{"id":9080,"date":"2020-12-18T11:35:39","date_gmt":"2020-12-18T08:35:39","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.ulubat.org\/?p=9080"},"modified":"2020-12-18T11:35:41","modified_gmt":"2020-12-18T08:35:41","slug":"antik-cagdan-gunumuze-pan-panik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.ulubat.org\/index.php\/genel\/antik-cagdan-gunumuze-pan-panik\/","title":{"rendered":"ANT\u0130K \u00c7A\u011eDAN G\u00dcN\u00dcM\u00dcZE PAN: PAN\u0130K"},"content":{"rendered":"\n

Panik kelimesi, k\u00f6ken olarak Eski Yunan mitlerinden gelir. Do\u011fan\u0131n ve \u00e7obanlar\u0131n tanr\u0131s\u0131 olan Pan, yar\u0131 insan yar\u0131 ke\u00e7i g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcnde bir satirdir. K\u0131rlarda dola\u015f\u0131r, yabani bir ya\u015fam s\u00fcrer, sazlardan yapt\u0131\u011f\u0131 fl\u00fct\u00fcn\u00fc \u00e7alar. Pan bir tanr\u0131d\u0131r; ama Yunan mitolojisindeki di\u011fer tanr\u0131lar gibi kusursuz ve g\u00fc\u00e7l\u00fc de\u011fildir. G\u00fcc\u00fc de\u011fil; arzuyu, \u015fehveti ve do\u011fan\u0131n karanl\u0131k yan\u0131n\u0131 simgeler. Pan zaman zaman \u00f6yle \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar atar ki ormanda dola\u015fanlar korkudan ka\u00e7arlar. Bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcnden ve \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 \u00e7evresindekileri ani bir korkuya s\u00fcr\u00fckledi\u011fi i\u00e7in \u201cPanik (Panikos)\u2019\u2019s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn Pan\u2019\u0131n ad\u0131ndan geldi\u011fi rivayet edilir. Panik, bir kimseyi ya da bir toplulu\u011fu, ak\u0131lc\u0131 bir nedeni olmaks\u0131z\u0131n saran deh\u015fet ve bunun yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k, karga\u015fa ve kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k olarak tan\u0131mlanabilir.<\/p>\n\n\n\n

\"Do\u011fan\u0131n
Do\u011fan\u0131n ve \u00e7obanlar\u0131n tanr\u0131s\u0131 Pan
<\/strong>Kaynak: Shutterstock.com

<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Modern\npsikiyatri, Freud\u2019dan bu yana zihinsel \u00e7\u00f6z\u00fcmlemelerinin k\u00f6kenini mitolojide ve\n\u00f6zellikle Yunan mitolojisinde aram\u0131\u015ft\u0131r. Arkeolog ve yazar \u0130smail Gezgin\u2019in \u201cFallusun Arkeolojisi<\/em>\u2019\u2019 adl\u0131 kitab\u0131nda\nifade etti\u011fi gibi: <\/p>\n\n\n\n

\u201cAntik \u00e7a\u011f\u0131n mitolojisi modern zamanlar\u0131n psikolojisidir<\/em>.\u2019\u2019 <\/p>\n\n\n\n

Pan sadece Yunan mitolojisinde yer almaz. Anadolu efsanelerinde de Pan\u2019dan bahsedilir. Pan\u2019\u0131n Tanr\u0131 Apollon ile girdi\u011fi iddiada onun \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 yedi borulu fl\u00fct\u00fcn, Apollon\u2019un lirinden daha g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funa karar veren Lydia Kral\u0131 Midas i\u00e7in bu karar\u0131n bedeli b\u00fcy\u00fck olur. Sinirlenen Apollon, Midas\u2019\u0131n kulaklar\u0131n\u0131 e\u015fek kulaklar\u0131na \u00e7evirir.  <\/p>\n\n\n\n

\"Apollon
Apollon ile yar\u0131\u015fan Pan <\/strong>
Hendrick De Clerck, Midas’\u0131n Yarg\u0131s\u0131, c. 1600. Amsterdam, Rijksmuseum.
<\/strong>Kaynak: https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Pan_(mitoloji)<\/a>  <\/strong> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Panik Bozuklu\u011fu<\/h2>\n\n\n\n

