{"id":8795,"date":"2020-12-09T00:10:01","date_gmt":"2020-12-08T21:10:01","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.ulubat.org\/?p=8795"},"modified":"2020-12-09T19:59:54","modified_gmt":"2020-12-09T16:59:54","slug":"bitkilerin-yapraklari-insan-kalintilarini-bulmamiza-yardimci-olabilir-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/populer-tip\/bitkilerin-yapraklari-insan-kalintilarini-bulmamiza-yardimci-olabilir-mi\/","title":{"rendered":"Bitkilerin Yapraklar\u0131 \u0130nsan Kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 Bulmam\u0131za Yard\u0131mc\u0131 Olabilir mi?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bitkiler \u00fczerindeki insan kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n dronelar taraf\u0131ndan tespit edilebilecek de\u011fi\u015fikliklere neden olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceliyor. Trends in Plant Science <\/em>dergisinde yazan Stewart ve meslekta\u015flar\u0131, yaln\u0131zca ABD’de her y\u0131l 100.000 ki\u015finin kayboldu\u011funu belirtiyor. \u00d6zellikle ormanl\u0131k alanda y\u00fcr\u00fcyerek araman\u0131n zor oldu\u011funu ve yerdeki \u00f6zelliklerin uzaktan alg\u0131lanmas\u0131n\u0131n yapraklar taraf\u0131ndan engellenebilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlar; ancak ekip, bitkilerin kendilerinin de ipu\u00e7lar\u0131 verebilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor ve e\u011fer \u00f6yleyse, bunlar insans\u0131z hava ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerindeki sens\u00f6rler kullan\u0131larak yukar\u0131dan tespit edilebilir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u201cWhodunnit?\u201d*<\/em> diye ba\u011f\u0131ramayacaklar\u0131n\u0131 ancak gizli mezarlar\u0131 bulma konusunda bitkilerin hayati ipu\u00e7lar\u0131 sunabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. <\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan kal\u0131nt\u0131lar\u0131 yerde \u00e7\u00fcr\u00fcrken, \u00e7evredeki topra\u011f\u0131 mikroplar ve kimyasallarla besleyen do\u011fal bir ayr\u0131\u015fma d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne giriyorlar. ABD’deki adli t\u0131p uzmanlar\u0131, insan kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7\u00fcr\u00fcmesinin, \u00f6rne\u011fin yapraklar\u0131n rengini etkileyerek \u00e7evredeki bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc \u00fczerinde iz b\u0131rak\u0131p b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in bir v\u00fccut \u00e7iftli\u011finde -\u00e7\u00fcr\u00fcme s\u00fcre\u00e7lerinin incelenebilece\u011fi bir tesis- deneylere ba\u015fl\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

Trends in Plant Science <\/em>dergisinde yeni yay\u0131nlanan bir ba\u015fyaz\u0131, daha geni\u015f bilimsel topluluk i\u00e7in fikirlerini ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla anlat\u0131yor. Yazarlar, \u201cOrman a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n ve yetersiz istilac\u0131 bitkilerin, \u015f\u00fcpheli insan ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yerlerinin belirlenmesine yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in yararl\u0131 olabilece\u011fini \u00f6neriyoruz.\u201d <\/em>diyor.<\/p>\n\n\n\n

Tennessee \u00dcniversitesi’nde bitki bilimleri profes\u00f6r\u00fc ve yakla\u015f\u0131m i\u00e7in bir \u00f6nerinin yazarlar\u0131ndan biri olan Neal Stewart, \u201cYapraklarda, yapraklarda meydana gelen, g\u00f6rebilmemiz gereken spektral de\u011fi\u015fiklikler olmal\u0131.\u201d<\/em> dedi. Stewart, bu t\u00fcr etkilerin yapraklar taraf\u0131ndan emilen \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n \u00f6zelliklerini \u00f6l\u00e7erek tespit edilebilmesi gerekti\u011fini ve ilk yan\u0131t verenin istilac\u0131 bitkiler veya yabani otlarla birlikte birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Ekip,\nba\u015far\u0131l\u0131 olursa bu yakla\u015f\u0131m\u0131n cesetleri bulma ve kurtarma \u00e7abalar\u0131na yard\u0131mc\u0131\nolabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Anahtar\u0131n nekrobiyom olarak bilinen \u00e7\u00fcr\u00fcyen cisimlerle\nili\u015fkili mikroplar\u0131n ve kimyasallar\u0131n \u00e7evredeki ortam\u0131 de\u011fi\u015ftirmesi oldu\u011funu\ns\u00f6yl\u00fcyorlar. Ortalama bir insan v\u00fccudunun yakla\u015f\u0131k 2,6 kg azot i\u00e7erdi\u011fine\ndikkat \u00e7ekiyorlar.<\/p>\n\n\n\n

