{"id":8091,"date":"2020-10-27T20:54:06","date_gmt":"2020-10-27T17:54:06","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.ulubat.org\/?p=8091"},"modified":"2020-10-27T22:27:29","modified_gmt":"2020-10-27T19:27:29","slug":"ruhsal-bozukluklar-gercekten-de-bozukluk-mu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/haberler\/ruhsal-bozukluklar-gercekten-de-bozukluk-mu\/","title":{"rendered":"Ruhsal Bozukluklar Ger\u00e7ekten de Bozukluk mu?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Anksiyete, depresyon veya travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011fu gibi\nzihinsel bozukluklar hi\u00e7 de zihinsel bozukluk de\u011filse? <\/p>\n\n\n\n

Yeni bir\netkileyici makalede, biyolojik antropologlar bilimsel camiay\u0131 ak\u0131l\nhastal\u0131klar\u0131n\u0131 yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmeye davet ediyor.<\/p>\n\n\n\n

Kan\u0131tlar\u0131n kapsaml\u0131 bir incelemesiyle, depresyon veya Travma Sonras\u0131 Stres Bozuklu\u011fu’nu (TSSB) kimyasal dengesizliklerden ziyade zorluklara yan\u0131t olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in yeni ve g\u00fc\u00e7l\u00fc sebepler g\u00f6steriyorlar. Dikkat Eksikli\u011fi Hiperaktivite Bozuklu\u011fu  (DEHB), atalardan kalma bir ortamda geli\u015fen bir i\u015fleyi\u015f bi\u00e7imi olabilir, ancak bug\u00fcnk\u00fc ya\u015fama bi\u00e7imimize uymuyor.<\/p>\n\n\n\n

Zorluklara\nUyarlanabilir Tepkiler:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde\nruhsal bozukluklar, t\u0131bbi y\u00f6ntemlerle, rutin olarak ila\u00e7larla tedavi\nedilmektedir. Peki, bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 yazan antropologlar bu bozukluklar\u0131n t\u0131bbi\nolmama ihtimalini nas\u0131l iddia ediyorlar? Bu konuda birka\u00e7 \u00f6nemli noktaya i\u015faret\nediyorlar: <\/p>\n\n\n\n

Birincisi;\nt\u0131p biliminin, anksiyete, depresyon veya TSSB\u2019nin kal\u0131tsal ko\u015fullar oldu\u011funu\nasla kan\u0131tlayamam\u0131\u015f olmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi;\n\u00e7al\u0131\u015fman\u0131n yazarlar\u0131, antidepresanlar\u0131n yayg\u0131n ve artan kullan\u0131mlar\u0131na ra\u011fmen,\nanksiyete ve depresyon oranlar\u0131n\u0131n iyile\u015fmedi\u011fini belirtiyorlar. 1990-2010\ny\u0131llar\u0131 aras\u0131nda maj\u00f6r depresif bozukluk ve anksiyete bozukluklar\u0131n\u0131n k\u00fcresel\nyayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 s\u0131ras\u0131yla %4,4 ve %4. Ayn\u0131 zamanda kan\u0131tlar, antidepresanlar\u0131n\nplasebodan daha iyi performans g\u00f6stermedi\u011fini g\u00f6stermeye devam ediyorlar.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise; bu bozukluklar\u0131n d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda oranlar\u0131 14 ki\u015fiden 1\u2019inde sabit kal\u0131yor. Yine de \u201c\u00c7at\u0131\u015fmalardan etkilenen \u00fclkelerde tahminen 5 ki\u015fiden 1\u2019i depresyon, TSSB, anksiyete bozukluklar\u0131 ve di\u011fer bozukluklardan muzdariptir.\u201d<\/em> \u015feklinde yaz\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcm bunlar\nbirlikte ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, yazarlar anksiyete, depresyon ve TSSB\u2019nin zorluklara\nuyarlanabilir tepkiler olabilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar. \u201cSavunma sistemleri, zindelik kayb\u0131n\u0131 en aza indirmek i\u00e7in zindeli\u011fi\ntehdit eden durumlarda g\u00fcvenilir bir \u015fekilde etkinle\u015ftirilen uyarlamalard\u0131r.\u201d <\/em>diye\nyaz\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