Panik bozuklu\u011fu terleme, kalp \u00e7arp\u0131nt\u0131s\u0131, solunum g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc ve bo\u011fulma hissi gibi n\u00f6rovejetatif belirtilerle birlikte, a\u015f\u0131r\u0131 korku ve endi\u015fe hislerinden olu\u015fan panik ataklar\u0131n beklenmedik ve tekrarl\u0131 bir bi\u00e7imde g\u00f6zlenmesi ile karakterize ruhsal bir rahats\u0131zl\u0131kt\u0131r. Ataklar\u0131n beklenmedik ve kontrol edilemez olmas\u0131, panik bozuklu\u011fu hastalar\u0131n\u0131n hayat\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131rmakta ve bu durumdan ka\u00e7mak tek hedef olmaktad\u0131r. Ataklar s\u0131ras\u0131nda kontrol\u00fcn\u00fc kaybetme, \u00e7\u0131ld\u0131rma ya da \u00f6l\u00fcm korkusu gibi yo\u011fun anksiyete belirtileri olur. Ataklar aras\u0131nda ba\u015fka panik ataklar\u0131n\u0131n da olaca\u011f\u0131na ili\u015fkin kayg\u0131lar ve bu kayg\u0131lardan dolay\u0131 \u00e7e\u015fitli davran\u0131\u015f de\u011fi\u015fiklikleri g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n

\"Panik\"
Panik
<\/strong>Kaynak: Shutterstock.com<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Panik Bozuklu\u011fu ve Agorafobi<\/h3>\n\n\n\n

Hastalar\u0131n, atak ge\u00e7irmesi durumunda ka\u00e7mas\u0131n\u0131n ya da yard\u0131m almas\u0131n\u0131n zor olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc yerlere gitmeme, o t\u00fcr yerlerde kalamama durumlar\u0131na Agoragobi <\/strong>ad\u0131 verilir. Yaln\u0131z ba\u015f\u0131na evde kalamaz, soka\u011fa yaln\u0131z \u00e7\u0131kamazlar. Toplu ta\u015f\u0131ma ara\u00e7lar\u0131ndan, asans\u00f6rlerden, dar sokak ve k\u00f6pr\u00fclerden, t\u00fcnellerden, kalabal\u0131k yerlerden ka\u00e7\u0131n\u0131rlar. Bu gibi ka\u00e7\u0131nma davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n olmas\u0131 durumunda agorafobi ile seyreden panik bozuklu\u011fu<\/em> tan\u0131s\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Hastalar\u0131n % 60\u2019\u0131ndan fazlas\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

\"Agorafobi
Agorafobi ile seyreden panik bozuklu\u011fu
<\/strong>Kaynak: Shutterstock.com<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Panik Bozuklu\u011funun Epidemiyolojisi<\/h3>\n\n\n\n

Panik bozuklu\u011fu toplumda s\u0131k g\u00f6r\u00fclen bir rahats\u0131zl\u0131kt\u0131r. \u00d6yle ki toplum i\u00e7inde herhangi 100 ki\u015finin yakla\u015f\u0131k 4\u2019\u00fc bu hastal\u0131\u011f\u0131 ya daha \u00f6nce ge\u00e7irmi\u015flerdir ya da hala bu hastal\u0131\u011f\u0131 ya\u015famaktad\u0131rlar. Genellikle ilk kez 20-35 ya\u015flar\u0131 aras\u0131nda ba\u015flar. Kad\u0131nlarda, erkeklere g\u00f6re  2-3 kat fazla g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. <\/p>\n\n\n\n

Panik Bozuklu\u011funda Genetik \u00c7al\u0131\u015fmalar <\/h3>\n\n\n\n

\u00c7e\u015fitli \u00e7al\u0131\u015fmalarda hem genetik yatk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n hem de benzer \u00e7evresel ko\u015fullara maruz kalman\u0131n, panik bozuklu\u011fu g\u00f6r\u00fclme riskini y\u00fckseltebildi\u011fi bilinmektedir. Birinci derece akrabalarda g\u00f6r\u00fclme oran\u0131 %10,7 ile %20,5 aras\u0131nda de\u011fi\u015febilmekte, monozigot ikizlerde hastalanma oran\u0131 %40\u2019lara ula\u015fabilmektedir. Monozigot ikizlerde oranlar\u0131n \u00e7ok y\u00fcksek olmamas\u0131, hastal\u0131\u011f\u0131n sadece genetik etkenlerle belirlenmedi\u011fini g\u00f6stermektedir. Ailesel kal\u0131t\u0131m\u0131n, erken ba\u015flang\u0131\u00e7l\u0131 ve solunum belirtilerinin e\u015flik etti\u011fi vakalarda daha fazla g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc belirtilmektedir. <\/p>\n\n\n\n

