermaye ve uyku aras\u0131nda dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken \u00f6nemli bir ili\u015fki oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde oluyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle, bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131k salg\u0131nlar\u0131 s\u0131ras\u0131nda izole\nolmu\u015f ki\u015filerin sosyal sermayesini ve ruhsal sa\u011fl\u0131k durumunu iyile\u015ftirmek i\u00e7in\ndaha fazla \u00f6nlem al\u0131nmas\u0131 gerekmekte.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin, profesyonel sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n, yeni enfeksiyonlar ve hastal\u0131klar hakk\u0131ndaki bilgi eksikli\u011finden kaynaklanan belirsizlik ve pani\u011fi azaltmak i\u00e7in \u00e7evrimi\u00e7i sa\u011fl\u0131k e\u011fitimi sa\u011flamas\u0131, sosyal hizmet uzmanlar\u0131 ve psikoterapistlerin internet veya telefon kullanarak insanlar\u0131 akraba ve arkada\u015flar\u0131yla ileti\u015fim kurmaya te\u015fvik etmesi ve \u00e7evrimi\u00e7i yard\u0131m veya destek sa\u011flamalar\u0131 gibi durumlar ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve uykuyu iyile\u015ftirme konusunda b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131makta.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Tam da bu noktaya de\u011finmi\u015fken biraz daha hassas bir konuya ait\nba\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 (Elsevier dergisine ait k\u0131sa bir edit\u00f6r yaz\u0131s\u0131) inceleyelim.<\/p>\n\n\n\n

Bahsetti\u011fim edit\u00f6r yaz\u0131s\u0131 COVID-19\u2019un yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 anksiyete, stres ve uyku problemleri hakk\u0131nda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n k\u0131sa bir \u00f6zeti say\u0131labilir. Bu y\u00fczden bu yaz\u0131da bahsedilen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ve kaynak\u00e7ada yer alan makalelerin yan\u0131nda ekleyece\u011fim linkteki3<\/sup>yay\u0131n\u0131n referanslar\u0131na da bakman\u0131z\u0131 \u00f6neririm. Bu yaz\u0131da COVID-19\u2019un toplumun ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ne \u015fekilde etkiledi\u011finden bahsettikten sonra \u00f6nemli bir halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunu olan ve ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131n\u0131n fiziksel etkisini en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u015fekilde g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seren intihar davran\u0131\u015f\u0131na da de\u011finiliyor.<\/p>\n\n\n\n

Uyku sorunlar\u0131n\u0131n beraberinde getirdi\u011fi; v\u00fccut saati ve\ni\u015fleyi\u015fi \u00fczerindeki biyolojik, fiziksel etkilerin yan\u0131 s\u0131ra sebep oldu\u011fu psikolojik\nproblemler ve ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na olumsuz etkileri (yinelenen d\u00fc\u015f\u00fcnceler, stres ve\nanksiyete art\u0131\u015f\u0131na sebep olmas\u0131) ki\u015fiyi intihar gibi geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan\ntehlikeli ve trajik durumlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakabiliyor. <\/p>\n\n\n\n

Pandemi s\u00fcreci, \u00e7o\u011fumuz i\u00e7in beklenilenden daha uzun ve zorlu ge\u00e7mi\u015f olabilir ancak bu zorlu\u011fun sahip oldu\u011funuz sosyal sermaye yard\u0131m\u0131yla daha kolay a\u015f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 unutmamal\u0131 ve sorunlar hakk\u0131nda \u00e7evrenizdeki insanlarla konu\u015fabilmelisiniz. <\/p>\n\n\n\n

 COVID-19\u2019un yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 fiziksel sorunlar\u0131n te\u015fhisi ve tedavisinden hastaneler, sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131 sorumlu iken ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131zla ilgili semptomlar\u0131 \u00e7o\u011fu zaman ilk sizin te\u015fhis etmeniz gerekti\u011fini ve bunlar\u0131n da en az COVID-19\u2019un fiziksel ve biyolojik etkileri kadar \u00f6nemli oldu\u011funu unutmamal\u0131s\u0131n\u0131z. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Herkese iyi uykular:)<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ba\u015fka bir yaz\u0131da tekrar g\u00f6r\u00fc\u015fmek dile\u011fiyle…<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

KAYNAK\u00c7A: <\/strong><\/p>\n\n\n\n