Anksiyete\ni\u00e7in bunun nas\u0131l do\u011fru olabilece\u011fini g\u00f6rmek zor de\u011fil. Endi\u015fe tehlikeden\nka\u00e7\u0131nmam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olur; ama depresyon i\u00e7in nas\u0131l do\u011fru olabilir? Depresyonun\n\u201cPsi\u015fik Ac\u0131s\u0131n\u0131n\u201d<\/em>, \u201cmevcut s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 hafifletmek ve\ngelecekteki bu t\u00fcr olumsuzluklardan ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in, olumsuz olaylara\nodaklanmam\u0131za\u201d<\/em> yard\u0131mc\u0131 oldu\u011funu iddia ediyorlar.<\/p>\n\n\n\n

Bu pek olas\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyorsa, sinir bilimcilerin bu \u00fc\u00e7 bozuklu\u011fu giderek artan bir \u015fekilde tehdit tespit sisteminin dallar\u0131na e\u015flediklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Anksiyete sava\u015f veya ka\u00e7 sisteminin kronik aktivasyonundan kaynaklan\u0131yor olabilir. Travma ise hayvanlar\u0131n \u00f6lmeden \u00f6nce a\u011fr\u0131dan kopmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan donma tepkisinin kronik bir aktivasyonu olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Etiketler\n\u00d6nemlidir:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Etiketler, kim oldu\u011fumuzu ve neler yapabilece\u011fimizi tan\u0131mlamak i\u00e7in i\u00e7selle\u015ftirdi\u011fimiz bir \u015feydir. \u00c7o\u011fu zaman etiketler bizi s\u0131n\u0131rlar. \u0130\u015fte bu nedenle, kayg\u0131, depresyon veya DEHB\u2019yi yeniden nas\u0131l etiketledi\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnmek \u00f6nemlidir. Birinin depresyonu var m\u0131? Beyninde t\u0131bbi bir bozukluk mu var? Yoksa zorluklara kar\u015f\u0131 depresif bir uyumsal tepkisi mi var? Zorluk, \u00fcstesinden gelebilece\u011fimiz bir \u015fey iken, zihinsel bir bozukluk y\u00f6netilmesi gereken bir \u015feydir. Etiketler \u00e7ok farkl\u0131 olas\u0131l\u0131klar\u0131 ifade ediyor. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

DEHB\u2019yi\nnas\u0131l etiketledi\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Bir nesil \u00f6nce, DEHB\u2019li erkek \u00e7ocuklar \u201cK\u00f6t\u00fc\n\u00c7ocuklar\u201d olarak etiketleniyordu. Bu durumda da \u00e7ocuklara ceza veya g\u00f6zalt\u0131\nveriliyordu. \u015eimdi DEHB olan \u00e7ocuklar\u0131n \u201c\u00d6\u011frenme Farkl\u0131l\u0131klar\u0131\u201d oldu\u011funu\nanlamalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 oluyoruz. G\u00f6zalt\u0131 ve s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131c\u0131 uygulamalar yerine\n\u00e7e\u015fitli y\u00f6ntemlerle destek sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Bunu yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda davran\u0131\u015f\nsorunlar\u0131 genellikle kayboluyor. \u00d6\u011frenme fark\u0131na y\u00f6nelik bu etiket de\u011fi\u015fikli\u011fi\nya\u015famsald\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc DEHB olan \u00e7ocuklar\u0131n \u201ciyi \u00e7ocuklar\u201d olmalar\u0131 ve ba\u015far\u0131l\u0131\nolmalar\u0131 i\u00e7in alan sa\u011fl\u0131yor. Yine de DEHB hala \u201cdikkat eksikli\u011fi ve\nhiperaktivite bozuklu\u011fu\u201ddur.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6nemli\nfiziksel aktivitelerin okul g\u00fcn\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu Finlandiya\u2019da, DEHB\noranlar\u0131 da \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. ABD\u2019de ise \u00e7ocuklar\u0131n g\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131nda\nk\u0131p\u0131rdamadan oturmalar\u0131 isteniyor. \u0130lkokul \u00f6\u011frencileri, ebeveynlerinin sahip\noldu\u011fu 60-90 dakikadan \u00e7ok farkl\u0131 bir \u015fekilde g\u00fcnde sadece 15-20 dakika ara\nveriyorlar. Sebebi bilinmeyen bir \u015fekilde, ABD\u2019deki DEHB oranlar\u0131 son 15 y\u0131lda\ny\u00fckselmeye devam ediyor.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n yazarlar\u0131, DEHB\u2019nin bir bozukluk olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor. Daha ziyade, in\u015fa etti\u011fimiz modern \u00f6\u011frenme ortam\u0131na evrimsel bir uyumsuzluk oldu\u011funu belirtiyorlar. Washington Eyalet \u00dcniversitesi\u2019nde evrimsel antropoloji profes\u00f6r\u00fc ve \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ortak yazar\u0131 olan Edward Hagen, bir bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131nda \u201cEvrimsel tarihimizde \u00e7ocuklar\u0131n masalarda sessizce otururken bir \u00f6\u011fretmenin matematik denklemini tahtada \u00e7\u00f6zmesini izleyen \u00e7ok az \u015fey oldu\u011funa\u201d<\/em> i\u015faret ediyor.<\/p>\n\n\n\n

