Vejetaryen ve vegan diyeti benimseyen ki\u015fi say\u0131s\u0131, son y\u0131llarda daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc artt\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6nemli miktarda art\u0131\u015f g\u00f6stermi\u015ftir. \u00d6zellikle tip2 diyabet, koroner kalp hastal\u0131klar\u0131 ve kanser i\u00e7in koruyucu etkisi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesinin bu art\u0131\u015fta \u00f6nemli bir pay\u0131 vard\u0131r. Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde ya\u015fayanlar (ve burada da daha \u00e7ok kad\u0131nlar) bu diyet t\u00fcrlerini benimsemeye daha \u00e7ok yatk\u0131nl\u0131k g\u00f6sterirler. Di\u011fer b\u00f6lgelerde ise dini inan\u00e7lar, sosyoekonomik d\u00fczey gibi durumlar bu se\u00e7imde etkili olur.<\/p>\n\n\n\n
Bitkisel temelli diyetler; doymu\u015f ya\u011f asitleri, kolesterol ve hayvansal protein i\u00e7eri\u011finin az olmas\u0131 ayr\u0131ca lif, antioksidan, fitokimyasal ve karotenoid y\u00f6n\u00fcnden zengin olmas\u0131 nedeniyle daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 bulunuyor. Ancak omega-3, B12 vitamini, kalsiyum, iyot, D vitamini ve demir a\u00e7\u0131s\u0131ndan zay\u0131f kalmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla bir tehlike de arz etmektedir. Hamilelikte ise bu besin maddelerinin varl\u0131\u011f\u0131 fet\u00fcs i\u00e7in elzemdir. \u201cErken Ya\u015fam Programlama Teorisi\u201d ne g\u00f6re hamilelik s\u0131ras\u0131ndaki \u00e7evresel fakt\u00f6rler ve ya\u015fam tarz\u0131 fet\u00fcs\u00fcn \u00f6m\u00fcr boyu sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkiliyor ve kronik hastal\u0131klar\u0131n geli\u015fim riskini belirliyor. Bu y\u00fczden bu diyet t\u00fcrlerinin faydas\u0131 hamile kad\u0131nlar i\u00e7in tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Amerikan Diyetetik Birli\u011fi (ADA)\u2019ne g\u00f6re iyi planlanm\u0131\u015f vejetaryen diyetler; emzirme d\u00f6nemi, hamilelik, ergenlik ve \u00e7ocukluk da dahil t\u00fcm ya\u015f gruplar\u0131 ve fizyolojik \u015fartlar i\u00e7in uygun g\u00f6r\u00fcl\u00fcrken; Alman Besin Toplulu\u011fu, hamilelik ve emzirme d\u00f6nemlerinde vejetaryen diyeti esansiyel besinlerin yetersiz al\u0131m\u0131ndan dolay\u0131 tavsiye etmiyor. <\/p>\n\n\n\n
B12 Vitamini <\/strong>bitkiselkaynaklarda bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in vegan\/vejetaryenlerde eksikli\u011fi \u00e7ok s\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Hamilelerde \u00f6zellikle 1. trimester\u2019da d\u00fc\u015f\u00fck B12 vit. konsantrasyonu NTD ye yol a\u00e7abilir ve annede ise makrositik anemi, preeklampsi gibi sorunlar yaratabilir. Ancak laboratuvar sonu\u00e7lar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen bu eksikli\u011fin ger\u00e7ek nedeni iyi ay\u0131rt edilmelidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc sebep metabolik h\u0131z\u0131n artmas\u0131, hemodil\u00fcsyon veya vitaminin plasentaya ge\u00e7i\u015finin artmas\u0131 olabilir. B12 vitamininin g\u00fcnl\u00fck ortalama gereksinimi hamilelikte 2,2 mikrogram iken emzirme d\u00f6neminde 2,4 mikrogramd\u0131r. Hamilelikte B12 vitamininin emilimi artar. Fetal ihtiya\u00e7lar \u00e7ok y\u00fcksek olmad\u0131\u011f\u0131ndan emilimin az ama s\u0131k olmas\u0131 daha iyidir. B12 vitamini miyelin sentezi, mitokondride enerji sentezi ve kemik ili\u011finde eritropoez i\u00e7in gereklidir. Hindistanl\u0131 