Ekip, bu ay v\u00fccut \u00e7iftli\u011fi \u00fczerinden drone u\u00e7u\u015flar\u0131na ba\u015flamay\u0131 planl\u0131yor. Ayr\u0131ca, \u00e7\u00fcr\u00fcyen cisimlere maruz kalan bitkilerin fl\u00fcoresanslar\u0131nda de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterip g\u00f6stermedi\u011fini g\u00f6rmek i\u00e7in laboratuvar \u00f6l\u00e7\u00fcmleri yapmay\u0131 planl\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
A drone\u2019s eye view of a forest. The researchers note that searching forests on foot is particularly challenging, making searches by drone potentially useful.
Photograph:
Sean Gallup \/ Getty Images<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Tennessee\n\u00dcniversitesi’nde antropoloji profes\u00f6r\u00fc olan Dawnie Steadman, ekibin ilk\nba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 a\u011fustos ay\u0131nda tesis \u00e7evresindeki ormana yerle\u015ftirdi\u011fini\ns\u00f6yl\u00fcyor. \u201c\u015eimdiye kadar \u00fc\u00e7 ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131\nyerle\u015ftirdik.\u201d<\/em> diyor ve cesetlerin bir y\u0131la kadar b\u0131rak\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ekliyor.\nStewart, toprak bile\u015fimi, bitki t\u00fcrleri ve yapraklar taraf\u0131ndan \u0131\u015f\u0131k\nso\u011furulmas\u0131na ili\u015fkin temel verilerin zaten toplanm\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. \u201cBitkilerdeki de\u011fi\u015fikliklerin, geyik veya yaban\ndomuzu gibi bir \u015feyden \u00e7ok insanlara \u00f6zel olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rmeden \u00f6nce bunlar\u0131\nbelirlemeliyiz.\u201d<\/em> \u0130nsanlar\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc izler b\u0131rakabilece\u011fini de\nekliyor. <\/p>\n\n\n\n

\u201c\u0130nsanlar\u0131n v\u00fccutlar\u0131nda \u00e7e\u015fitli bile\u015fikler\nbiriktirebilecekleri uzun \u00f6m\u00fcrleri vard\u0131r.\u201d<\/em> Stewart, bu yakla\u015f\u0131m\u0131 belirli\ninsanlar\u0131 tan\u0131mlamak i\u00e7in kullanman\u0131n bile m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. \u201cAsl\u0131nda \u00e7ok da abart\u0131l\u0131 de\u011fil \u00e7\u00fcnk\u00fc\nger\u00e7ekten her bireyin baz\u0131 g\u00f6stergeleri olabilir, e\u011fer bu g\u00f6stergelerin ne\noldu\u011funu bilseydiniz.\u201d<\/em> diyor.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7iftli\u011fi ziyaret ettikten bir y\u0131l sonra Stewart, bu ‘Ayr\u0131\u015fma Adalar\u0131n\u0131n’ ger\u00e7ekten var olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve e\u011fer \u00f6yleyse, bu bilginin vah\u015fi do\u011fada kay\u0131p ki\u015fileri bulmak i\u00e7in mi yoksa gizli kalm\u0131\u015f ki\u015fileri bulmak i\u00e7in mi kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek i\u00e7in di\u011fer biyologlardan ve antropologlardan olu\u015fan bir ekibe kat\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\u201cKadavradan topra\u011fa-bitkiye anahtar sinyal parametrelerini\nbelirleyebilirsek, bitkiler, uzaktan alg\u0131lama teknolojisini kullanarak kay\u0131p\nki\u015fileri aramada adli t\u0131p ekiplerine yard\u0131mc\u0131 olabilir.\u201d<\/em> Stewart ne\nbulacaklar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekten bilmiyor ancak kadavralar, mikrobiyomlar\u0131, toprak\nmikrobiyomlar\u0131 ve bitkiler aras\u0131ndaki etkile\u015fimler hakk\u0131nda \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011frenmeyi\nbekliyor.<\/p>\n\n\n\n