DEHB, bir bozukluk de\u011fil de, insan ortam\u0131yla bir uyumsuzluk ise t\u0131bbi bir sorun hi\u00e7 de\u011fildir. DEHB, e\u011fitim reformu i\u00e7in bir sorundur. \u00c7ocuklar\u0131n odaklanma ve bili\u015flerinin fiziksel aktivite ile geli\u015fti\u011fine dair kan\u0131tlar g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu zorlay\u0131c\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnce. Yine de DEHB s\u00f6z konusu oldu\u011funda di\u011fer biyolojik fakt\u00f6rleri g\u00f6steren \u00e7ok say\u0131da ara\u015ft\u0131rma da var. \u00d6rne\u011fin, erken do\u011fumun daha sonra DEHB oranlar\u0131n\u0131 artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131na dair kan\u0131tlar bulunmakta.<\/p>\n\n\n\n

Sosyal\nReform mu, T\u0131bbi Tedavi mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7al\u0131\u015fma yazar\u0131 yeni bir WSU, PhD mezunu Kirsten Syme, anksiyete, depresyon veya TSSB\u2019yi antidepresanlarla tedavi etmeyi, kemi\u011fin kendisini ayarlamadan k\u0131r\u0131k bir kemi\u011fi tedavi etmeye benzetiyor. Bu sorunlar\u0131n, \u201cDaha \u00e7ok sosyok\u00fclt\u00fcrel fenomenlere benzedi\u011fine, dolay\u0131s\u0131yla \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn mutlaka ki\u015finin beynindeki bir disfonksiyonu d\u00fczeltmek de\u011fil, sosyal d\u00fcnyadaki fonksiyon bozukluklar\u0131n\u0131 d\u00fczeltmek oldu\u011funa\u201d<\/em> inan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ak\u0131l\nhastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 tedavi etme \u015feklimize y\u00f6nelik hakl\u0131 bir ele\u015ftiri; ancak makalenin\nbelirtilen amac\u0131 tedavileri aniden de\u011fi\u015ftirmek de\u011fil, bu sorunlar\u0131 incelemenin\nyeni yollar\u0131n\u0131 ke\u015ffetmektir. \u201cDepresyon,\nanksiyete ve TSSB \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar, \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ve s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 hafifletmeye\ndaha fazla vurgu yapmal\u0131 ve beyin kimyas\u0131n\u0131 manip\u00fcle etmeye daha az vurgu\nyapmal\u0131d\u0131r.\u201d<\/em> <\/p>\n\n\n\n

Peki, ya\nbeyin kimyas\u0131 i\u00e7in pek \u00e7ok t\u0131bbi kan\u0131t oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi? Finlandiya, Turku\u2019da\nyap\u0131lan son \u00e7al\u0131\u015fmada ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, depresyon ve anksiyete ile ili\u015fkili\nsemptomlar\u0131n zaten sa\u011fl\u0131kl\u0131 bireylerde beynin opioid sistemindeki\nde\u011fi\u015fikliklerle ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bunun gibi beyin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131\nbiyolojik antropologlar\u0131n ak\u0131l sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l idare etti\u011fimize dair\nele\u015ftirileriyle uzla\u015ft\u0131rabilir miyiz? Beyindeki anksiyete ve depresyonla\nili\u015fkili de\u011fi\u015fiklikler belirgindir, ancak bu beynin zorluklara verdi\u011fi yan\u0131tlar\nolarak anla\u015f\u0131lamayacaklar\u0131 anlam\u0131na gelmez.<\/p>\n\n\n\n