hamile bir grup kad\u0131nla yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, hamilelik s\u0131ras\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fck B12 vit. al\u0131m\u0131 sonucu olu\u015fan hiperhomosisteineminin vejetaryen pop\u00fclasyon i\u00e7inde global bir DNA hipermetilasyonuna yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ve bunun da obezite ve kardiyovask\u00fcler hastal\u0131klara ortam haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n D Vitamini <\/strong>eksikli\u011fi pop\u00fclasyonun genelinde g\u00f6r\u00fclebilir ama daha \u00e7ok koyu tenli bireylerde ve vejetaryenlerde g\u00f6zlenir. 3. NHANES\u2019ten gelen veriler, Afroamerikan kad\u0131nlar\u0131n %42 sinde ve beyaz Amerikan kad\u0131nlar\u0131n %4 \u00fcnde D vit. eksikli\u011fi oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Hamilelerde olu\u015facak olas\u0131 bir eksiklik g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na maruz kalma ve takviye g\u0131da al\u0131m\u0131yla kolayca \u00f6nlenebilir. Yumurta sar\u0131s\u0131 ve bal\u0131k ya\u011f\u0131 D vitamini a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin kaynaklard\u0131r ancak bu g\u0131dalardaki vitamin i\u00e7eri\u011fi y\u0131l\u0131n belli d\u00f6nemlerinde de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterir. D vitamininin bitkisel kaynaklar\u0131; fasulye, brokoli ve ye\u015fil yaprakl\u0131 sebzelerdir ancak bu besinler D vitamini ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamakta yetersiz kal\u0131r. Bundan dolay\u0131 vegan\/vejetaryen kad\u0131nlar D vit. eksikli\u011fi riski alt\u0131ndad\u0131rlar bu y\u00fczden g\u00fcnde 1000-2000 IU\u2019luk \u00f6nerilen dozlar\u0131n al\u0131nmas\u0131 gebelikte g\u00fcvenli kabul edilir. D vitamininin d\u00fczeyi v\u00fccut i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir \u00e7\u00fcnk\u00fc kan bas\u0131nc\u0131n\u0131n ayarlanmas\u0131nda, plazma hacmi homeostaz\u0131nda D vitamininin rol\u00fc vard\u0131r. Ayr\u0131ca D vitamini ins\u00fclin sekresyonunu uyararak ins\u00fcline diren\u00e7li diyabeti de azalt\u0131r. Bununla beraber a\u015f\u0131r\u0131 dozlar\u0131n\u0131n zararlar\u0131 da mevcuttur. Progesteron seviyelerini azaltarak erken do\u011fuma sebep olabilir. Bu y\u00fczden takviyede de a\u015f\u0131r\u0131ya ka\u00e7\u0131lmamal\u0131d\u0131r <\/p>\n\n\n\n Kalsiyum <\/strong>brokoli ve \u00e7in lahanas\u0131 gibi besinlerde y\u00fcksek seviyede bulunur. Soya s\u00fct\u00fc, susam, badem ve fasulye ise k\u0131smen daha d\u00fc\u015f\u00fck seviyeli kalsiyum kaynaklar\u0131d\u0131r. Bir di\u011fer \u00f6nemli kalsiyum kayna\u011f\u0131 ise sert sudur. 2400 kcal \u00fczerindeki \u00e7e\u015fitli diyetler g\u00fcnl\u00fck Ca ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaya meyillidir. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc hamile kad\u0131nlar i\u00e7in g\u00fcnl\u00fck Ca al\u0131m\u0131n\u0131 1,5 \u2013 2 gram olarak belirlemi\u015ftir. Vejetaryen\/vegan hamileler bu d\u00fczeylere dikkat etmezse osteoporoz, hipokalsemi, kemik dejenerasyonu gibi bir\u00e7ok sorunla kar\u015fla\u015fabilirler. Kuzeybat\u0131 \u00c7in\u2019de yap\u0131lan kesitsel bir incelemede vejetaryen hamilelerde Ca al\u0131m\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. <\/p>\n\n\n\n Demir <\/strong>emilimi hamilelikte her trimesterda art\u0131\u015f g\u00f6sterir. Ancak bitkisel kaynakl\u0131 demir, hayvansal