Panik Bozuklu\u011funun N\u00f6roanatomisi <\/h3>\n\n\n\n

Panik bozukluk etiyolojisinde ilk olarak 1989\u2019da Gorman ve arkada\u015flar\u0131 n\u00f6roanatomik hipotezi ortaya atm\u0131\u015flard\u0131r. Buna g\u00f6re panik bozukluk, serotonerjik ve noradrenerjik yolaklar\u0131 i\u00e7eren ve solunum kontrol\u00fcn\u00fcn sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 beyin sap\u0131ndaki bozukluktan k\u00f6ken almakta, limbik sistem yap\u0131lar\u0131n\u0131n uyar\u0131lmas\u0131yla beklenti anksiyetesi olu\u015fmakta ve prekortikal aktivasyonla da fobik ka\u00e7\u0131nma davran\u0131\u015flar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\"Beynin
Beynin anatomik resmi
<\/strong>Kaynak: pixy.org<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Beyinde korku ile ilgili yan\u0131tlardan sorumlu b\u00f6lge amigdalad\u0131r. Korku yaratan uyar\u0131lar amigdalaya geldi\u011finde, buradan beyin sap\u0131na ve hipotalamusa uzanan \u00e7e\u015fitli yollar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla hormonal ve davran\u0131\u015fsal yan\u0131tlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 sa\u011flan\u0131r. Beyindeki panik devresinde<\/em> hipotalamusun anahtar bir rol\u00fc vard\u0131r. \u00d6zellikle dorsomedial hipotalamusun uyar\u0131lmas\u0131 kalp at\u0131m h\u0131z\u0131, kan bas\u0131nc\u0131 ve solunum h\u0131z\u0131n\u0131n artmas\u0131na, anksiyete duygusu ile birlikte ka\u00e7ma davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n geli\u015fmesine neden olmaktad\u0131r. Amigdalan\u0131n beyin sap\u0131 ve duyusal talamustan do\u011frudan uyar\u0131lar almas\u0131, tehlike yaratan durumlara h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde yan\u0131t verilebilmesini sa\u011flamaktad\u0131r; ancak bu yap\u0131lar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda amigdala, kortikal b\u00f6lgelerle de ba\u011flant\u0131lar i\u00e7ermektedir ve duyusal bilginin i\u015flenmesi ve de\u011ferlendirilmesi bu yolla olmaktad\u0131r. Kortikal s\u00fcre\u00e7lerdeki bir bozukluk durumunda uyaran\u0131n yanl\u0131\u015f de\u011ferlendirilmesi ve buna ba\u011fl\u0131 olarak da uygunsuz yan\u0131tlar\u0131n g\u00f6r\u00fclmesi m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Panik bozuklukta ortaya \u00e7\u0131kan belirtilerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n, kortikal s\u00fcre\u00e7lerle beyin sap\u0131 i\u015flevlerinin d\u00fczenlenmesindeki bir bozukluk sonucu amigdalan\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 uyar\u0131lmas\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\"Beyinde
Beyinde korku ile ilgili yan\u0131tlardan sorumlu b\u00f6lge ‘amigdala’
<\/strong>Kaynak: Wikimedia commons <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Panik Bozuklu\u011funun Tedavisi<\/h3>\n\n\n\n

Panik bozuklu\u011fu, tedavisi m\u00fcmk\u00fcn bir hastal\u0131kt\u0131r.<\/strong> Etkinli\u011fi bilimsel ara\u015ft\u0131rmalarla kan\u0131tlanm\u0131\u015f iki \u00e7e\u015fit tedavisi vard\u0131r: <\/p>\n\n\n\n