Buna dayanarak, ak\u0131l sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 nas\u0131l tedavi etti\u011fimize dair de\u011fi\u015fiklikler hem yap\u0131lmal\u0131 hem de yap\u0131lmamal\u0131. Yaz\u0131da antropologlar\u0131n savundu\u011fu alternatif y\u00f6ntemlerin \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar devam ederken var olan t\u0131bbi tedavilerle ak\u0131l sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 desteklemeliyiz; fakat bir kesinlik var ki; g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131m\u0131zda hangi etiketleri kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z konusunda de\u011fi\u015fiklik yapmal\u0131y\u0131z. Ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n iyile\u015fmesi k\u0131smen, hastalar\u0131n daha iyi olabilece\u011fine inan\u0131p inanmamas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Hastalara semptomlar\u0131n\u0131n zorluklara sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir tepki vermesine ba\u011fl\u0131 olabilece\u011fini s\u00f6ylemek \u00e7ok cesaret verici olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a:<\/p>\n\n\n\n

Syme KL, Hagen EH, Mental health is biological health: Why\ntackling \u201cdiseases of the mind\u201d is an imperative for biological anthropology in\nthe 21st century, 2019.<\/p>\n\n\n\n

Nummenmaa L, Karjalainen T, Isoj\u00e4rvi J, Kantonen T, Tuisku J,\nKaasinen V, Joutsa J, Nuutila P, Kalliokoski K, Hirvonen J, Hietala J, Rinne J;\nLowered endogenous mu-opioid receptor availability in subclinical depression\nand anxiety, 2020.<\/p>\n\n\n\n

Danielson ML, Bitsko RH, Ghandour RM, Holbrook JR, Kogan MD,\nBlumberg SJ. Prevalence of parent-reported ADHD diagnosis and associated\ntreatment among U.S. children and adolescents, 2016. Journal of Clinical Child\nand Adolescent Psychology. 2018, 47:2, 199-212.<\/p>\n\n\n\n

Danielson ML, Visser SN, Chronis-Tuscano A, DuPaul GJ. A\nnational description of treatment among U.S. children and adolescents with\nADHD. Journal of Pediatrics. 2018, 192, 240\u2013246.e1.<\/p>\n\n\n\n

Visser SN, Danielson ML, Wolraich ML, Fox M, Grosse SD,\nValle LA, Holbrook JR, Claussen AH, Peacock, P. Vital signs: National and\nstate-specific patterns of attention deficit\/hyperactivity disorder treatment\namong insured children aged 2\u20135 years \u2014 United States, 2008\u20132014. Morbidity and\nMortality Weekly Report (MMWR); 2016,65, 443\u2013450.<\/p>\n\n\n\n

Washington State University, Researchers call for new\napproach to some mental disorders.<\/p>\n\n\n\n

Lauri Nummenmaa, Brain Research Sheds Light on the Molecular\nMechanisms of Depression.<\/p>\n\n\n\n

NHS, Premature birth linked to increased risk of ADHD ,\n2018.<\/p>\n\n\n\n

Timothy D. Walker, The Atlantic, Finnish Schools Are on the Move\u2014and\nAmerica’s Need to Catch Up, 2015.<\/p>\n\n\n\n

Stephen W Porges, The Polyvagal Theory.\n<\/p>\n\n\n\n

Forbes, Alison Escalante.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Anksiyete, depresyon veya travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011fu gibi zihinsel bozukluklar hi\u00e7 de zihinsel bozukluk de\u011filse? Yeni bir etkileyici makalede, biyolojik<\/p>\n","protected":false},"author":359,"featured_media":8099,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5,25,165],"tags":[1273,1279,1275,1274,343,1088,342,132,350],"acf":[],"views":2138,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8091"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/359"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8091"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8091\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8102,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8091\/revisions\/8102"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8099"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8091"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8091"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8091"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}