kaynakl\u0131 demire oranla daha az emilir. Bu nedenle vejetaryen\/vegan hamilelerde demir eksikli\u011fi g\u00f6r\u00fclme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksektir. Ancak iyi planlan\u0131rsa bir vegan diyeti demir ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilir. Sonu\u00e7ta hamilelere soya, fasulye, tah\u0131l, kuruyemi\u015f ve ye\u015fil yaprakl\u0131 sebzelerin t\u00fcketimi \u00f6nerilir. Kalsiyum, kahve ve lif, Fe emilimini inhibe eder. C vitamini ise fitik asitin emilimi inhibe edici etkisini azaltarak Fe emilimine yard\u0131mc\u0131 olur. Hamilelikte demir eksikli\u011fi, d\u00fc\u015f\u00fck do\u011fum kilosu ve neonatal anemi ile ili\u015fkilidir.<\/p>\n\n\n\n DHA ve EPA <\/strong>n\u00f6ral ve retinal membranlar\u0131n \u00f6nemli bile\u015fenleridir ve fet\u00fcs\u00fcn optimal g\u00f6rsel ve n\u00f6rolojik geli\u015fimi i\u00e7in yeterli tedari\u011finin yap\u0131lmas\u0131 gerekir. Omnivor annelere k\u0131yasla vejetaryen annelerin fetal plazmas\u0131nda daha d\u00fc\u015f\u00fck DHA oranlar\u0131 g\u00f6zlenmi\u015ftir. DHA n\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 sebzesel kaynaklar\u0131 nedeniyle vejetaryen hamileler yosun bazl\u0131 besin t\u00fcketimine te\u015fvik edilir. ALA v\u00fccutta DHA ve EPA ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr ancak bu durum da diyetten etkilenir. <\/p>\n\n\n\n \u00c7inko <\/strong>seviyeleri deomnivorlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda vejetaryenlerde d\u00fc\u015f\u00fck seviyededir. 19 \u2013 50 ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131ndaki gebe kad\u0131nlar i\u00e7in \u00f6nerilen \u00e7inko al\u0131m\u0131 g\u00fcnde 11 mg\u2019d\u0131r. Bakliyat, soya, kabuklu yemi\u015fler ve tah\u0131llar\u0131n hepsi \u00e7inkodan zengin besinlerdir. Bu g\u0131dalar \u00e7inko emilimini art\u0131rmak i\u00e7in meyve ve Brassicaceae familyas\u0131 sebzeleri gibi i\u00e7inde organik asit bulunduran besinlerle beraber t\u00fcketilmelidir <\/p>\n\n\n\n \u0130yot <\/strong>un temel kaynaklar\u0131 et, bal\u0131k ve s\u00fct \u00fcr\u00fcnleri oldu\u011fu halde vejetaryenlerde eksikli\u011fi nadir g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Vegan hamilelerde iodize tuz, iyota ula\u015fmak i\u00e7in en g\u00fcvenli yoldur. Yosun kaynakl\u0131 bir beslenme de iyot ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilir. Hamilelerde ortalama iyot ihtiyac\u0131 g\u00fcnde 200 mikrogramd\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Protein <\/strong>ihtiyac\u0131 hamile olmayan kad\u0131nlarda g\u00fcnde 46 gram iken hamilelik ve emzirme d\u00f6nemlerinde 71 grama kadar \u00e7\u0131kar. Bitkilerden elde edilen proteinler bu say\u0131ya ula\u015fmak i\u00e7in yeterlidir. Baklagiller, kuruyemi\u015fler ve soya peyniri proteinden zengin kaynaklard\u0131r. Tah\u0131llar\u0131n i\u00e7eri\u011fi lizin aminoasiti bak\u0131m\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Bu esansiyel aminoasitin takviyesi daha fazla fasulye ve soya t\u00fcketerek yap\u0131labilir. T\u00fcm proteinlerin oran\u0131 artt\u0131\u011f\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fck lizin miktar\u0131 telafi edilebilir. Vegan diyette proteinlere ula\u015f\u0131m kolay olsa da hamilelere 2. Ve 3. Trimesterda g\u00fcnde 1,5 su barda\u011f\u0131 mercimek veya 2,5 su barda\u011f\u0131 soya s\u00fct\u00fc eklemesi yap\u0131larak ilave protein ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lanabilir.