En bariz\nsonucun \u00e7\u00fcr\u00fcyen adalardan topra\u011fa b\u00fcy\u00fck miktarda nitrojen sal\u0131n\u0131m\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131\nd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, \u00f6zellikle, insan ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n birka\u00e7 hafta i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015febilece\u011fi\nyaz aylar\u0131nda. Stewart, \u201cBitkilerin\nnitrojen ak\u0131\u015f\u0131na ne kadar h\u0131zl\u0131 tepki verdi\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak, yaprak renginde\nve yans\u0131mas\u0131nda de\u011fi\u015fikliklere neden olabilir.\u201d<\/em> diye \u015f\u00fcpheleniyor.<\/p>\n\n\n\n

Ekip, 3\nmetrekarelik bir adadan gelen besin maddelerinin yak\u0131ndaki bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcne\ns\u0131zabilece\u011fini ve ona normalden 50 kat daha fazla mevsimsel nitrojen g\u00fcbre\nsa\u011flayabilece\u011fini tahmin ediyor. Yaprak nitrojeni, fotosentez i\u00e7in gerekli\nye\u015fil bitki pigmenti olan artan klorofille ili\u015fkili oldu\u011fundan, bu bir\n‘ye\u015fillendirme etkisine’ yol a\u00e7abiliyor; ancak \u015fimdilik, bu ayr\u0131\u015fma adalar\u0131n\u0131n\nmekanizmas\u0131 varsay\u0131msal. Bilim insanlar\u0131, uydular veya insans\u0131z hava ara\u00e7lar\u0131\ngibi uzak sens\u00f6rlerden alg\u0131layabilirsek, \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f insan kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n\nbitkilerde g\u00f6zlemlenebilir de\u011fi\u015fikliklere neden olup olmayaca\u011f\u0131n\u0131 hen\u00fcz\nara\u015ft\u0131rm\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6nceki ara\u015ft\u0131rmalar, bir cesedin bitki b\u00fcy\u00fcmesi i\u00e7in gerekli olan 18 elementten 17’sini sa\u011flayabilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor; ancak bitkiler bu unsurlar\u0131 i\u00e7eriyor ve bu de\u011fi\u015fiklikler uzaktan g\u00f6zlemlenebilir olsa bile, yo\u011fun ormanl\u0131k bir alanda kay\u0131p bir ki\u015finin cesedini bulmak i\u00e7in daha fazla ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor. <\/p>\n\n\n\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar,\nen b\u00fcy\u00fck zorluklardan birinin, insan ayr\u0131\u015fma adalar\u0131n\u0131, genellikle kadavra\n\u00e7\u00fcr\u00fcmesi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda kullan\u0131lan di\u011fer hayvanlardan ay\u0131rmak olaca\u011f\u0131n\u0131\ns\u00f6yl\u00fcyor. Bu durumda, sentetik ila\u00e7 ve g\u0131da koruyucular\u0131 i\u00e7eren bir insan\ndiyeti, iyi bir ay\u0131rt edici fakt\u00f6r olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Bitki\nyapraklar\u0131, g\u00fc\u00e7l\u00fc floresan olan ligninden olu\u015fan h\u00fccre duvarlar\u0131 i\u00e7erir ve\nlignin, bitkiye k\u00f6kleri vas\u0131tas\u0131yla ta\u015f\u0131nan amino asitlerden yap\u0131l\u0131r. Bu\nnedenle ekip, insan kal\u0131nt\u0131lar\u0131ndaki amino asitlerin yaprak fl\u00fcoresans\u0131 yoluyla\ntespit edilebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. \u201cBir\nd\u00fc\u015f\u00fcnce, e\u011fer kaybolan belirli bir ki\u015fi olsayd\u0131, diyelim ki a\u015f\u0131r\u0131 sigara i\u00e7en\nbiri olsayd\u0131, bir t\u00fcr benzersiz bitki tepkisini tetikleyebilecek kimyasal bir\nprofile sahip olabilirlerdi.\u201d<\/em> diye a\u00e7\u0131kl\u0131yor Stewart.<\/p>\n\n\n\n

Ekip, sigaradan kaynaklanan kadmiyumun b\u00f6yle bir i\u015faret olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Kadmiyum, do\u011fal amino asitlerle kompleks olu\u015fturan bir kimyasald\u0131r ve sigara i\u00e7enler aras\u0131nda y\u00fcksek konsantrasyonlarda bulunabiliyor. Ayr\u0131ca bitkiler taraf\u0131ndan kolayca al\u0131n\u0131r ve klorofil i\u00e7eren h\u00fccreleri etkiliyor. B\u00f6ylece, bir zamanlar kay\u0131p bedenleri \u00f6rten bitkiler, bir g\u00fcn onlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmaya yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