1- \u0130la\u00e7 Tedavisi<\/h4>\n\n\n\n

Panik bozuklu\u011funun tedavisinde ama\u00e7, beyin sinir h\u00fccrelerindeki bozuk olan hormon faaliyetlerini d\u00fczelterek panik ataklar\u0131 \u00f6nlemektir. Panik atak tedavisinde en yayg\u0131n kullan\u0131lan ila\u00e7lar, antidepresan ve anksiyolitik ila\u00e7lard\u0131r. 1980\u2019lerin ba\u015f\u0131ndan bu yana panik bozuklu\u011fu, yayg\u0131n anksiyete bozuklu\u011fu ve sosyal anksiyete bozuklu\u011fu i\u00e7in bir dizi farmakolojik tedavinin etkili oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir. SSRI (Selektif Serotonin Geri Al\u0131m \u0130nhibit\u00f6r\u00fc)\u2019lar \u00e7o\u011fu uzman taraf\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fck yan etki oranlar\u0131na, diyet k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n\u0131n olmamas\u0131na, tolerans ve yoksunluk semptomlar\u0131n\u0131n yoklu\u011funa ba\u011fl\u0131 olarak panik bozuklu\u011funun ilk farmakolojik tedavisi olarak kabul edilmektedir. <\/p>\n\n\n\n

2- Bili\u015fsel-Davran\u0131\u015f\u00e7\u0131 Tedavi<\/h4>\n\n\n\n

Hastan\u0131n, panik atak belirtileri hakk\u0131ndaki  yanl\u0131\u015f bilgi ve inan\u0131\u015flar\u0131n\u0131n d\u00fczeltilmesi ve hastan\u0131n bu belirtiler ile korkmadan ba\u015f edebilmesinin \u00f6\u011fretilmesi, panik atak gelece\u011finden korktu\u011fu i\u00e7in tek ba\u015f\u0131na bulunmaktan ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131 yer ve durumlarla a\u015famal\u0131 bir \u015fekilde tekrar tekrar kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, b\u00f6ylece  korkular\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcne gitmesi sa\u011flanarak korkular\u0131n\u0131 yenmesi ama\u00e7lan\u0131r. Nefes egzersizleri, meditasyon gibi yard\u0131mc\u0131 teknikler kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Tedavide ila\u00e7lar\u0131n yan\u0131nda \u00f6zellikle bili\u015fsel-davran\u0131\u015fsal y\u00f6ntemlerin ve psikoterap\u00f6tik yakla\u015f\u0131mlar\u0131n da gerekti\u011fi unutulmamal\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7\nolarak s\u00f6zc\u00fck k\u00f6keni Pan\u2019a atfedilen panik olgusu, yaln\u0131zca beyindeki bir dizi\nkorku devrelerine indirgenmeyecek kadar geni\u015f bir konudur. \u0130nsano\u011flu,\nvarolu\u015funun t\u00fcm kayg\u0131lar\u0131n\u0131 panik duygular\u0131yla ya\u015fayabilir. Bunu, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde\ngiderek artan bir bi\u00e7imde hepimiz g\u00f6rmekteyiz. Do\u011fan\u0131n ve \u00e7obanlar\u0131n tanr\u0131s\u0131\nPan\u2019\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc muhte\u015fem olmu\u015ftur. Onun \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131 hala baz\u0131 insanlar\u0131n\nkulaklar\u0131n\u0131 y\u0131rtar. \u0130smail Gezgin\u2019e g\u00f6re: <\/p>\n\n\n\n

\u201cO sesi duyanlar hala do\u011fas\u0131n\u0131n sesine kulak verebilenlerdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc insan, tarihi boyunca kendi do\u011fas\u0131na en uygunsuz ortamlar\u0131 ya\u015fam alan\u0131 se\u00e7mi\u015ftir; kentleri. Ancak burada ya\u015fayabilmesi i\u00e7in asl\u0131n\u0131, \u00f6z\u00fcn\u00fc, Pan\u2019\u0131n\u0131 d\u0131\u015farda b\u0131rakmas\u0131 gerekir. Aksi takdirde, bu uygun olmayan mekansal d\u00fczenlemeler onu bo\u011far. \u0130\u00e7indeki pani\u011fin sesini bast\u0131ramaz. Pan i\u015fler yolunda gitmeyince yanan k\u0131rm\u0131z\u0131 \u0131\u015f\u0131kt\u0131r.\u2019\u2019<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kaynaklar<\/h2>\n\n\n\n