<\/p>\n\n\n\n Lif <\/strong>al\u0131m\u0131 hamilelikte \u00f6nerilir \u00e7\u00fcnk\u00fc mikrobiyotay\u0131 zenginle\u015ftirir ve kab\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nler ancak a\u015f\u0131r\u0131 t\u00fcketimi gerekli besinlerin emilimini zorla\u015ft\u0131r\u0131r. Bu y\u00fczden \u00f6zelikle 2. Ve 3. trimesterda daha \u00e7ok lifsiz besinler \u00f6nerilir.<\/p>\n\n\n\n Preeklampsi (PE), gebelik zehirlenmesi olarak da bilinen hipertansiyon ve di\u011fer organlarda g\u00f6r\u00fclen hasarla karakterize, anne veya bebe\u011fin \u00f6l\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7abilecek bir komplikasyondur. Vegan\/vejetaryen hamileler \u00fczerinde PE i\u00e7in yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar vegan\/vejetaryen diyetin PE i\u00e7in koruyucu oldu\u011fu sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. 775 vegan hamile ile y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir \u00e7al\u0131\u015fmada sadece 1 kad\u0131nda preeklampsi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. 1538 Washington eyaleti sakini ile yap\u0131lan anketsel bir \u00e7al\u0131\u015fmada diyetle al\u0131nan lifin PE ile ili\u015fkili bir durum olan dislipidemiyi azaltabilece\u011fi bildirildi. Yine 172 PE\u2019ye sahip hamile ve 339 kontrol ile y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir vaka kontrol \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, PE riskini azaltmada yararl\u0131 olan yiyeceklerin y\u00fcksek lif, kalsiyum ve potasyum i\u00e7eri\u011fi nedeniyle meyve, sebze, tah\u0131l, kara ekmek ve az ya\u011fl\u0131 s\u00fct \u00fcr\u00fcnleri oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015flerdir. Ancak PE \u00e7ok fakt\u00f6rl\u00fc bir durum oldu\u011fu i\u00e7in bu sonu\u00e7lar dikkatli de\u011ferlendirilmelidir. <\/p>\n\n\n\n Gebelik diyabeti, normalde diyabet olmayan kad\u0131nlarda hamilelik s\u0131ras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan ve ge\u00e7ici olan bir diyabet \u015feklidir. \u00c7al\u0131\u015fmalar vejetaryen diyet ve y\u00fcksek lif t\u00fcketimi ile gebelik diyabetinin \u00f6nlenebilece\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Y\u00fcksek glisemik y\u00fcklemenin ve d\u00fc\u015f\u00fck lif kombinasyonuyla olu\u015fan diyet, gebelik diyabet riskini 2,15 kat art\u0131r\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Erken do\u011fum ve vejetaryen diyetle ili\u015fkili veriler ise tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Norve\u00e7 Anne \u00c7ocuk Kohort \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 i\u00e7eren veriler haftada 2 veya daha fazla bal\u0131k t\u00fcketen kad\u0131nlarda anlaml\u0131 derecede d\u00fc\u015f\u00fck erken do\u011fum oranlar\u0131 oldu\u011funu bildirdi. Yine Norve\u00e7\u2019te yap\u0131lan bir klinik \u00e7al\u0131\u015fma kolesterol d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc bir diyetin erken do\u011fum \u00fczerinde de azalt\u0131c\u0131 bir etkisi oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Ek olarak Danimarka\u2019da yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada d\u00fc\u015f\u00fck oranda deniz \u00fcr\u00fcn\u00fc t\u00fcketimi ile erken do\u011fum ve d\u00fc\u015f\u00fck do\u011fum a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda bir ili\u015fki bulundu.