B\u00f6yle bir\nger\u00e7eklik hala y\u0131llarca uzakta olabilir. Bu noktada, Stewart ve v\u00fccut\n\u00e7iftli\u011findeki bir ekip, kadavralar\u0131n bitkiler \u00fczerindeki etkisini test etmek\ni\u00e7in \u015fimdiden ilk deneyleri yap\u0131yorlar. Stewart, \u201cAsl\u0131nda floresan imzalar\u0131n\u0131 analiz edebilen b\u00fct\u00fcn bir bitki\ng\u00f6r\u00fcnt\u00fcleyici in\u015fa ettik.\u201d<\/em> diyor. \u201cAncak\nilk ad\u0131mlar \u00e7ok ince bir \u00f6l\u00e7ek olacak, tek tek yapraklara bakacak ve bitkiler\ninsan kal\u0131nt\u0131lar\u0131na yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda zamanla yans\u0131malar\u0131n\u0131n veya floresanlar\u0131n\u0131n\nnas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fini \u00f6l\u00e7ecek.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u015eu anda\nekip, bitkilerin insan kal\u0131nt\u0131lar\u0131na tepki verme h\u0131z\u0131n\u0131 ve farkl\u0131 a\u011fa\u00e7 ve \u00e7al\u0131\nt\u00fcrlerinin benzer \u015fekillerde tepki verip vermedi\u011fini \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.\nEgzotik istilac\u0131 ve yabani ot bitkileri, geni\u015f k\u00f6k sistemlerine sahip olduklar\u0131\nve genellikle su, g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ve g\u00fcbre gibi de\u011fi\u015fen \u00e7evresel ko\u015fullara \u00e7ok\nduyarl\u0131 olduklar\u0131 i\u00e7in ba\u015flamak i\u00e7in iyi bir yer olabiliyor. Geni\u015f k\u00f6k sistemleri\nve geni\u015f kanopileri ile bask\u0131n sert a\u011fa\u00e7 a\u011fa\u00e7lar\u0131, daha fazla ara\u015ft\u0131rma ve hava\nara\u015ft\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in potansiyel olarak iyi adaylard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Projede yer\nalmayan Wolverhampton \u00dcniversitesi’nde adli t\u0131p \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi olan Dr.\nChris Rogers, \u00f6nerilen yakla\u015f\u0131m\u0131n adli ba\u011flamlarda ba\u015far\u0131l\u0131 olup olmayaca\u011f\u0131n\u0131\nbelirlemek i\u00e7in yap\u0131lacak \u00e7ok i\u015f varken teoride bunun m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc\ns\u00f6yl\u00fcyor. \u201c\u0130lgi \u00e7ekici alanlar\u0131n\nbulunmas\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rmaya veya alanlar\u0131 aramalardan hari\u00e7 tutmaya yard\u0131mc\u0131\nolabilecek herhangi bir teknik b\u00fcy\u00fck memnuniyetle kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r.\u201d<\/em> diyor.\n\u201cBurada yazarlar taraf\u0131ndan \u00f6nerilenler\nb\u00fcy\u00fcleyici.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Stewart, \u201cV\u00fccut \u00e7iftli\u011findeki istilac\u0131 t\u00fcrler \u00fczerinde \u00e7ok az molek\u00fcler biyoloji yap\u0131lm\u0131\u015f olsa da bahse girerim ki h\u0131zl\u0131 yan\u0131t verenler olacak.\u201d<\/em> diyor. \u201cYerli a\u011fa\u00e7lar\u0131n benzer \u015fekillerde tepki vermesi ilgin\u00e7 -\u00f6rne\u011fin yapraklarda renk de\u011fi\u015fikli\u011fi- ama daha yava\u015f olacakt\u0131r. Bu harika olurdu.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

______________________________________________________<\/p>\n\n\n\n

*Whodunnit: “Who [has] done it?” yani \u201cKim yapt\u0131?\u201d
Su\u00e7u kimin i\u015fledi\u011fine ili\u015fkin bulmacan\u0131n ana odak noktas\u0131 oldu\u011fu karma\u015f\u0131k, olay \u00f6rg\u00fcs\u00fcne dayal\u0131 bir dedektif hikayesidir. <\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a:<\/p>\n\n\n\n