<\/p>\n\n\n\n Son zamanlarda hamilelikte ya\u015fanan depresyon, yetersiz besin al\u0131m\u0131 ile ili\u015fkilendiriliyor. Folat, B12 vitamini, \u00e7inko, selenyum, kalsiyum, D vitamini, demir ve PUFA\u2019n\u0131n; serotonin, epinefrin ve n\u00f6repinefrin gibi de\u011fi\u015fik n\u00f6rotransmitterlerin sentezi i\u00e7in gerekli oldu\u011funu belirten \u00e7al\u0131\u015fmalar mevcuttur. Say\u0131s\u0131z \u00e7al\u0131\u015fma annesel depresyon ile d\u00fc\u015f\u00fck ALA aras\u0131nda pozitif ili\u015fki bulmu\u015ftur. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7o\u011fu kesin olmamakla beraber son \u00e7al\u0131\u015fmalar do\u011fum sonras\u0131 ya\u015fanan depresyonun vejetaryenlerde omnivorlara g\u00f6re daha yayg\u0131n oldu\u011fu g\u00f6zlenmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n . \u0130nsan s\u00fct\u00fcn\u00fcn bile\u015fimi dinamik olarak de\u011fi\u015fir ve bir\u00e7ok anne fakt\u00f6r\u00fcne ba\u011fl\u0131d\u0131r. Son zamanlarda yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fma emzirmenin ilk 6 ay\u0131nda, annenin beslenmesi ile anne s\u00fct\u00fc bile\u015fimi aras\u0131nda anlaml\u0131 bir ili\u015fki bulamazken annenin v\u00fccut ya\u011f ve kas oran\u0131 gibi v\u00fccut kompozisyonu \u00f6l\u00e7\u00fctleri aras\u0131nda orta ile g\u00fc\u00e7l\u00fc ili\u015fkiler buldu. S\u00fct\u00fcn ya\u011f i\u00e7eri\u011findeki varyans\u0131 do\u011fumdan sonraki ilk ayda anlaml\u0131 bir korelasyon g\u00f6steren v\u00fccut kitle indeksi ile ili\u015fkili idi. Bu bulgular, anne s\u00fct\u00fcn\u00fcn besinsel de\u011ferinin diyet t\u00fcr\u00fcnden ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011funu ve annesel v\u00fccut bile\u015fimi ile ili\u015fkili olabilece\u011fini g\u00f6steriyor. G\u00f6zlemsel \u00e7al\u0131\u015fmalarda besin takviyeleri s\u00fct bile\u015fimini de\u011fi\u015ftirmedi. Bunun nedeni anne v\u00fccudundaki, s\u00fct\u00fcn makro bile\u015fimini korumak i\u00e7in kullan\u0131lan telafi edici mekanizmalar olabilir.<\/p>\n\n\n\n Sonuca varacak olursak, Gebelik, fetal sa\u011fl\u0131k i\u00e7in faydal\u0131 olan diyetsel al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 sa\u011flamak ad\u0131na kritik bir f\u0131rsat penceresidir. Fetal b\u00fcy\u00fcmenin her a\u015famas\u0131, uygun maternal besin transferine ba\u011fl\u0131d\u0131r bu nedenle fetal komplikasyonlar\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in dengeli bir diyet gereklidir. Daha y\u00fcksek kalitede kan\u0131tlara ihtiya\u00e7 duyulmas\u0131na ra\u011fmen, lif bak\u0131m\u0131ndan zengin ve az ya\u011f i\u00e7eren dengeli bitki bazl\u0131 diyetlerin, preeklampsi, gebelik diyabeti ve erken do\u011fum gibi s\u0131k\u0131nt\u0131lara kar\u015f\u0131 koruyucu oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Ama bu koruyucu etkiler makro ve mikro besin eksikli\u011fi durumunda kaybolmaktad\u0131r. B\u00f6ylece g\u00fcncel kan\u0131tlar, dengeli vejetaryen ve vegan diyetlerin annenin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ile hamilelik ve emzirme d\u00f6neminde yavrular i\u00e7in g\u00fcvenli olarak kabul edilmesi gerekti\u011fini vurgulamaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\nHamilelikte vegan\/vejetaryen diyet, anne sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde \u00e7e\u015fitli etkilere sahiptir:<\/h5>\n\n\n\n
Vegan\/vejetaryen diyetin anne s\u00fct\u00fc bile\u015fimi \u00fczerinde de etkileri mevcuttur:<\/h5>\n\n\n\n